ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਮਣਿਭੂषਣਾਃ। ਰਤ੍ਨਾਕਰਾਸ੍ਤਥਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਸਾਨ੍ਨਾਮਾਨਿ ਵਚ੍ਮਿ ਭੋਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਚਮਕਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਦਿषੁ ਤੇषੁ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ। ऋਜ੍ਵਾਯਤਾਃ ਪ੍ਰਤਿਦਿਸ਼ਂ ਨਿਵਿष੍ਟਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸਦਾ ।। ੪੯.

ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਟਾਪੂਆਂ 'ਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਪ੍ਤ ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਮਹਾਚਲਾਨ੍। ਗੋਮੇਦ ਕੋऽਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪਰ੍ਵਤੋ ਮੇਘਸਨ੍ਨਿਭਃ। ਖ੍ਯਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੈ ਵਰ੍षਂ ਗੋਮੇਦਕਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ।। ੪੯.

ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗੋਮੇਦ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਮੇਦਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵੌषਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ। ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਮਮृਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਓषਧ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੪੯.

ਦੂਜਾ ਪਹਾੜ ਚੰਦਰ ਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਜੜੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ।

ਤृਤੀਯੋ ਨਾਰਦੋ ਨਾਮ ਦੁਰ੍ਗਸ਼ੈਲੋ ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ। ਤਤ੍ਰਾਚਲੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ ।। ੪੯.

ਤੀਜਾ ਪਹਾੜ ਨਾਰਦ ਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਔਖਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਨਾਰਦ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਸ਼ੈਲੋ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਰ੍ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ। ਸ਼ਬ੍ਦਮृਤ੍ਯੁਃ ਪੁਰਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਤਾਡਿਤਃ ਸੁਰੈਃ । ਰਜ੍ਜੁਦਾਰੋ ਰਜ੍ਜੁਮਯਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਸ੍ਵਾਸੁਰਾਨ੍ਤਕृਤ੍ ।। ੪੯.

ਚੌਥਾ ਪਹਾੜ ਉਥੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ ਵੱਜਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੱਜੁਦਾਰਾ, ਜੋ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲਸਵਾ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਉਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਪਞ੍ਚਮਃ ਸੋਮਕੋ ਨਾਮ ਦੇਵੈ ਰ੍ਯਤ੍ਰਾਮृਤਂ ਪੁਰਾ। ਸਮ੍ਭृਤਞ੍ਚ ਹृਤਂ ਚੈਵ ਮਾਤੁਰਰ੍ਥੇ ਗਰੁਤ੍ਮਤਾ ।। ੪੯.

ਪੰਜਵਾਂ ਪਹਾੜ ਸੋਮਕਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਥੋਂ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ।

षष੍ਠਸ੍ਤੁ ਸੁਮਨਾ ਨਾਮ ਸ ਏਵਰ੍षਭ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਰਾਹੇਣ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ੈਲੇ ਨਿषੂਦਿਤਃ ।। ੪੯.

ਛੇਵਾਂ ਪਹਾੜ ਸੁਮਨਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਭਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।

ਵੈਭ੍ਰਾਜਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਜਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਫਾਟਿਕੋ ਮਹਾਨ੍। ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਭ੍ਰਾਜਤੇऽਰ੍ਚਿਰ੍ਭਿਰ੍ਵੈਭ੍ਰਾਜਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਸੱਤਵਾਂ ਪਹਾੜ ਵੈਭਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਭਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਵਰ੍षਾਣਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਮਤਸ੍ਤੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਗੋਮੇਦਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਰ੍षਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਭਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਪਹਿਲਾ ਖੇਤਰ ਗੋਮੇਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਭਯਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਰਂ ਨਾਮ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਸੁਖੋਦਯਮ੍। ਆਨਨ੍ਦਂ ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਰ੍ਵਰ੍ष ਸੋਮਕਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਂਸ੍ਮृਤਮ੍। ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਂ ऋषਭਸ੍ਯਾਪਿ ਵੈਭ੍ਰਾਜਸ੍ਯ ਧ੍ਰੁਵਂ ਤਥਾ ।। ੪੯.

ਚੰਦ੍ਰਾ ਦਾ ਚੋਟੀ 'ਸ਼ਿਖਰਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੁੰਦੁਭੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਸੋਮਕਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸ਼ਿਵਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਭਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਭਰਾਜਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧ੍ਰੁਵਾ ਹੈ।

ਏਤੇषੁ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਸਹਚਾਰਣੈਃ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਰਮਨ੍ਤੇ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਤੈਃ ਸਹ ।। ੪੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ, ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਵ ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍षਂ ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ। ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਪ੍ਤਗਙ੍ਗਾ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੯.

ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੱਤ ਗੰਗਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ।

ਅਭਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਬਹੂਦਕਾਸ਼੍ਚੌਘਵਤ੍ਯੋ ਯਤੋ ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸਵਃ ।। ੪੯.

ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਹृष੍ਟਾ ਨਦੀਰ੍ਜਨਪਦਾਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਸ਼ੁਭਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਮੋਦਾ ਯੇ ਚ ਤੇ ਸ਼ਿਵਾਃ ।। ੪੯.

ਉਹ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ।

ਆਨਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਧ੍ਰੁਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵੈ ਸਹ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੇष੍ਵਥ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੯.

ਆਨੰਦ, ਧ੍ਰੁਵਾ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵਾ, ਜੋ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਉਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਰੋਗਾਃ ਸੁਬਲਾ- ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਵਾਮਯਵਰ੍ਜਿਤਾਃ। ਅਧਃਸਰ੍ਪਿਣੀ ਨ ਤੇष੍ਵਸ੍ਤਿ ਤਥੈਵੋਤ੍ਸਰ੍ਪਿਣੀ ਨ ਚ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਸਭ ਲੋਕ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਘਟਾਅ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਵਧਾਅ।

ਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਕृਤਾ ਵ੍ਕਚਿਤ੍। ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸਮਃ ਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਜੋ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਥੇ ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਦਿषੁ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਞ੍ਚਸ੍ਵੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਦੇਸ਼ਸ੍ਯਾਨੁਵਿਧਾਨੇਨ ਕਾਲਸ੍ਯਾਨੁਵਿਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪੯.

ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਉਥੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੇषੁ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ। ਸੁਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸੁਵੇषਾਸ਼੍ਚ ਅਰੋਗਾ ਬਲਿਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਵਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਵਧੀਆ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ।

ਸੁਖਮਾਯੁਰ੍ਬਲਂ ਰੂਪਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮ ਏਵ ਚ। ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਦਿषੁ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਤਕੇषੁ ਚ ।। ੪੯.

ਸੁਖ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਧਰਮ ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਤੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਃ ਪृਥੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਤੋ ਧਨਧਾਨ੍ਯਵਾਨ੍। ਦਿਵ੍ਯੌषਧਿ ਫਲੋਪੇਤਃ ਸਰ੍ਵੌषਧਿਵਨਸ੍ਪਤਿਃ ।। ੪੯.

ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਦਿਵਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖ ਉਥੇ ਹਨ।

ਆਵृਤਃ ਪਸ਼ੁਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਗ੍ਰਾਮਾਰਣ੍ਯੈਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਜਮ੍ਬੂਵृਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸਂਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ। ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੯.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ 'ਪਲਕਸ਼' ਨਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ ਹੈ।

ਸ ਤਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਜਨਪਦਸ੍ਯ ਹਿ। ਸ ਚਾਪੀਕ੍ਸ਼ੁਰਸੋਦ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸਮਾਵृਤਃ। ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਚੈਵੇਹ ਵੈਪੁਲ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਸਥਾਣੁ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਇੱਛਰ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੈਲਾਵਟ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋਵਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਆਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਸਮਾਸੇਨ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਨ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ।। ੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।

ਤਤਸ੍ਤृਤੀਯਂ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਂ ਦ੍ਵੀਪਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਨ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵੀਪੇਨੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸੋਦਕਃ। ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍‌ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਸਮਾਵृਤਃ ।। ੪੯.

ਫਿਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਇੱਛਰ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਰਤ੍ਨਯੋਨਯਃ। ਰਤ੍ਨਾਕਰਾਸ੍ਤਥਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤੇषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।

ਪ੍ਰਥਮਃ ਸੂਰ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਕੁਮੁਦੋ ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ। ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਮਯੈਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੈਃ ਸ਼ਿਲਾਜਾਲਸਮੁਦ੍ਗਤੈਃ ।। ੪੯.

ਪਹਿਲਾ ਪਹਾੜ ਕਮੁਦ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਚੋਟੀ ਸਭ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ। ਹਰਿਤਾਲਮਯੈਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੈਰ੍ਦਿਵਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੪੯.

ਦੂਜਾ ਪਹਾੜ ਉਨਨਤ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਰਿਤਾਲ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।