ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਾਯਾਮਯੋਜਨਾ। ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾ ਸ੍ਫੀਤਾ ਲਙ੍ਕਾ ਨਾਮ ਮਹਾਪੁਰੀ ।। ੪੮.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਲੰਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਾ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਆਵਾਸੋ ਬਲਦृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਵਿਦ੍ਵਿषਾਮ੍। ਮਾਨੁषਾਣਾਮਸਮ੍ਬਾਧਾ ਹ੍ਯਗਮ੍ਯਾ ਸਾ ਮਹਾਪੁਰੀ ।। ੪੮.

ਉਹ ਥਾਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਇਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵੇ ਤੀਰੇ ਨਦਨਦੀਪਤੇਃ। ਗੋਕਰ੍ਣਨਾਮਧੇਯਸ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯਾਲਯਂ ਮਹਤ੍ ।। ੪੮.

ਉਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ, ਗੋਕਰਨ ਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ।

ਤਥੈਕਰਾਜ੍ਯਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਦ੍ਵੀਪਸਮਾਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਨਾਨਾਮ੍ਲੇਚ੍ਛਗਣਾਲਯਮ੍ ।। ੪੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੰਖਦਵੀਪ ਉੱਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਕਈ ਵਿਦੇਸੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਙ੍ਖਗਿਰਿਰ੍ਨਾਮ ਧੌਤਸ਼ਙ੍ਖਦਲਪ੍ਰਭਃ। ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਾਕਰਃ ਪੁਣ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯਕृਦ੍ਭਿਰ੍ਨਿषੇਵਿਤਃ ।। ੪੮.

ਉਥੇ ਸ਼ੰਖ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਧੁੱਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਙ੍ਖ ਨਾਗਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤੇ ਨਦੀ। ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਙ੍ਖਮੁਖੋ ਨਾਮ ਨਾਗਰਾਜਃ ਕृਤਾਲਯਃ ।। ੪੮.

ਉਥੋਂ ਸ਼ੰਖ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਸ਼ੰਖਮੁਖ ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਕੁਮੁਦਦ੍ਵੀਪਂ ਨਾਨਾਪੁਣ੍ਯੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍। ਨਾਨਾਗ੍ਰਾਮਸਮਾ ਕੀਰ੍ਣਂ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਾਕਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ।। ੪੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਮੁਦ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਹੈ।

ਕੁਮੁਦਾਖ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੁष੍ਟਚਿਤ੍ਤਨਿਬਰ੍ਹਣੀ। ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਭਗਿਨੀ ਪ੍ਰਭਾਭਿਸ੍ਤਾਭਿਰਿਜ੍ਯਤੇ ।। ੪੮.

ਕੁਮੁਦਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਮਾੜੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਵਰਾਹਦ੍ਵੀਪੇ ਚ ਨਾਨਾਮ੍ਲੇਚ੍ਛਗਣਾਕੁਲੇ। ਨਾਨਾਜਾਲਿਸਮਾਕੀਰ੍ਣੇ ਨਾਨਾਧਿष੍ਠਾਨਪਤ੍ਤਨੇ ।। ੪੮.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਰਾਹਾ ਟਾਪੂ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ,

ਧਨਧਾਨ੍ਯਯੁਤੇ ਸ੍ਫੀਤੇ ਧਰ੍ਮ੍ਮਿष੍ਠਜਨਸਙ੍ਕੁਲੇ। ਨਦੀਸ਼ੈਲਵਨੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਰ੍ਬਹੁਪੁष੍ਪਫਲੋਪਗੈਃ ।। ੪੮.

ਉਥੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨੇਕ ਹਨ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ-ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵਰਾਹਪਰ੍ਵ੍ਵਤੋ ਨਾਮ ਤਤ੍ਰ ਰਮ੍ਯਃ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਃ। ਅਨੇਕਕਨ੍ਦਰਦਰੀਗੁਹਾਨਿਰ੍ਝਰਸ਼ੋਭਿਤਃ ।। ੪੮.

ਉਥੇ ਵਰਾਹਾ ਨਾਂ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਖੱਡਾਂ, ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਰਸਪਾਨੀਯਾ ਪੁਣ੍ਯਤੀਰ੍ਥਤਰਙ੍ਗਿਣੀ। ਵਾਰਾਹੀ ਨਾਮ ਵਰਦਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਯ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੮.

ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਵਰਾਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਦਾਤਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਚ ਰਸ ਵਰਗਾ ਸੁਆਦ ਹੈ।

ਵਾਰਾਹਰੂਪਿਣੇ ਤਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣਵੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣਵੇ। ਅਨਨ੍ਯਦੇਵਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੪੮.

ਉਥੇ, ਵਰਾਹਾ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

ਏਵਂ षਡੇਤੇ ਕਥਿਤਾ ਅਨੁਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਭਾਰਤਦ੍ਵੀਪਦੇਸ਼ੋ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਃ ।।੪੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਛੇ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਚੌਂਹ ਪਾਸੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਏਵਮੇਕਮਿਦਂ ਵਰ੍षਂ ਬਹੁਦ੍ਵੀਪਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ। ਸਮੁਦ੍ਰਜਲਸਮ੍ਬਿਨ੍ਨਂ ਖਣ੍ਡਂ ਖਣ੍ਡੀਕृਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ।

ਏਵਞ੍ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਃ ਸਾਨ੍ਤਰਦ੍ਵੀਪਮਣ੍ਡਿਤਃ। ਸਾਨੁਦ੍ਵੀਪਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਃ ।। ੪੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ, ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੰਬੂ ਟਾਪੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫੈਲਾਵ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮਾष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋ ਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਪੁਰਾਣੇ 'ਚ, ਵਾਯੂ ਜੀ ਵਲੋਂ ਕਹੀ 'ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ' ਨਾਂ ਚੌਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕ ਗਿਆ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਿਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਤ੍। ਸ਼੍ਰृਣੁਤੇਮਂ ਯਤਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੪੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।

ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ਰ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਹਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਤੇਨਾਵृਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰੋऽਯਂ ਦ੍ਵੀਪੇਨ ਲਵਣੋਦਕਃ।। ੪੯.

ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਜੰਬੂ ਟਾਪੂ ਨਾਲੋਂ ਦੱਗਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਘੇਰਾਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾ ਜਨਪਦਾਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਪ੍ਰਜਾ। ਕੁਤ ਏਵ ਹਿ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਂ ਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਭਯਂ ਕੁਤਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਹਨ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕਦੇ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਬੁਢਾਪਾ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਃ ਸਪ੍ਤੈਵ ਮਣਿਭੂषਣਾਃ। ਰਤ੍ਨਾਕਰਾਸ੍ਤਥਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਸਾਨ੍ਨਾਮਾਨਿ ਵਚ੍ਮਿ ਭੋਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਚਮਕਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਦਿषੁ ਤੇषੁ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ। ऋਜ੍ਵਾਯਤਾਃ ਪ੍ਰਤਿਦਿਸ਼ਂ ਨਿਵਿष੍ਟਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸਦਾ ।। ੪੯.

ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਟਾਪੂਆਂ 'ਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇ ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਪ੍ਤ ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਮਹਾਚਲਾਨ੍। ਗੋਮੇਦ ਕੋऽਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪਰ੍ਵਤੋ ਮੇਘਸਨ੍ਨਿਭਃ। ਖ੍ਯਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੈ ਵਰ੍षਂ ਗੋਮੇਦਕਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ।। ੪੯.

ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗੋਮੇਦ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਮੇਦਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵੌषਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ। ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਮਮृਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਓषਧ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੪੯.

ਦੂਜਾ ਪਹਾੜ ਚੰਦਰ ਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਜੜੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ।

ਤृਤੀਯੋ ਨਾਰਦੋ ਨਾਮ ਦੁਰ੍ਗਸ਼ੈਲੋ ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ। ਤਤ੍ਰਾਚਲੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ ।। ੪੯.

ਤੀਜਾ ਪਹਾੜ ਨਾਰਦ ਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਔਖਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਨਾਰਦ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਸ਼ੈਲੋ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਰ੍ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ। ਸ਼ਬ੍ਦਮृਤ੍ਯੁਃ ਪੁਰਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਤਾਡਿਤਃ ਸੁਰੈਃ । ਰਜ੍ਜੁਦਾਰੋ ਰਜ੍ਜੁਮਯਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਸ੍ਵਾਸੁਰਾਨ੍ਤਕृਤ੍ ।। ੪੯.

ਚੌਥਾ ਪਹਾੜ ਉਥੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ ਵੱਜਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੱਜੁਦਾਰਾ, ਜੋ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲਸਵਾ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਉਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਪਞ੍ਚਮਃ ਸੋਮਕੋ ਨਾਮ ਦੇਵੈ ਰ੍ਯਤ੍ਰਾਮृਤਂ ਪੁਰਾ। ਸਮ੍ਭृਤਞ੍ਚ ਹृਤਂ ਚੈਵ ਮਾਤੁਰਰ੍ਥੇ ਗਰੁਤ੍ਮਤਾ ।। ੪੯.

ਪੰਜਵਾਂ ਪਹਾੜ ਸੋਮਕਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਥੋਂ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ।

षष੍ਠਸ੍ਤੁ ਸੁਮਨਾ ਨਾਮ ਸ ਏਵਰ੍षਭ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਰਾਹੇਣ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ੈਲੇ ਨਿषੂਦਿਤਃ ।। ੪੯.

ਛੇਵਾਂ ਪਹਾੜ ਸੁਮਨਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਭਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।

ਵੈਭ੍ਰਾਜਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਜਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਫਾਟਿਕੋ ਮਹਾਨ੍। ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਭ੍ਰਾਜਤੇऽਰ੍ਚਿਰ੍ਭਿਰ੍ਵੈਭ੍ਰਾਜਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੯.

ਉਥੇ ਸੱਤਵਾਂ ਪਹਾੜ ਵੈਭਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਭਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।