ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਤੁ ਵਰ੍षਸ੍ਯ ਭੇਦਾਸ੍ਤੇ ਨਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਇਹੋਦਿਤਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥਾਨ੍ਯੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨੋਦਿਤੇ ।। ੪੭.

ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਵੰਡਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਈ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ।

ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮੇਤੇषਾਂ ਵਰ੍षਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਗੁਣੈਃ। ਆਰੋਗ੍ਯਾਯੁਃ ਪ੍ਰਮਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਤਃ ਕਾਮਤੋऽਰ੍ਥਤਃ ।। ੪੭.

ਹਰ ਇਕ ਅਗਲਾ ਖੇਤਰ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਸ ਖਾਸ ਖੂਬੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਹਤ, ਉਮਰ, ਮਾਪ, ਨੇਕੀ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ।

ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗੁਣੈ ਰੇਤੈਸ੍ਤੁ ਭਾਗਤਃ। ਵਸਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਜਾਤੀਨਿ ਤੇषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਤਾਨਿ ਵੈ। ਇਤ੍ਯੇषਾऽਧਾਰਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਪृਤ੍ਵੀ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੪੭.

ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਆਪਣੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਜਨਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨਾਪਿ ਵਰ੍षਸ੍ਯ ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਨਿਬੋਧਤ। ਦਸ਼ਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰਂ ਸਮਤੀਤ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਣਵਮ੍ ।। ੪੮.

ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ: ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘ ਕੇ।

ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਾਯਤਮ੍। ਅਤਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਫਲੋਦਯਮ੍ ।। ੪੮.

ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਵਨ੍ਤਂ ਮਹਾਸ਼ੈਲਂ ਤਤ੍ਰੈਕਂ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਮ੍। ਯੇਨ ਕੂਟਤਟੈਰ੍ਨੈਕੈਸ੍ਤਦ੍ਦ੍ਵੀਪਂ ਸਮਲਂਕृਤਮ੍ ।। ੪੮.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਵਾਦੁਸਲਿਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਦ੍ਯਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਵਾਪ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਵਿਮਲੋਦਕਾਃ ।। ੪੮.

ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੈ; ਉਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵੀ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਛਿਦ੍ਰੇषੁ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇष੍ਵਾਯਤੇषੁ ਚ। ਅਨੇਕੇषੁ ਸਮृਦ੍ਧਾਨਿ ਨਾਨਾਕਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੮.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਸਤੀਾਂ ਹਨ।

ਨਰਨਾਰੀਸਮਾਢ੍ਯਾਨਿ ਮੁਦਿਤਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ। ਤੇषਾਂ ਤਲਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ।। ੪੮.

ਉਹ ਵਸਤੀਾਂ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਰਸਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਪੁਰਾਣਿ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਚ। ਸੁਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੇਕਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਚਾਨ੍ਯਥ ।। ੪੮.

ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਕੁਝ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ।

ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਧਰਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨੀਲਾ ਮੇਘਸਮਪ੍ਰਭਾਃ। ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਅਸ਼ੀਤਿਪਰਮਾਯੁषਃ ।। ੪੮.

ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਲੰਬੀਆਂ ਦਾਡੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਖਾਮृਗਸਧਰ੍ਮਾਣਃ ਫਲਮੂਲਾਸ਼ਿਨਸ੍ਤਥਾ। ਗੋਧਰ੍ਮਾਣੋ ਹ੍ਯਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾਃ ਸ਼ੌਚਾਚਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ।। ੪੮.

ਉਹ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਨਿਰਲੇਪ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ।

ਤਦ੍ਦ੍ਵੀਪਂ ਤਾਦृਸ਼ੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਮਨੁਜੈਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਮਾਨੁषੈਃ । ਏਵਮੇਤੇऽਨ੍ਤਰਦ੍ਵੀਪਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਆਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੮.

ਉਹ ਟਾਪੂ ਐਸੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ ਟਾਪੂ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਰ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ षष੍ਟ੍ਯਸ਼ੀਤਿਃ ਸ਼ਤਂ ਤਥਾ। ਸਹਸ੍ਰਮਪਿ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੪੮.

ਵੀਹ, ਤੀਹ, ਪੰਜਾਹ, ਸੱਠ, ਅੱਸੀ, ਸੌ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚਾਯਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਨਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਕੁਲਾਃ। ਬਰ੍ਹਿਣਦ੍ਵੀਪਪਰ੍ਵਾਣਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੪੮.

ਉਹ ਚੌੜੇ ਤੇ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਬਰਹਿਣ ਟਾਪੂ ਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੁ षਡਨ੍ਯੇ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਰਯਾਃ। ਅਤ੍ਰ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਾਕਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ।। ੪੮.

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਛੇ ਟਾਪੂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਅਙ੍ਗਦ੍ਵੀਪਂ ਯਮਦ੍ਵੀਪਂ ਮਲਯਦ੍ਵੀਪਮੇਵ ਚ। ਸ਼ਙ੍ਖਦ੍ਵੀਪਂ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਂ ਵਰਾਹਦ੍ਵੀਪਮੇਵ ਚ ।। ੪੮.

ਅੰਗਦਵੀਪ, ਯਮਦਵੀਪ, ਮਲਯਦਵੀਪ, ਸ਼ੰਖਦਵੀਪ, ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਤੇ ਵਰਾਹਦਵੀਪ ਵੀ ਹਨ।

ਅਙ੍ਗਦ੍ਵੀਪਂ ਨਿਬੋਧ ਤ੍ਵਂ ਨਾਨਾਸਙ੍ਘਸਮਾਕੁਲਮ੍। ਨਾਨਾਮ੍ਲੇਚ੍ਛਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਦ੍ਵੀਪਂ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੮.

ਹੁਣ ਅੰਗਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹੇਮਵਿਦ੍ਰੁਮਪੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਰਤ੍ਨਾਨਾਮਾਕਰਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ। ਨਦੀਸ਼ੈਲਵਨੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਸਨ੍ਨਿਭਂ ਲਵਣਾਮ੍ਭਸਾ ।। ੪੮.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ; ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਗਿਰਿਰ੍ਨਾਮ ਨੈਕ ਨਿਰ੍ਝਰਕਨ੍ਦਰਃ। ਤਤ੍ਰ ਸਾ ਤੁ ਦਰੀ ਚਾਸ੍ਯ ਨਾਨਾਸਤ੍ਵਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ।। ੪੮.

ਉਥੇ ਚੱਕਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਅਣਗਿਣਤ ਝਰਨੇ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਦਰਾਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸ ਮਧ੍ਯੇ ਨਾਗਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਨੈਕਦੇਸ਼ੋ ਮਹਾਗਿਰਿਃ। ਕੋਟਿਭ੍ਯਾਂ ਨਾਗਨਿਲਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨਦਨਦੀ ਪਤਿਮ੍ ।। ੪੮.

ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ।

ਯਮਦ੍ਵੀਪਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਾਕਰਾਚਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤੋ ਧਾਤੁਮਣ੍ਡਿਤਃ। ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਃ ਪ੍ਰਭਵਃ ਕਾਞ੍ਚਨਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੪੮.

ਇਸਨੂੰ ਯਮਦਵੀਪ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦਰਿਆ ਵੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੜ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਮਲਯਦ੍ਵੀਪਮੇਵਮੇਵ ਸੁਸਂਵृਤਮ੍। ਮਣਿਰਤ੍ਨਾਕਰਂ ਸ੍ਫੀਤਮਾਕਰਂ ਕਨਕਸ੍ਯ ਚ ।। ੪੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲਯਾ ਟਾਪੂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਉਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਆਕਰਂ ਚਨ੍ਦਨਾਨਾਞ੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤਥਾਕਰਮ੍। ਨਾਨਾਮ੍ਲੇਚ੍ਛਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਨਦੀਪਰ੍ਵਤਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ ।। ੪੮.

ਉਹ ਥਾਂ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਸ੍ਤੁ ਮਲਯਃ ਪਰ੍ਵਤੋ ਰਜਤਾਕਰਃ। ਮਹਾਮਲਯ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਵਰਪਰ੍ਵਤਃ ।। ੪੮.

ਉਥੇ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਖਾਣ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਮਲਯਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦਾ ਪਹਾੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਮਨ੍ਦਰਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਿਤਞ੍ਚ ਸਦਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ। ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਭਵਨਂ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਸੁਰਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ ।। ੪੮.

ਦੂਜਾ ਪਹਾੜ ਮੰਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵਾਂ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਕਾਞ੍ਚਨਪਾਦਸ੍ਯ ਮਲਯਸ੍ਯਾਪਰਸ੍ਯ ਹਿ। ਨਿਕੁਞ੍ਜੈਸ੍ਤृਣਸੋਮਾਙ੍ਗੈਰਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੪੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜੇ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਸੋਮਾ ਵਾਲੀ ਘਾਹ ਹੈ।

ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਫਲੋਪੇਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਪਿ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ। ਤਤ੍ਰਾਵਤਰਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸਦਾ ਪਰ੍ਵਸੁ ਪਰ੍ਵਸੁ ।। ੪੮.

ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਸੁਰਗ ਆਪ ਹੀ ਉਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਕੂਟਨਿਲਯੇ ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤੇ । ਅਨੇਕਯੋਜਨੋਤ੍ਸੇਧੇ ਚਿਤ੍ਰਸਾਨੁਦਰੀਗृਹੇ ।। ੪੮.

ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਂ ਵਿਚ ਘਰ ਹਨ।