ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੁ ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ ਸਪ੍ਤਧਾ। ਨਲਿਨੀ ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਚੈਵ ਪਾਵਨੀ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਗ੍ਗਤਾ ।। ੪੭.

ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਨਲਿਨੀ, ਹਰਾਦਿਨੀ ਤੇ ਪਾਵਨੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿ ਗਈਆਂ।

ਸੀਤਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਸਿਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ। ਸਪ੍ਤਮੀ ਤ੍ਵਨੁਗਾ ਤਾਸਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਭਗੀਰਥੀ ।। ੪੭.

ਸੀਤਾ, ਚਕਸ਼ੁ ਤੇ ਸਿੰਧੂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿ ਗਈਆਂ। ਸੱਤਵੀਂ ਭਾਗੀਰਥੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੀ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਗੀਰਥੀ ਯਾ ਸਾ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਲਵਣੋਦਧਿਮ੍। ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀਹ ਹਿਮਾਹ੍ਵਂ ਵਰ੍षਮੇਵ ਤੁ ।। ੪੭.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ। ਇਹ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਿਮਾਹਵ ਨਾਮਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੂਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰੋਦ੍ਭਵਾਃ। ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਪ੍ਰਾਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੭.

ਉਹ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਬਿੰਦੁਸਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।

ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤੋ ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸਨਃ। ਸਿਰਿਨ੍ਧ੍ਰਾਨ੍ ਕੁਨ੍ਤਲਾਂਸ਼੍ਚੀਨਾਨ੍ ਬਰ੍ਭਰਾਨ੍ ਯਵਸਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਹਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਥੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ: ਸਿਰਿੰਦ੍ਰ, ਕੁੰਤਲ, ਚੀਨ, ਬਰਭਰ, ਯਵਸ ਤੇ ਦ੍ਰੁਹ।

ਰੁषਾਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਣਿਨ੍ਦਾਂਸ਼੍ਚ ਅਙਗਲੋਕਵਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਿਨ੍ਧੁਮਰੁਂ ਸੀਤਾਗਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਰੁਸ਼ਾ, ਕੁਣਿੰਦ, ਅੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕਵਰ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਲੋਕ, ਜਦੋਂ ਸਿੰਧ ਮਾਰੂਥਲ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

ਅਥ ਚੀਨਮਰੂਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨਙ੍ਗਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਮੂਲਿਕਾਨ੍ । ਸਾਧ੍ਰਾਂਸ੍ਤੁ षਾਰਾਂਸ੍ਤਮ੍ਪਾਕਾਨ੍ ਪਹ੍ਨਵਾਨ੍ ਦਰਦਾਨ੍ ਸ਼ਕਾਨ੍। ਏਤਾਨ੍ ਜਨਪਦਾਨ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ੍ਰਾਵਯਨ੍ਤੀ ਗਤੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਫਿਰ ਚੀਨ ਅਤੇ ਮਾਰੂ ਦੇ ਲੋਕ, ਨੰਗਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੂਲਿਕ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧਰਾ, ਸਾਰਾ, ਟੰਪਾਕ, ਪਹਨਵਾ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਕ ਦੇ ਲੋਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਨਪਦ, ਚਕ੍ਸ਼ੁ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੋਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ।

ਦਰਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸਕਾਂਸ਼੍ਮੀਰਾਨ੍ ਗਾਨ੍ਧਾਰਾਨ੍ ਵਰਪਾਨ੍ ਹ੍ਰਦਾਨ੍। ਸ਼ਿਵਪੌਰਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਹਾਸਾਨ੍ ਵਦਾਤੀਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਜਯਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਦਰਦ, ਸ਼ਕ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਗਾਂਧਾਰ, ਵਰਪ, ਹ੍ਰਦ, ਸ਼ਿਵਪੁਰ, ਇੰਦਰਹਾਸ ਅਤੇ ਵਦਾਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ।

ਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਰਨ੍ਧ੍ਰਕਰਕਾਨ੍ ਭ੍ਰਮਰਾਭੀਰਰੋਹਕਾਨ੍ । ਸ਼ੁਨਾਮੁਖਾਂਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਨੂਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੋਵਿਤਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਸੈਧਵ, ਰੰਧਰ, ਕਰਕ, ਭ੍ਰਮਰ, ਅਭੀਰ, ਰੋਹਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਨਾਮੁਖ, ਉੱਤਰੀ ਅਨੂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਸੋਵੀ ਵੀ ਸਾਥ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਿਨ੍ਨਰਾਨ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਰਕ੍ਸ਼ੋਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਰਗਾਨ੍। ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮਕਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਰਦਾਨ੍ ਸੀਗਣਾਨ੍ ਖਸਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮ, ਪਾਰਦ, ਸੀਗਣ ਅਤੇ ਖਸ ਦੇ ਲੋਕ।

ਕਿਰਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਲਿਨ੍ਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੂਨ੍ ਸਭਰਤਾਨਪਿ। ਪਞ੍ਚਾਲਕਾਸ਼ਿਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਮਗਧਾਙ੍ਗਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੪੭.

ਕਿਰਾਤ, ਪੁਲਿੰਦ, ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਂਚਾਲ, ਕਾਸ਼ੀ, ਮਤਸਯ, ਮਗਧ ਅਤੇ ਅੰਗ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਤ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਮਲਿਪ੍ਤਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਏਤਾਨ੍ ਜਨਪਦਾਨਾਰ੍ਯਾਨ੍ ਗਙ੍ਗਾ ਭਾਵਯਤੇ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਬ੍ਰਹਮੋੱਤਰ, ਵੰਗ ਅਤੇ ਤਾਮਲਿਪਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਜਨਪਦ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਦਦਿਮ੍। ਤਤਕ੍ਸ਼੍ਵਾਹ੍ਲਾਦਿਨੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਭਿਮੁਖੀ ਯਯੌ ।। ੪੭.

ਫਿਰ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੁਪਭੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿषਾਦਾਨਾਂ ਚ ਜਾਤਯਃ। ਧੀਵਰਾਨृषਿਕਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਨੀਲਮੁਖਾਨਪਿ ।। ੪੭.

ਨਦੀ ਨਿਸ਼ਾਦ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਧੀਵਰ, ਋ਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਨੀਲਮੁਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

ਕੇਰਲਾਨੁष੍ਟ੍ਰਕਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕਿਰਾਤਾਨਪਿ ਚੈਵ ਹਿ। ਕਾਲੋਦਰਾਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਮਾਰਾਨ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਣਭੂषਿਤਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਕੇਰਲ, ਉਸ਼ਟਰਕਰਨ, ਕਿਰਾਤ, ਕਾਲੋਦਰ, ਵਿਵਰਨ, ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ।

ਸਾ ਮਣ੍ਡਲੇ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤਿਰੋਭੂਤਾऽਨੁਪੂਰ੍ਵਤਃ। ਤਤਸ੍ਤੁ ਪਾਵਨੀ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਚੀਮੇਵ ਦਿਸ਼ਙ੍ਗਤਾ ।। ੪੭.

ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਅਪਥਾਨ੍ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀਹ ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸਰੋऽਪਿ ਚ। ਤਤਾ ਖਰਥਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਙ੍ਕੁਪਥਾਨਪਿ ।। ੪੭.

ਇੱਥੇ ਅਪਥਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੰਦਰਦੁਯੁਮਨ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵੀ; ਫਿਰ ਖਰਥਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਸ਼ੰਕੁ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੀ।

ਮਧ੍ਯੇਨੋਦ੍ਯਾਨਮਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ ਕੁਥਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨ੍ ਯਯੌ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰੇ ਤੁ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਲਵਣੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਠਪ੍ਰਾਵਰਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੰਦਰਦਵੀਪ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰਕੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤਸ਼੍ਚ ਨਲਿਨੀ ਚਾਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਚੀਮਾਸ਼ਾਂ ਜਵੇਨ ਤੁ। ਤੋਮਰਾਨ੍ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀਹ ਹਂਸਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਸਹੂਹੁਕਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਫਿਰ ਨਲਿਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਟੋਮਰ, ਹੰਸਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸਹੂਹਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।

ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ ਦੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਸੇਵਨ੍ਤੀ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾ ਬਹੁਧਾ ਗਿਰੀਨ੍। ਕਰ੍ਣਪ੍ਰਾਵਰਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚਾਸ਼੍ਵਮੁਖਾਨਪਿ ।। ੪੭.

ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਉਹ ਕਰਨਪ੍ਰਾਵਰਣ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੁਖ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿਕਤਾਪਰ੍ਵਤਮਰੂਨ੍ ਗਤ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਨ੍ ਯਯੌ। ਨੇਮਿਮਣ੍ਡਲਕੋष੍ਠੇ ਤੁ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਸਾ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਰੇਤਲੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ; ਨੇਮੀਮੰਡਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਾਸਾਂ ਨਦ੍ਯੁਪਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤੋ ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸਵਃ ।। ੪੭.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਥੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਥੋਂ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਸ੍ਵੋਕਸਾਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਤੁ ਵਾਰਿਸੁਰਭਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤੇ। ਹਰਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਤੁ ਵਸਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਕੌਬੈਰਕੋ ਵਸ਼ੀ ।। ੪੭.

ਵਸਵੋਕਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕੌਬੈਰਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਯਜ੍ਞੋਪੇਤਃ ਸ ਸੁਮਹਾਨਮਿਤੌਜਾਃ ਸੁਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਤਤ੍ਰਾਗਸ੍ਤ੍ਯੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ। ਕੁਬੈਰਾਨੁਚਰਾਃ ਹ੍ਯੇਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤਤ੍ਸਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪੭.

ਉਹ ਯਜਨਿਉਪਵੀਤ ਵਾਲਾ, ਬੜੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਣਮਾਪ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੱਡੀ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਹ ਅਗਸਤਿਆਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸਾਂ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮੇਵ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ऋਦ੍ਧਿਃ ਪਰ੍ਵਤਵਾਸਿਨਾਮ੍। ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਧਰ੍ਮਤਃ ਕਾਮਤੋऽਰ੍ਥਤਃ ।। ੪੭.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਆਪਸ 'ਚ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੂਣੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹੇਮਕੂਟਸ੍ਯ ਪॄष੍ਠੇ ਤੁ ਸਾਯਨਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ। ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਤੀ ਚ ਸਾ ।। ੪੭.

ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸਾਯਨ ਨਾਂ ਦਾ ਝੀਲ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਮਨਸਵਿਨੀ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਓਥੋਂ ਜੋਤਿਸ਼ਮਤੀ ਨਦੀ ਵੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ।

ਅਵਗਾਹ੍ਯ ਹ੍ਯੁਭਯਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰੌ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੌ । ਸਰੋ ਵਿष੍ਣੁਪਦਂ ਨਾਮ ਨਿषਧੇ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮੇ ।। ੪੭.

ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰਾਂ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਾਧ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦ ਨਾਂ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੀ ਨਨ੍ਵਲੀ ਚ ਯਾ। ਮੇਰੋਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਹ੍ਰਦਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭੋ ਮਹਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਝੀਲ ਤੋਂ ਦੋ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ: ਗਾਂਧਰਵੀ ਤੇ ਅਨਵਲੀ। ਮੇਰੁ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ ਝੀਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਪਯੋਦਂ ਤੁ ਸਰੋ ਨੀਲੇ ਸੁਸ਼ੁਭ੍ਰਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਵਤ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਮਬੂਨਦੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾ ਜਾਮਬੂਨਦਾ ਸੋਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੀਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਯੋਦਾ ਨਾਂ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।