ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਿਵਿਚ੍ਛਾਯਾਪਥੋ ਯਸ੍ਤੁ ਅਨੁਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਾਸ੍ਵਰੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦੇਵੀ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਤੁ ਸਾ ।। ੪੭.

ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਲੀਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ ਹੈ।

ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਵਞ੍ਚੈਵ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀ ਭੁਵਙ੍ਗਤਾ। ਭਵੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੇ ਪਤਿਤਾ ਸਂਰੁਦ੍ਧਾ ਯੋਗਮਾਯਯਾ ।। ੪੭.

ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਈ ਗਈ।

ਤਸ੍ਯਾ ਯੇ ਬਿਨ੍ਦਵਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਯਾਃ ਪਤਿਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ। ਕृਤਂ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤੋ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬੂੰਦਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਿੰਦੁਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ ਦੇਵੀ ਸਾ ਭਵੇਨ ਸ੍ਮਯਤਾ ਕਿਲ। ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮਨਸਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਕ੍ਸ਼ੇਪਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਫਿਰ, ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ।

ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਾਮਿ ਪਾਤਾਲਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾ ਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍। ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਕ੍ਰੂਰਂ ਦੇਵ੍ਯਾ ਚਿਕੀਰ੍षਿਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ।' ਪਰ ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਕਠੋਰ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰੇ।

ਤਿਰੋਭਾਵਯਿਤੁਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਸੀਦਙ੍ਗੇषੁ ਤਾਂ ਨਦੀਮ੍। ਤਸ੍ਯਾਵਲੇਪਂ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ। ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੇਨਾਂ ਵੇਗੇਨ ਪਤਿਤਾਂ ਭੁਵਿ ।। ੪੭.

ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਨਦੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਿਆ।

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਮਗ੍ਰਤਃ। ਧਮਨੀਸਨ੍ਤਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਪਰਿਗਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਅਨੇਨ ਤੋषਿਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਨਦ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਹਿ। ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਸ੍ਯ ਵਰਦਾਨਂ ਤੁ ਕੋਪਂ ਨਿਯਤਵਾਂਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਦੀ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹਿ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਧਾਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਤਤੋ ਵਿਸਰ੍ਜਯਾਮਾਸ ਸਂਰੁਦ੍ਧਾਂ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ। ਨਦੀਂ ਭਗੀਰਥਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਤਪਸੋਗ੍ਰੇਣ ਤੋषਿਤਃ ।। ੪੭.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਨਦੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਭਗੀਰਥ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

ਤਤੋ ਵਿਸृਜ੍ਯਮਾਨਾਯਾਃ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤਤ੍ਸਪ੍ਤਤਾਙ੍ਗਤਮ੍। ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰਾਚੀਮਭਿਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤੀਚੀਂ ਤ੍ਰਯਃ ਏਵ ਤੁ ।। ੪੭.

ਜਦ ਉਹ ਨਦੀ ਛੱਡੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਧਾਰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਤਿੰਨ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿ ਗਈਆਂ।

ਨਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤੁ ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ ਸਪ੍ਤਧਾ। ਨਲਿਨੀ ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਚੈਵ ਪਾਵਨੀ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਗ੍ਗਤਾ ।। ੪੭.

ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਨਲਿਨੀ, ਹਰਾਦਿਨੀ ਤੇ ਪਾਵਨੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿ ਗਈਆਂ।

ਸੀਤਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਸਿਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ। ਸਪ੍ਤਮੀ ਤ੍ਵਨੁਗਾ ਤਾਸਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਭਗੀਰਥੀ ।। ੪੭.

ਸੀਤਾ, ਚਕਸ਼ੁ ਤੇ ਸਿੰਧੂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿ ਗਈਆਂ। ਸੱਤਵੀਂ ਭਾਗੀਰਥੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੀ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਗੀਰਥੀ ਯਾ ਸਾ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਲਵਣੋਦਧਿਮ੍। ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀਹ ਹਿਮਾਹ੍ਵਂ ਵਰ੍षਮੇਵ ਤੁ ।। ੪੭.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ। ਇਹ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਿਮਾਹਵ ਨਾਮਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸੂਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰੋਦ੍ਭਵਾਃ। ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਪ੍ਰਾਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੭.

ਉਹ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਬਿੰਦੁਸਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।

ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤੋ ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸਨਃ। ਸਿਰਿਨ੍ਧ੍ਰਾਨ੍ ਕੁਨ੍ਤਲਾਂਸ਼੍ਚੀਨਾਨ੍ ਬਰ੍ਭਰਾਨ੍ ਯਵਸਾਨ੍ ਦ੍ਰੁਹਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਥੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ: ਸਿਰਿੰਦ੍ਰ, ਕੁੰਤਲ, ਚੀਨ, ਬਰਭਰ, ਯਵਸ ਤੇ ਦ੍ਰੁਹ।

ਰੁषਾਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਣਿਨ੍ਦਾਂਸ਼੍ਚ ਅਙਗਲੋਕਵਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਿਨ੍ਧੁਮਰੁਂ ਸੀਤਾਗਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਰੁਸ਼ਾ, ਕੁਣਿੰਦ, ਅੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕਵਰ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਲੋਕ, ਜਦੋਂ ਸਿੰਧ ਮਾਰੂਥਲ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

ਅਥ ਚੀਨਮਰੂਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨਙ੍ਗਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਮੂਲਿਕਾਨ੍ । ਸਾਧ੍ਰਾਂਸ੍ਤੁ षਾਰਾਂਸ੍ਤਮ੍ਪਾਕਾਨ੍ ਪਹ੍ਨਵਾਨ੍ ਦਰਦਾਨ੍ ਸ਼ਕਾਨ੍। ਏਤਾਨ੍ ਜਨਪਦਾਨ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ੍ਰਾਵਯਨ੍ਤੀ ਗਤੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਫਿਰ ਚੀਨ ਅਤੇ ਮਾਰੂ ਦੇ ਲੋਕ, ਨੰਗਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੂਲਿਕ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧਰਾ, ਸਾਰਾ, ਟੰਪਾਕ, ਪਹਨਵਾ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਕ ਦੇ ਲੋਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਨਪਦ, ਚਕ੍ਸ਼ੁ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੋਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ।

ਦਰਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸਕਾਂਸ਼੍ਮੀਰਾਨ੍ ਗਾਨ੍ਧਾਰਾਨ੍ ਵਰਪਾਨ੍ ਹ੍ਰਦਾਨ੍। ਸ਼ਿਵਪੌਰਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਹਾਸਾਨ੍ ਵਦਾਤੀਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਜਯਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਦਰਦ, ਸ਼ਕ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਗਾਂਧਾਰ, ਵਰਪ, ਹ੍ਰਦ, ਸ਼ਿਵਪੁਰ, ਇੰਦਰਹਾਸ ਅਤੇ ਵਦਾਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ।

ਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਰਨ੍ਧ੍ਰਕਰਕਾਨ੍ ਭ੍ਰਮਰਾਭੀਰਰੋਹਕਾਨ੍ । ਸ਼ੁਨਾਮੁਖਾਂਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਨੂਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੋਵਿਤਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਸੈਧਵ, ਰੰਧਰ, ਕਰਕ, ਭ੍ਰਮਰ, ਅਭੀਰ, ਰੋਹਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਨਾਮੁਖ, ਉੱਤਰੀ ਅਨੂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਸੋਵੀ ਵੀ ਸਾਥ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਿਨ੍ਨਰਾਨ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਰਕ੍ਸ਼ੋਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਰਗਾਨ੍। ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮਕਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਰਦਾਨ੍ ਸੀਗਣਾਨ੍ ਖਸਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮ, ਪਾਰਦ, ਸੀਗਣ ਅਤੇ ਖਸ ਦੇ ਲੋਕ।

ਕਿਰਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਲਿਨ੍ਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੂਨ੍ ਸਭਰਤਾਨਪਿ। ਪਞ੍ਚਾਲਕਾਸ਼ਿਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਮਗਧਾਙ੍ਗਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੪੭.

ਕਿਰਾਤ, ਪੁਲਿੰਦ, ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਂਚਾਲ, ਕਾਸ਼ੀ, ਮਤਸਯ, ਮਗਧ ਅਤੇ ਅੰਗ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਤ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਮਲਿਪ੍ਤਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਏਤਾਨ੍ ਜਨਪਦਾਨਾਰ੍ਯਾਨ੍ ਗਙ੍ਗਾ ਭਾਵਯਤੇ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਬ੍ਰਹਮੋੱਤਰ, ਵੰਗ ਅਤੇ ਤਾਮਲਿਪਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਜਨਪਦ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਦਦਿਮ੍। ਤਤਕ੍ਸ਼੍ਵਾਹ੍ਲਾਦਿਨੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਭਿਮੁਖੀ ਯਯੌ ।। ੪੭.

ਫਿਰ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੁਪਭੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿषਾਦਾਨਾਂ ਚ ਜਾਤਯਃ। ਧੀਵਰਾਨृषਿਕਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਨੀਲਮੁਖਾਨਪਿ ।। ੪੭.

ਨਦੀ ਨਿਸ਼ਾਦ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਧੀਵਰ, ਋ਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਨੀਲਮੁਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

ਕੇਰਲਾਨੁष੍ਟ੍ਰਕਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕਿਰਾਤਾਨਪਿ ਚੈਵ ਹਿ। ਕਾਲੋਦਰਾਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਮਾਰਾਨ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਣਭੂषਿਤਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਕੇਰਲ, ਉਸ਼ਟਰਕਰਨ, ਕਿਰਾਤ, ਕਾਲੋਦਰ, ਵਿਵਰਨ, ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ।

ਸਾ ਮਣ੍ਡਲੇ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤਿਰੋਭੂਤਾऽਨੁਪੂਰ੍ਵਤਃ। ਤਤਸ੍ਤੁ ਪਾਵਨੀ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਚੀਮੇਵ ਦਿਸ਼ਙ੍ਗਤਾ ।। ੪੭.

ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਅਪਥਾਨ੍ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀਹ ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸਰੋऽਪਿ ਚ। ਤਤਾ ਖਰਥਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਙ੍ਕੁਪਥਾਨਪਿ ।। ੪੭.

ਇੱਥੇ ਅਪਥਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੰਦਰਦੁਯੁਮਨ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਵੀ; ਫਿਰ ਖਰਥਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਸ਼ੰਕੁ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੀ।

ਮਧ੍ਯੇਨੋਦ੍ਯਾਨਮਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ ਕੁਥਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨ੍ ਯਯੌ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰੇ ਤੁ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਲਵਣੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਉਹ ਕੁਠਪ੍ਰਾਵਰਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੰਦਰਦਵੀਪ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰਕੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤਸ਼੍ਚ ਨਲਿਨੀ ਚਾਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਚੀਮਾਸ਼ਾਂ ਜਵੇਨ ਤੁ। ਤੋਮਰਾਨ੍ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀਹ ਹਂਸਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਸਹੂਹੁਕਾਨ੍ ।। ੪੭.

ਫਿਰ ਨਲਿਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਟੋਮਰ, ਹੰਸਮਾਰਗ ਅਤੇ ਸਹੂਹਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।