ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਚੈਵ ਨਿਮ੍ਨਗਾਚ੍ਛੋਦਿਕਾ ਤਥਾ। ਮਹੀਮਣ੍ਡਲਮਧ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਤੇ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਤੇ ਨੀਮਨਗਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਵਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧਿਂ ਗੁਰੁਮ੍ । ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪਿਸ਼ੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵਸੱਤਵ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਲੋਹਿਤੋ ਹੇਮਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਗਿਰਿਃ ਸੂਰ੍ਯ ਪ੍ਰਭੋ ਮਹਾਨ੍। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਲੋਹਿਤਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਲੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਲੌਹਿਤ੍ਯਃ ਸਦਨੋ ਮਹਾਨ੍। ਦੇਵਾਰਣ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੋਕਞ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਤੀਰੇ ਮਹਾਵਨਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੋਂ ਲੋਹਿਤਿਆ ਨਦੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਘਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵਾਰਣਯ ਤੇ ਵਿਸ਼ੋਕ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਨਿਵਸਤਿ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਮਣਿਵਰੋ ਵਸ਼ੀ। ਸੌਮ੍ਯੈਃ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਹ੍ਯਕੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਯਕਸ਼ ਮਣਿਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕ੍ਰੂਰਸਤ੍ਵੌषਧਂ ਗਿਰਿਮ੍। ਵृਤ੍ਰਕਾਯਾਤ੍ ਕਿਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮਞ੍ਜਨਂ ਤ੍ਰਿਕਕੁਤ੍ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਅੰਜਨ ਨਾਮ ਦਾ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਠੋਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕਕੁਟ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਮਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ਗਿਰਿਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਸਰਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਾਨਸਂ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਯੁਤ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤੇ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਰਯੂਰ੍ਲੋਕਭਾਵਨੀ। ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵੈਭ੍ਰਾਜਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੈਭਰਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਕੁਬੇਰਾਨੁਚਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਹੇਤृਤਨਯੋ ਵਸ਼ੀ। ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਾਤੋ ਨਿਵਸਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋऽਨਨ੍ਤਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਚਰੈਰ੍ਘੋਰੈਰ੍ਯਾਤੁਧਾਨਸ਼ਤੈਰ੍ਵृਤਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਪ੍ਰਹੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਪਾਤ, ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ ਹੈ ਤੇ ਅਸੰਖ ਗੰਭੀਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਪਰੇਣ ਤੁ ਕੈਲਾਸਾਨ੍ਮੁਖ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧਿਂ ਗਿਰਿਮ੍। ਅਰੁਣਂ ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਰੁਕ੍ਮਧਾਤੁਮਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ, ਮੁੱਖ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਅਰੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਾਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਭਵਸ੍ਯ ਦਯਿਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪਰ੍ਵਤੋ ਮੇਘਸਨ੍ਨਿਭਃ। ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਮਯੈਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰੈਃ ਸ਼ਿਲਾਜਾਲੈਃ ਸਮਾਵृਤਃ ।। ੪੭ .

ਭਵ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਤਲ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼ਤਸਙ੍ਖ੍ਯੈਸ੍ਤਾਪਨੀਯੈਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੈਰ੍ਦਿਵਮਿਵੋਲ੍ਲਿਖਨ੍। ਮੁਞ੍ਜਵਾਨ੍ ਸ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਗਸ਼ੈਲੋ ਹਿਮਾਰ੍ਚਿਤਃ ।। ੪੭.

ਮੁੰਜਵਾਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਿਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਨਿਵਸਤਿ ਗਿਰਿਸ਼ੋ ਧੂਮ੍ਰਲੋਹਿਤਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਸ਼ੈਲੋਦਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਧੂਮਰਲੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਸ਼ੈਲੋਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤੇ ਹਿਵ੍ਯਾ ਸ਼ੈਲੋਦਾ ਨਾਮ ਨਿਮ੍ਨਗਾ। ਸਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃਸ਼ੀਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਲਵਣੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਲੋਦਾ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਚਕਸ਼ੁ ਤੇ ਸ਼ੀਤਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸੁਰਭੀਤਿ ਵੈ। ਅਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ ਕੈਲਾਸਾਚ੍ਛਿਵਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੪੭.

ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੁਰਭੀ ਹੈ। ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਵਸੱਤਵ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਗੌਰੋ ਨਾਮ ਗਿਰਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਰਿਤਾਲਮਯਃ ਸ਼ੁਭਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਣਿਮਯੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਗੌਰ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਰਿਤਾਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਡਾ, ਦਿਵ੍ਯ, ਮਣਕਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣ੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ਕਾਞ੍ਚਨਵਾਲੁਕਮ੍। ਰਮ੍ਯਂ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰੋ ਨਾਮ ਯਤ੍ਰ ਯਾਤੋ ਭਗੀਰਥਃ ।। ੪੭.

ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਕਾਂਚਨ ਰੇਤ ਵਾਲਾ ਬਿੰਦੁਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਗੀਰਥ ਕਦੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।

ਗਙ੍ਗਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰਾਜਰ੍षਿਰੁਵਾਸ ਬਹੁਲਾਃ ਸਮਾਃ । ਦਿਵਂ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਗਙ੍ਗਾਤੋਯਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ ।। ੪੭.

ਗੰਗਾ ਲਈ, ਰਾਜਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਥੇ ਕਈ ਸਾਲ ਵੱਸਿਆ। ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਲਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।

ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ। ਸੋਮਪਾਦਪ੍ਰਸੂਤਾ ਸਾ ਸਪ੍ਤਧਾ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯ ਤੇ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ ਟਿਕੀ। ਉਹ ਸੋਮ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ।

ਯੂਪਾ ਮਣਿਮਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਿਤਯਸ਼੍ਚ ਹਿਰਣ੍ਮਯਾਃ । ਤਤ੍ਰੇष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਗਤਃ ਸ਼ਰ੍ਵਂ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸੁਰੈਃ ਸਹ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਯੂਪ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਾਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।

ਦਿਵਿਚ੍ਛਾਯਾਪਥੋ ਯਸ੍ਤੁ ਅਨੁਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਾਸ੍ਵਰੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦੇਵੀ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਤੁ ਸਾ ।। ੪੭.

ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਲੀਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ ਹੈ।

ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਵਞ੍ਚੈਵ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀ ਭੁਵਙ੍ਗਤਾ। ਭਵੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗੇ ਪਤਿਤਾ ਸਂਰੁਦ੍ਧਾ ਯੋਗਮਾਯਯਾ ।। ੪੭.

ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਈ ਗਈ।

ਤਸ੍ਯਾ ਯੇ ਬਿਨ੍ਦਵਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਯਾਃ ਪਤਿਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ। ਕृਤਂ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤੋ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬੂੰਦਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਿੰਦੁਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ ਦੇਵੀ ਸਾ ਭਵੇਨ ਸ੍ਮਯਤਾ ਕਿਲ। ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮਨਸਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਕ੍ਸ਼ੇਪਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਫਿਰ, ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀਏ।

ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਾਮਿ ਪਾਤਾਲਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾ ਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍। ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਕ੍ਰੂਰਂ ਦੇਵ੍ਯਾ ਚਿਕੀਰ੍षਿਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ।' ਪਰ ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਕਠੋਰ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰੇ।

ਤਿਰੋਭਾਵਯਿਤੁਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਸੀਦਙ੍ਗੇषੁ ਤਾਂ ਨਦੀਮ੍। ਤਸ੍ਯਾਵਲੇਪਂ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ। ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੇਨਾਂ ਵੇਗੇਨ ਪਤਿਤਾਂ ਭੁਵਿ ।। ੪੭.

ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਨਦੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਿਆ।

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਮਗ੍ਰਤਃ। ਧਮਨੀਸਨ੍ਤਤਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਪਰਿਗਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਅਨੇਨ ਤੋषਿਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਨਦ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਹਿ। ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਸ੍ਯ ਵਰਦਾਨਂ ਤੁ ਕੋਪਂ ਨਿਯਤਵਾਂਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਦੀ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹਿ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਧਾਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਤਤੋ ਵਿਸਰ੍ਜਯਾਮਾਸ ਸਂਰੁਦ੍ਧਾਂ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ। ਨਦੀਂ ਭਗੀਰਥਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਤਪਸੋਗ੍ਰੇਣ ਤੋषਿਤਃ ।। ੪੭.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਨਦੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਭਗੀਰਥ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।