ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਵਸ੍ਵੇਤੇषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਯਥਾਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵੈ। ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਪਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ ।। ੪੬.

ਨੌਂ ਸ਼ਵੇਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਥੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਵਿਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਬਹੁਲਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਵਮਾਨੁषੋਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇਯਾਨੁ ਬੁਭੂषਤਾ ।। ੪੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ 'ਭੁਵਨ ਵਿਨਿਆਸ' ਨਾਮਕ ਛਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸਵ੍ਯੇ ਹਿਮਵਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕੈਲਾਸੋ ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕੁਬੇਰਃ ਸਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ। ਅਪ੍ਸਰੋਗਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮੋਦਤੇ ਹ੍ਯਲਕਾਧਿਪਃ ।। ੪੭.

ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕੈਲਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਕੁਬੇਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਲਕਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੈਲਾਸਪਾਦਾਤ੍ ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤ ਜਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਮਨ੍ਦਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕੁਮੁਦ੍ਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਰਦਮ੍ਬੁਦਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਮੁਦਵਤ ਹੈ। ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਨਦੀ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਸ਼ੁਭਾ। ਦਿਵ੍ਯਞ੍ਚ ਨਨ੍ਦਨਂ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਵਿਆ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨੰਦਨ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸਮਾਨੀ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਤਰੇਣ ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧਂ ਗਿਰਿਮ੍। ਸੁਰਧਾਤੁਮਯਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਦਿਵਿਆ ਜੀਵ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭੋ ਨਾਮ ਗਿਰਿਃ ਸਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਰਤ੍ਨਸਨ੍ਨਿਭਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਚ੍ਛੋਦਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡਾ, ਦਿਵਿਆ ਅੱਛੋਦਾ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਹ੍ਯਚ੍ਛੋਦਾ ਨਾਮ ਨਿਮ੍ਨਗਾ। ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯਂ ਵਨਂ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਛੋਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਨਦੀ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਮਾਨੀ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੈਤਰਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਨਿਵਸਤਿ ਮਣਿਭਦ੍ਰਃ ਸਹਾਨੁਗਃ। ਯਕ੍ਸ਼ਸੇਨਾਪਤਿਃ ਕ੍ਰੂਰਗੁਹ੍ਯਕੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਣਿਭਦਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਚੈਵ ਨਿਮ੍ਨਗਾਚ੍ਛੋਦਿਕਾ ਤਥਾ। ਮਹੀਮਣ੍ਡਲਮਧ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਤੇ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਤੇ ਨੀਮਨਗਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਵਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧਿਂ ਗੁਰੁਮ੍ । ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪਿਸ਼ੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵਸੱਤਵ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਲੋਹਿਤੋ ਹੇਮਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਗਿਰਿਃ ਸੂਰ੍ਯ ਪ੍ਰਭੋ ਮਹਾਨ੍। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਲੋਹਿਤਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਲੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਲੌਹਿਤ੍ਯਃ ਸਦਨੋ ਮਹਾਨ੍। ਦੇਵਾਰਣ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੋਕਞ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਤੀਰੇ ਮਹਾਵਨਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੋਂ ਲੋਹਿਤਿਆ ਨਦੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਘਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵਾਰਣਯ ਤੇ ਵਿਸ਼ੋਕ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਨਿਵਸਤਿ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਮਣਿਵਰੋ ਵਸ਼ੀ। ਸੌਮ੍ਯੈਃ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਹ੍ਯਕੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਯਕਸ਼ ਮਣਿਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕ੍ਰੂਰਸਤ੍ਵੌषਧਂ ਗਿਰਿਮ੍। ਵृਤ੍ਰਕਾਯਾਤ੍ ਕਿਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮਞ੍ਜਨਂ ਤ੍ਰਿਕਕੁਤ੍ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਅੰਜਨ ਨਾਮ ਦਾ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਠੋਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕਕੁਟ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਮਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ਗਿਰਿਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਸਰਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਾਨਸਂ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਯੁਤ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤੇ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਰਯੂਰ੍ਲੋਕਭਾਵਨੀ। ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵੈਭ੍ਰਾਜਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੈਭਰਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਕੁਬੇਰਾਨੁਚਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਹੇਤृਤਨਯੋ ਵਸ਼ੀ। ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਾਤੋ ਨਿਵਸਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋऽਨਨ੍ਤਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਚਰੈਰ੍ਘੋਰੈਰ੍ਯਾਤੁਧਾਨਸ਼ਤੈਰ੍ਵृਤਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਪ੍ਰਹੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਪਾਤ, ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ ਹੈ ਤੇ ਅਸੰਖ ਗੰਭੀਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਪਰੇਣ ਤੁ ਕੈਲਾਸਾਨ੍ਮੁਖ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧਿਂ ਗਿਰਿਮ੍। ਅਰੁਣਂ ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਰੁਕ੍ਮਧਾਤੁਮਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ, ਮੁੱਖ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਅਰੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਾਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਭਵਸ੍ਯ ਦਯਿਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪਰ੍ਵਤੋ ਮੇਘਸਨ੍ਨਿਭਃ। ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਮਯੈਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰੈਃ ਸ਼ਿਲਾਜਾਲੈਃ ਸਮਾਵृਤਃ ।। ੪੭ .

ਭਵ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਤਲ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼ਤਸਙ੍ਖ੍ਯੈਸ੍ਤਾਪਨੀਯੈਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੈਰ੍ਦਿਵਮਿਵੋਲ੍ਲਿਖਨ੍। ਮੁਞ੍ਜਵਾਨ੍ ਸ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਗਸ਼ੈਲੋ ਹਿਮਾਰ੍ਚਿਤਃ ।। ੪੭.

ਮੁੰਜਵਾਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਿਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਨਿਵਸਤਿ ਗਿਰਿਸ਼ੋ ਧੂਮ੍ਰਲੋਹਿਤਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਸ਼ੈਲੋਦਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਧੂਮਰਲੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਸ਼ੈਲੋਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤੇ ਹਿਵ੍ਯਾ ਸ਼ੈਲੋਦਾ ਨਾਮ ਨਿਮ੍ਨਗਾ। ਸਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃਸ਼ੀਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਲਵਣੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਲੋਦਾ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਚਕਸ਼ੁ ਤੇ ਸ਼ੀਤਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸੁਰਭੀਤਿ ਵੈ। ਅਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ ਕੈਲਾਸਾਚ੍ਛਿਵਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੪੭.

ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੁਰਭੀ ਹੈ। ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਵਸੱਤਵ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਗੌਰੋ ਨਾਮ ਗਿਰਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਰਿਤਾਲਮਯਃ ਸ਼ੁਭਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਣਿਮਯੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਗੌਰ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਰਿਤਾਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਡਾ, ਦਿਵ੍ਯ, ਮਣਕਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣ੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ਕਾਞ੍ਚਨਵਾਲੁਕਮ੍। ਰਮ੍ਯਂ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰੋ ਨਾਮ ਯਤ੍ਰ ਯਾਤੋ ਭਗੀਰਥਃ ।। ੪੭.

ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਕਾਂਚਨ ਰੇਤ ਵਾਲਾ ਬਿੰਦੁਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਗੀਰਥ ਕਦੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।

ਗਙ੍ਗਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰਾਜਰ੍षਿਰੁਵਾਸ ਬਹੁਲਾਃ ਸਮਾਃ । ਦਿਵਂ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਗਙ੍ਗਾਤੋਯਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ ।। ੪੭.

ਗੰਗਾ ਲਈ, ਰਾਜਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਥੇ ਕਈ ਸਾਲ ਵੱਸਿਆ। ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਲਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।

ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ। ਸੋਮਪਾਦਪ੍ਰਸੂਤਾ ਸਾ ਸਪ੍ਤਧਾ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯ ਤੇ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ ਟਿਕੀ। ਉਹ ਸੋਮ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ।