ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਰਤ੍ਨੀਨਾਂ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਏਕषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ। ਫਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਖ੍ਯਾਤਮृषਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਅਠ ਸੌ ਇਕਸਠ ਅੰਗੁਠੇ ਮਾਪਿਆ ਹੈ।

ਪਤਮਾਨਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਪੁਲਂ ਸ੍ਵਨਮ੍। ਤਸ੍ਯਾ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਃ ਫਲਰਸੋ ਨਦੀਭੂਯ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ।। ੪੬.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੇਰੁਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕृਤ੍ਯ ਜਮ੍ਬੂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂਵਿਸ਼ਤ੍ਯਧਃ। ਤੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਹृष੍ਟਾ ਜਮ੍ਬੂਰਸਫਲਾਵृਤਾਃ ।। ੪੬.

ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਜੰਬੂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਰਸਫਲਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨ ਜਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤੇ। ਨ ਚ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨ ਰੋਗਂ ਤੁ ਨ ਚ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ ।। ੪੬.

ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਬੁਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਰੋਗੀ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਂ ਨਾਮ ਕਨਕਂ ਦੇਵਭੂषਣਮ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਕਸ਼ਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਜਾਯਤੇ ਭਾਸ੍ਵਰਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਜੰਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਰ੍षਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ਼ੁਭਃ ਫਲਰਸਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਸ੍ਕਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਕਨਕਂ ਦੇਵਭੂषਣਮ੍ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਫਲ ਰਸ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਟਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਞ੍ਚ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਭਾਗਸ਼ਃ। ਈਸ਼੍ਵਰਾਨੁਗ੍ਰਹਾਦ੍ਭੂਮਿਰ੍ਮृਤਾਂਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤੁ ਤਾਨ੍ ।। ੪੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੰਦ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਪਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਹੈਮਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਹੇਮਕੂਟੇ ਤੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਾਪ੍ਸਰੋਗਣਾਃ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ ਤੇ ਯਕਸ਼ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਗਾਸ੍ਤੁ ਨਿषਧੇ ਸ਼ੇषਵਾਸੁਕਿਤਕ੍ਸ਼ਕਾਃ। ਮਹਾਮੇਰੌ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਃ ਸੁਰਾਃ । ਨੀਲੇ ਤੁ ਵੈਡੂਰ੍ਯਮਯੇ ਸਿਦ੍ਧਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯੋ ਮਤਾਃ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ। ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ 'ਤੇ ਤੈਤੀਸ ਯਜਨਕ ਦੇਵਤਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵਿਡੂਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਧ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਪਰ੍ਵਤ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਾਨ੍ ਪਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਚਰਃ ।। ੪੬.

ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ਵੇਤ ਪਹਾੜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ।

ਨਵਸ੍ਵੇਤੇषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਯਥਾਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵੈ। ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਪਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ ।। ੪੬.

ਨੌਂ ਸ਼ਵੇਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਥੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਵਿਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਬਹੁਲਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਵਮਾਨੁषੋਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇਯਾਨੁ ਬੁਭੂषਤਾ ।। ੪੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ 'ਭੁਵਨ ਵਿਨਿਆਸ' ਨਾਮਕ ਛਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸਵ੍ਯੇ ਹਿਮਵਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕੈਲਾਸੋ ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕੁਬੇਰਃ ਸਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ। ਅਪ੍ਸਰੋਗਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮੋਦਤੇ ਹ੍ਯਲਕਾਧਿਪਃ ।। ੪੭.

ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕੈਲਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਕੁਬੇਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਲਕਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੈਲਾਸਪਾਦਾਤ੍ ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤ ਜਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਮਨ੍ਦਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕੁਮੁਦ੍ਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਰਦਮ੍ਬੁਦਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਮੁਦਵਤ ਹੈ। ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਨਦੀ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਸ਼ੁਭਾ। ਦਿਵ੍ਯਞ੍ਚ ਨਨ੍ਦਨਂ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਵਿਆ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨੰਦਨ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸਮਾਨੀ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਤਰੇਣ ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧਂ ਗਿਰਿਮ੍। ਸੁਰਧਾਤੁਮਯਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਦਿਵਿਆ ਜੀਵ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭੋ ਨਾਮ ਗਿਰਿਃ ਸਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਰਤ੍ਨਸਨ੍ਨਿਭਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਚ੍ਛੋਦਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡਾ, ਦਿਵਿਆ ਅੱਛੋਦਾ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਹ੍ਯਚ੍ਛੋਦਾ ਨਾਮ ਨਿਮ੍ਨਗਾ। ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯਂ ਵਨਂ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਛੋਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਨਦੀ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਮਾਨੀ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੈਤਰਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਨਿਵਸਤਿ ਮਣਿਭਦ੍ਰਃ ਸਹਾਨੁਗਃ। ਯਕ੍ਸ਼ਸੇਨਾਪਤਿਃ ਕ੍ਰੂਰਗੁਹ੍ਯਕੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਣਿਭਦਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਚੈਵ ਨਿਮ੍ਨਗਾਚ੍ਛੋਦਿਕਾ ਤਥਾ। ਮਹੀਮਣ੍ਡਲਮਧ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਤੇ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਤੇ ਨੀਮਨਗਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਵਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧਿਂ ਗੁਰੁਮ੍ । ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪਿਸ਼ੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵਸੱਤਵ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਲੋਹਿਤੋ ਹੇਮਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਗਿਰਿਃ ਸੂਰ੍ਯ ਪ੍ਰਭੋ ਮਹਾਨ੍। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਲੋਹਿਤਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਲੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਲੌਹਿਤ੍ਯਃ ਸਦਨੋ ਮਹਾਨ੍। ਦੇਵਾਰਣ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੋਕਞ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਤੀਰੇ ਮਹਾਵਨਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੋਂ ਲੋਹਿਤਿਆ ਨਦੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਘਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵਾਰਣਯ ਤੇ ਵਿਸ਼ੋਕ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਨਿਵਸਤਿ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਮਣਿਵਰੋ ਵਸ਼ੀ। ਸੌਮ੍ਯੈਃ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਹ੍ਯਕੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।। ੪੭.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਯਕਸ਼ ਮਣਿਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕ੍ਰੂਰਸਤ੍ਵੌषਧਂ ਗਿਰਿਮ੍। ਵृਤ੍ਰਕਾਯਾਤ੍ ਕਿਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮਞ੍ਜਨਂ ਤ੍ਰਿਕਕੁਤ੍ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਅੰਜਨ ਨਾਮ ਦਾ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਠੋਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤ੍ਰਿਕਕੁਟ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਮਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ਗਿਰਿਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਸਰਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਾਨਸਂ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਯੁਤ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਵਤੇ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਰਯੂਰ੍ਲੋਕਭਾਵਨੀ। ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵੈਭ੍ਰਾਜਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਥੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੈਭਰਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਕੁਬੇਰਾਨੁਚਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਹੇਤृਤਨਯੋ ਵਸ਼ੀ। ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਾਤੋ ਨਿਵਸਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋऽਨਨ੍ਤਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਚਰੈਰ੍ਘੋਰੈਰ੍ਯਾਤੁਧਾਨਸ਼ਤੈਰ੍ਵृਤਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਪ੍ਰਹੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਪਾਤ, ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ ਹੈ ਤੇ ਅਸੰਖ ਗੰਭੀਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।