ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ षਡ੍‌ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਚਤੁਰਸ੍ਰਃ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰਾਵਾਕਾਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਛਬੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਚੌਕੋਣੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਥਾਲੀ ਵਾਂਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਮੇਰੋਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਭਾਗੇ ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਸਂਮਿਤੇ। ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਪਰ੍ਵਤਃ ।। ੪੬.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ, ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਉਦਗ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤਸ਼੍ਚੈਵ ਆਨੀਲਨਿषਧਾਯਤਃ। ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਰਿਵृਦ੍ਧੋ ਮਹੀਤਲਾਤ੍। ਸਹਸ੍ਰਮਵਗਾਢਸ੍ਤੁ ਤਾਵਦੇਵ ਤੁ ਧਿष੍ਠਿਤਃ ।। ੪੬.

ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ, ਉਹ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗਹਿਰਾਈ 'ਚ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ੍ ਸ਼ੈਲਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ ਨੀਲਸ੍ਯ ਨਿषਧਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ।। ੪੬.

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਾਲਯਵਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ; ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ।

ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਮੇਰੁਃ ਸੁਪ੍ਰਮਾਣਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਸ਼ੈਲਾਨਾਮਵਗਾਢੋ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਮਾਪ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਃ ਸ੍ਯਾਦਾਯਾਮੇ ਨਿਯੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਵृਤ੍ਤਭਾਵਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹੀਮਣ੍ਡਲਭਾਵਨਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਯਾਮਾਃ ਪਰਿਹੀਯਨ੍ਤੇ ਚਤੁਰਸ੍ਰਾਃ ਸਮਸ੍ਤਤਃ। ਅਨਾਵृਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕੇਣ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਮਾਗਤਾਃ ।। ੪੬.

ਲੰਬਾਈ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਚੌਕੋਣੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ; ਵਿਚਲੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਮੁੜਦੇ ਨਹੀਂ।

ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਜਮ੍ਬੂਰਸਵਤੀ ਨਦੀ। ਮੇਰੋਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨਿषਧਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ।। ੪੫.

ਜੰਬੂ ਫਲ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਜੰਬੂ ਨਦੀ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਵਗਦੀ ਹੈ।

ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨੋ ਨਾਮ ਮਹਾਜਮ੍ਬੂਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਨਿਤ੍ਯਪੁष੍ਪਫਲੋਪੇਤਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਃ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਮਹਾਂ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮ ਦਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇ ਵਨਸ੍ਪਤਿਃ। ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸ਼ਤਚਾਨ੍ਯਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ। ਉਤ੍ਸੇਧੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਰਾਜਸ੍ਪ ਦਿਵਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੬.

ਇਸ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉਚਾ ਤੇ ਸੌ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

ਅਰਤ੍ਨੀਨਾਂ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਏਕषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ। ਫਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਖ੍ਯਾਤਮृषਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਅਠ ਸੌ ਇਕਸਠ ਅੰਗੁਠੇ ਮਾਪਿਆ ਹੈ।

ਪਤਮਾਨਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਪੁਲਂ ਸ੍ਵਨਮ੍। ਤਸ੍ਯਾ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਃ ਫਲਰਸੋ ਨਦੀਭੂਯ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ।। ੪੬.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੇਰੁਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕृਤ੍ਯ ਜਮ੍ਬੂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂਵਿਸ਼ਤ੍ਯਧਃ। ਤੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਹृष੍ਟਾ ਜਮ੍ਬੂਰਸਫਲਾਵृਤਾਃ ।। ੪੬.

ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਜੰਬੂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਰਸਫਲਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨ ਜਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤੇ। ਨ ਚ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨ ਰੋਗਂ ਤੁ ਨ ਚ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ ।। ੪੬.

ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਬੁਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਰੋਗੀ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਂ ਨਾਮ ਕਨਕਂ ਦੇਵਭੂषਣਮ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਕਸ਼ਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਜਾਯਤੇ ਭਾਸ੍ਵਰਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਜੰਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਰ੍षਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ਼ੁਭਃ ਫਲਰਸਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਸ੍ਕਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਕਨਕਂ ਦੇਵਭੂषਣਮ੍ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਫਲ ਰਸ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਟਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਞ੍ਚ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਭਾਗਸ਼ਃ। ਈਸ਼੍ਵਰਾਨੁਗ੍ਰਹਾਦ੍ਭੂਮਿਰ੍ਮृਤਾਂਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤੁ ਤਾਨ੍ ।। ੪੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੰਦ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਪਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਹੈਮਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਹੇਮਕੂਟੇ ਤੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਾਪ੍ਸਰੋਗਣਾਃ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ ਤੇ ਯਕਸ਼ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਗਾਸ੍ਤੁ ਨਿषਧੇ ਸ਼ੇषਵਾਸੁਕਿਤਕ੍ਸ਼ਕਾਃ। ਮਹਾਮੇਰੌ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਃ ਸੁਰਾਃ । ਨੀਲੇ ਤੁ ਵੈਡੂਰ੍ਯਮਯੇ ਸਿਦ੍ਧਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯੋ ਮਤਾਃ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ। ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ 'ਤੇ ਤੈਤੀਸ ਯਜਨਕ ਦੇਵਤਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵਿਡੂਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਧ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਪਰ੍ਵਤ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਾਨ੍ ਪਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਚਰਃ ।। ੪੬.

ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ਵੇਤ ਪਹਾੜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ।

ਨਵਸ੍ਵੇਤੇषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਯਥਾਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਵੈ। ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਪਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ ।। ੪੬.

ਨੌਂ ਸ਼ਵੇਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਥੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਵਿਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਬਹੁਲਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਵਮਾਨੁषੋਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇਯਾਨੁ ਬੁਭੂषਤਾ ।। ੪੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ 'ਭੁਵਨ ਵਿਨਿਆਸ' ਨਾਮਕ ਛਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸਵ੍ਯੇ ਹਿਮਵਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕੈਲਾਸੋ ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਵਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕੁਬੇਰਃ ਸਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ। ਅਪ੍ਸਰੋਗਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮੋਦਤੇ ਹ੍ਯਲਕਾਧਿਪਃ ।। ੪੭.

ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕੈਲਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਕੁਬੇਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਲਕਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੈਲਾਸਪਾਦਾਤ੍ ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤ ਜਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਮਨ੍ਦਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕੁਮੁਦ੍ਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਰਦਮ੍ਬੁਦਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਮੁਦਵਤ ਹੈ। ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਨਦੀ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਸ਼ੁਭਾ। ਦਿਵ੍ਯਞ੍ਚ ਨਨ੍ਦਨਂ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਵਿਆ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨੰਦਨ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸਮਾਨੀ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਤਰੇਣ ਕੈਲਾਸਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵੌषਧਂ ਗਿਰਿਮ੍। ਸੁਰਧਾਤੁਮਯਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੪੭.

ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਦਿਵਿਆ ਜੀਵ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭੋ ਨਾਮ ਗਿਰਿਃ ਸਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਰਤ੍ਨਸਨ੍ਨਿਭਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੇ ਮਹਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਚ੍ਛੋਦਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ਸਰਃ ।। ੪੭.

ਉਥੇ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡਾ, ਦਿਵਿਆ ਅੱਛੋਦਾ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਹ੍ਯਚ੍ਛੋਦਾ ਨਾਮ ਨਿਮ੍ਨਗਾ। ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯਂ ਵਨਂ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੭.

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਛੋਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਨਦੀ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਮਾਨੀ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੈਤਰਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।