ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਨਾਮਯਾ ਹ੍ਯਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਨਸਾਃ। ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਾਨਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਸ੍ਤਪ੍ਤਕਨਕਪ੍ਰਭਾਃ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ; ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।

ਵਰ੍षੇ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋ ਮਧੁਵਹਃ ਸ਼ੁਭਃ। ਤਸ੍ਯ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਰਸਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੪੬.

ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਪਲੱਖਾ ਰੁੱਖ ਹੈ; ਉਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਵਧੀਆ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਅਤਃਪਰਂ ਕਿਂ ਪੁਰੁषਾਦ੍ਧਰਿਵਰ੍षਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਮਹਾਰਜਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੪੬.

ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਿਵਰਸ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਲੋਕਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਹਰਿਵਰ੍षੇ ਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਬਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੁਰਸਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੪੬.

ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕਾਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤੁ ਮੁਦਾ ਯੁਤਾਃ। ਹਰਿਵਰ੍षੇ ਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾਃ। ਨ ਜਰਾ ਬਾਧਤੇ ਤਤ੍ਰ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਤੇ ਨਰਾਃ ।। ੪੬.

ਹਰੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਉਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਮਧ੍ਯਮਂ ਯਨ੍ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਰ੍षਮਿਲਾਵृਤਮ੍। ਨ ਤਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਪਤਿ ਨ ਚ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਮੱਧ ਭਾਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਲੋਕ ਬੁੱਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਵਿਲਾਵृਤੇ । ਪਦ੍ਮਵਰ੍ਣਾਃ ਪਦ੍ਮ ਪ੍ਰਭਾਃ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ। ਪਕ੍ਸ਼ਪਤ੍ਰਸੁਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੪੬.

ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ; ਉਥੇ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਮਕ ਵੀ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਜਮ੍ਬੂਰਸਫਲਾਹਾਰਾ ਹ੍ਯਨਿष੍ਪਨ੍ਦਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ। ਮਨਸ੍ਵਿਨੋ ਭੁਕ੍ਤਭੋਗਾਃ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮਫਲਭੋਗਿਨਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਲੋਕ ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਸੁਗੰਧੀਲੇ ਹਨ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਹਨ, ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਲੋਕਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਜਰਾਮਰਾਃ. ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਨ੍ਤੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੪੬.

ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਯੁष੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਤੁ ਵਰ੍षੇ ਤ੍ਵਿਲਾਵृਤੇ । ਮੇਰੋਃ ਪ੍ਰਤਿਦਿਸ਼ਂ ਤੇ ਤੁ ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਵਿਸ੍ਤृਤੇ ।। ੪੬.

ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ षਡ੍‌ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਚਤੁਰਸ੍ਰਃ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰਾਵਾਕਾਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਛਬੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਚੌਕੋਣੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਥਾਲੀ ਵਾਂਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਮੇਰੋਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਭਾਗੇ ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਸਂਮਿਤੇ। ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਪਰ੍ਵਤਃ ।। ੪੬.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ, ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਉਦਗ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤਸ਼੍ਚੈਵ ਆਨੀਲਨਿषਧਾਯਤਃ। ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਰਿਵृਦ੍ਧੋ ਮਹੀਤਲਾਤ੍। ਸਹਸ੍ਰਮਵਗਾਢਸ੍ਤੁ ਤਾਵਦੇਵ ਤੁ ਧਿष੍ਠਿਤਃ ।। ੪੬.

ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ, ਉਹ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗਹਿਰਾਈ 'ਚ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ੍ ਸ਼ੈਲਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ ਨੀਲਸ੍ਯ ਨਿषਧਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ।। ੪੬.

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਾਲਯਵਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ; ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ।

ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਮੇਰੁਃ ਸੁਪ੍ਰਮਾਣਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਸ਼ੈਲਾਨਾਮਵਗਾਢੋ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਮਾਪ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਃ ਸ੍ਯਾਦਾਯਾਮੇ ਨਿਯੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਵृਤ੍ਤਭਾਵਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹੀਮਣ੍ਡਲਭਾਵਨਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਯਾਮਾਃ ਪਰਿਹੀਯਨ੍ਤੇ ਚਤੁਰਸ੍ਰਾਃ ਸਮਸ੍ਤਤਃ। ਅਨਾਵृਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕੇਣ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਮਾਗਤਾਃ ।। ੪੬.

ਲੰਬਾਈ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਚੌਕੋਣੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ; ਵਿਚਲੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਮੁੜਦੇ ਨਹੀਂ।

ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਜਮ੍ਬੂਰਸਵਤੀ ਨਦੀ। ਮੇਰੋਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨਿषਧਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ।। ੪੫.

ਜੰਬੂ ਫਲ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਜੰਬੂ ਨਦੀ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਵਗਦੀ ਹੈ।

ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨੋ ਨਾਮ ਮਹਾਜਮ੍ਬੂਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਨਿਤ੍ਯਪੁष੍ਪਫਲੋਪੇਤਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਃ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਮਹਾਂ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮ ਦਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇ ਵਨਸ੍ਪਤਿਃ। ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸ਼ਤਚਾਨ੍ਯਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ। ਉਤ੍ਸੇਧੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਰਾਜਸ੍ਪ ਦਿਵਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੬.

ਇਸ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉਚਾ ਤੇ ਸੌ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

ਅਰਤ੍ਨੀਨਾਂ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਏਕषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ। ਫਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਖ੍ਯਾਤਮृषਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਅਠ ਸੌ ਇਕਸਠ ਅੰਗੁਠੇ ਮਾਪਿਆ ਹੈ।

ਪਤਮਾਨਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਪੁਲਂ ਸ੍ਵਨਮ੍। ਤਸ੍ਯਾ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਃ ਫਲਰਸੋ ਨਦੀਭੂਯ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ।। ੪੬.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੇਰੁਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕृਤ੍ਯ ਜਮ੍ਬੂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂਵਿਸ਼ਤ੍ਯਧਃ। ਤੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਹृष੍ਟਾ ਜਮ੍ਬੂਰਸਫਲਾਵृਤਾਃ ।। ੪੬.

ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਜੰਬੂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਰਸਫਲਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨ ਜਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤੇ। ਨ ਚ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨ ਰੋਗਂ ਤੁ ਨ ਚ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ ।। ੪੬.

ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਂ ਤਾਂ ਬੁਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਰੋਗੀ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਂ ਨਾਮ ਕਨਕਂ ਦੇਵਭੂषਣਮ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਕਸ਼ਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਜਾਯਤੇ ਭਾਸ੍ਵਰਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਜੰਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਰ੍षਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ਼ੁਭਃ ਫਲਰਸਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਸ੍ਕਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਕਨਕਂ ਦੇਵਭੂषਣਮ੍ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਫਲ ਰਸ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਟਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਞ੍ਚ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਭਾਗਸ਼ਃ। ਈਸ਼੍ਵਰਾਨੁਗ੍ਰਹਾਦ੍ਭੂਮਿਰ੍ਮृਤਾਂਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤੁ ਤਾਨ੍ ।। ੪੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੰਦ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਪਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਹੈਮਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਹੇਮਕੂਟੇ ਤੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਾਪ੍ਸਰੋਗਣਾਃ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ ਤੇ ਯਕਸ਼ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਗਾਸ੍ਤੁ ਨਿषਧੇ ਸ਼ੇषਵਾਸੁਕਿਤਕ੍ਸ਼ਕਾਃ। ਮਹਾਮੇਰੌ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਃ ਸੁਰਾਃ । ਨੀਲੇ ਤੁ ਵੈਡੂਰ੍ਯਮਯੇ ਸਿਦ੍ਧਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯੋ ਮਤਾਃ ।। ੪੬.

ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ। ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ 'ਤੇ ਤੈਤੀਸ ਯਜਨਕ ਦੇਵਤਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵਿਡੂਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਧ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।