ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਤ੍ਤਰਾਃ ਪ੍ਰਵਿਜਯਾ ਭਾਰ੍ਗਵਾ ਗੇਯਮਰ੍ਥਕਾਃ। ਪ੍ਰਾਗ੍ਜ੍ਯੋਤਿषਾਸ਼੍ਚ ਮੁਣ੍ਡਾਸ਼੍ਚ ਵਿਦੇਹਾਸ੍ਤਾਮਲਿਪ੍ਤਕਾਃ। ਮਾਲਾ ਮਗਧਗੋਵਿਨ੍ਦਾਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਜਨਪਦਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪੫.

ਬ੍ਰਹਮੋੱਤਰ, ਪ੍ਰਵਿਜਯਾ, ਭਾਰਗਵ, ਗੇਯਮਰਥਕਾ; ਪ੍ਰਾਗਜੋਤਿਸ਼, ਮੁੰਡਾ, ਵਿਦੇਹ, ਤਾਮਲਿਪਤਕਾ; ਮਾਲਾ, ਮਗਧ, ਗੋਵਿੰਦਾ — ਇਹ ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ।

ਅਥਾਪਰੇ ਜਨਪਦਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥ ਵਾਸਿਨਃ । ਪਾਣ੍ਡ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੇਰਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਚੌਲ੍ਯਾਃ ਕੁਲ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੪੫.

ਹੁਣ ਦੱਖਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ: ਪਾਂਡਿਆ, ਕੇਰਲਾ, ਚੌਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਲਿਆ ਵੀ ਹਨ।

ਸੇਤੁਕਾ ਮੂषਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਮਨਾ ਵਨਵਾਸਿਕਾਃ। ਮਹਾਰਾष੍ਟ੍ਰਾ ਮਾਹਿषਕਾਃ ਕਲਿਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪੫.

ਸੇਤੁਕਾ, ਮੂਸ਼ਿਕਾ, ਕੁਮਨਾ, ਵਨਵਾਸਿਕਾ; ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਾਹਿਸ਼ਕਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਲਿੰਗਾ — ਇਹ ਲੋਕ ਹਨ।

ਅਭੀਰਾਃ ਸਹ ਚੈषੀਕਾਃ ਆਟਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਪੁਲਿਨ੍ਦ੍ਰਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮੂਲੀਕਾ ਵੈਦਰ੍ਬਾ ਦਣ੍ਡਕੈਃ ਸਹ ।। ੪੫.

ਆਭੀਰਾ, ਚੈਸ਼ਿਕਾ, ਆਟਵਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਵਧੀਆ ਹਨ; ਪੁਲਿੰਦਰਾ, ਵਿਂਧਯਮੂਲਿਕਾ, ਵੈਦਰਬਾ ਅਤੇ ਦੰਡਕਾ ਦੇ ਨਾਲ।

ਪੌਨਿਕਾ ਮੌਨਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਅਸ੍ਮਕਾ ਭੋਗਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ। ਨੈਰ੍ਮਿਕਾਃ ਕੁਨ੍ਤਲਾ ਆਨ੍ਧ੍ਰਾ ਉਦ੍ਭਿਦਾ ਨਲਕਾਲਿਕਾਃ ।। ੪੫.

ਪਉਨਿਕਾ, ਮਉਨਿਕਾ, ਅਸਮਕਾ, ਭੋਗਵਰਧਨਾ; ਨੈਰਮਿਕਾ, ਕੁੰਤਲਾ, ਅੰਧਰਾ, ਉਦਭਿਦਾ ਅਤੇ ਨਲਕਾਲਿਕਾ — ਇਹ ਲੋਕ ਹਨ।

ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵੈ ਦੇਸ਼ਾ ਅਪਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਸ਼ੂਰ੍ਪਾਕਾਰਾਃ ਕੋਲਵਨਾਃ ਦੁਰ੍ਗਾਃ ਕਾਲੀਤਕੈਃ ਸਹ ।। ੪੫.

ਹੁਣ ਦੱਖਣ ਦੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ: ਕੋਲਵਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਚਲਣੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਕਾਲੀਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।

ਪੁਲੇਯਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਲਾਸ਼੍ਚ ਰੂਪਸਾਸ੍ਤਾਪਸੈਃ ਸਹ। ਤਥਾ ਤੁਰਸਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਚੈਵ ਪਰਕ੍ਸ਼ਰਾਃ ।। ੪੫.

ਪੁਲੇਯਾ, ਸੁਰਾਲਾ, ਰੂਪਸਾ, ਤਾਪਸਾ, ਤੁਰਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਕਸ਼ਰਾ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।

ਨਾਸਿਕ੍ਯਾਦ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਯੇ ਚੈਵਾਨ੍ਤਰਨਰ੍ਮਦਾਃ। ਭਾਨੁਕਚ੍ਛਾਃ ਸਮਾ ਹੇਯਾਃ ਸਹਸਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੈਰਪਿ ।। ੪੫.

ਨਾਸਿਕਿਆ, ਆਦਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਭਾਨੁਕੱਛਾ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹੋ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੀ।

ਕਚ੍ਛੀਯਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾष੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਅਨਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਬੁਦੈਃ ਸਹ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਸਮ੍ਪਰੀਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਾਸਿਨਃ ।। ੪੫.

ਕੱਛੀਆ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰਾ, ਅਨਰਤਾ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦਾ ਦੇ ਨਾਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਸੁਣੋ, ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਓ।

ਮਾਲਵਾਸ਼੍ਚ ਕਰੂषਾਸ਼੍ਚ ਮੇਕਲਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਕਲੈਃ ਸਹ। ਉਤ੍ਤਮਰ੍ਣਾ ਦਸ਼ਾਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਭੋਜਾਃ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਕੈਃ ਸਹ ।। ੪੫.

ਮਾਲਵਾ, ਕਰੂਸ਼ਾ, ਮੇਕਲਾ ਅਤੇ ਉਤਕਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਤਤਮਰਨਾ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਭੋਜਾ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਕਾ ਵੀ।

ਤੋਸਲਾਃ ਕੋਸਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰੈਪੁਰਾ ਵੈਦਿਕਾਸ੍ਤਥਾ। ਤੁਮੁਰਾਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰਾਸ਼੍ਚੈਵ षਟ੍ਸੁਰਾ ਨਿषਧੈਃ ਸਹ ।। ੪੫.

ਤੋਸਲਾ, ਕੋਸਲਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਲੋਕ, ਵੈਦਿਕਾ; ਤੁਮੁਰਾ, ਤੁੰਬੁਰਾ ਅਤੇ ਛੱਤਸੁਰਾ ਨਿਸਧਾ ਦੇ ਨਾਲ।

ਅਨੁਪਾਸ੍ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰਾਸ਼੍ਚ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰਾ ਹ੍ਯਵਨ੍ਤਯਃ। ਏਤੇ ਜਨਪਦਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯ ਪृष੍ਠਨਿਵਾਸਿਨਃ ।। ੪੫.

ਅਨੂਪ, ਤੁੰਡਿਕੇਰਾ, ਵੀਤਿਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ਅਵੰਤੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਤੋ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਰਯਿਣਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਨਿਗਰ੍ਹਰਾ ਹਂਸਮਾਰ੍ਗਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਪਣਾਸ੍ਤਙ੍ਗਣਾਃ ਖਸਾਃ ।। ੪੫.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਇਲਾਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਨ: ਨਿਗਰਹਰਾ, ਹੰਸਮਾਰਗਾ, ਕਸ਼ੁਪਨਾ, ਤੰਗਣਾ ਅਤੇ ਖਸਾ।

ਕੁਸ਼ਪ੍ਰਾਵਰਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਹੂਣਾ ਦਰ੍ਵਾਃ ਸਹੂਦਕਾਃ। ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤ੍ਤਾ ਮਾਲਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕਿਰਾਤਾਸ੍ਤਾਮਸੈਃ ਸਹ ।। ੪੫.

ਘਾਸ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਹੂਣ, ਦਰਵਾ, ਹੁਦਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਾ, ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਕਿਰਾਤਾ ਤਾਮਸਾ ਦੇ ਨਾਲ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਯੁਗਾਨਿ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ। ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਰਪਞ੍ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍। ਤੇषਾਂ ਨਿਸਰ੍ਗਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਉਪਰਿष੍ਟਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ।। ੪੫.

ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ: ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿ—ਇਹ ਚਾਰ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਸੁਣੋ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ऋषਯ ਉਤ੍ਤਰਂ ਪੁਨਰੇਵ ਤੇ। ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੋ ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਲੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।। ੪੬.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

ਯਚ੍ਚ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਂ ਵਰ੍षਂ ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਆਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਨੋ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ਭਾਰਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ।। ੪੬.

ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਵਰਸ਼ਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

ਪृष੍ਟਤ੍ਸ੍ਵਿਦਂ ਯਥਾ ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਉਵਾਚ ਮੁਨਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਪੁਰਾਣਂ ਵਿਹਿਤਂ ਯਥਾ ।। ੪੬.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।

ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਯਤ੍ਰ ਵੋ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਚ੍ਛृਣੁਧ੍ਵਂ ਮੁਦਾ ਯੁਤਾਃ। ਪੁਕ੍ਸ਼ਖਣ੍ਡਃ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषੇ ਸੁਮਹਾਨ੍ਨਨ੍ਦਨੋਪਮਃ ।। ੪੬.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸੁਣੋ: ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪੁਕਸ਼ ਖੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਨੰਦਨ ਵਾਂਗ ਹੈ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषੇ ਸ੍ਮृਤਾ। ਸੁਵਰ੍ਣਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਨਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰਸੋਪਮਾਃ ।। ੪੬.

ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਦੇ ਮਰਦ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਪਸਰਾ ਵਾਂਗ।

ਅਨਾਮਯਾ ਹ੍ਯਸ਼ੋਕਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਨਸਾਃ। ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਾਨਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਸ੍ਤਪ੍ਤਕਨਕਪ੍ਰਭਾਃ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ; ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।

ਵਰ੍षੇ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋ ਮਧੁਵਹਃ ਸ਼ੁਭਃ। ਤਸ੍ਯ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਰਸਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੪੬.

ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਪਲੱਖਾ ਰੁੱਖ ਹੈ; ਉਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਵਧੀਆ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਅਤਃਪਰਂ ਕਿਂ ਪੁਰੁषਾਦ੍ਧਰਿਵਰ੍षਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਮਹਾਰਜਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੪੬.

ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਿਵਰਸ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਲੋਕਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਹਰਿਵਰ੍षੇ ਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਬਨ੍ਤੀਕ੍ਸ਼ੁਰਸਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੪੬.

ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕਾਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤੁ ਮੁਦਾ ਯੁਤਾਃ। ਹਰਿਵਰ੍षੇ ਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾਃ। ਨ ਜਰਾ ਬਾਧਤੇ ਤਤ੍ਰ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਤੇ ਨਰਾਃ ।। ੪੬.

ਹਰੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਉਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਮਧ੍ਯਮਂ ਯਨ੍ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਰ੍षਮਿਲਾਵृਤਮ੍। ਨ ਤਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਪਤਿ ਨ ਚ ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਮੱਧ ਭਾਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਲੋਕ ਬੁੱਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਵਿਲਾਵृਤੇ । ਪਦ੍ਮਵਰ੍ਣਾਃ ਪਦ੍ਮ ਪ੍ਰਭਾਃ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ। ਪਕ੍ਸ਼ਪਤ੍ਰਸੁਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੪੬.

ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ; ਉਥੇ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਮਕ ਵੀ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਜਮ੍ਬੂਰਸਫਲਾਹਾਰਾ ਹ੍ਯਨਿष੍ਪਨ੍ਦਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ। ਮਨਸ੍ਵਿਨੋ ਭੁਕ੍ਤਭੋਗਾਃ ਸਤ੍ਕਰ੍ਮਫਲਭੋਗਿਨਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਲੋਕ ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਸੁਗੰਧੀਲੇ ਹਨ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਹਨ, ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਲੋਕਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਜਰਾਮਰਾਃ. ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਨ੍ਤੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੪੬.

ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।