ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਨਮਾਲਾ ਵਸੁਮਤੀ ਪਮ੍ਪਾ ਪਮ੍ਪਾਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ। ਸੁਵਰ੍ਣਾ ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍ਣਾ ਚ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਵਪੁष੍ਮਤੀ ।। ੪੩.

ਵਨਮਾਲਾ, ਵਸੁਮਤੀ, ਪੰਪਾ, ਸੁਭ ਪੰਪਾਵਤੀ, ਸੁਵਰਣਾ, ਪੰਜਵਰਣਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਪੁਸ਼ਮਤੀ ਵੀ ਹਨ।

ਮਣਿਵਪ੍ਰਾ ਸੁਵਪ੍ਰਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਾਗਾ ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਿਨੀ। ਕृष੍ਣਤੋਯਾ ਚ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਤਥਾ ਨਾਗਪਦੀ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੪੩.

ਮਣਿਵਪ੍ਰਾ, ਸੁਵਪ੍ਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਭਾਗਾ, ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਿਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਤੋਯਾ, ਪੁਣਯੋਦਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਾਗਪਦੀ ਵੀ ਹਨ।

ਸ਼ੈਵਾਲਿਨੀ ਮਣਿਤਟਾ ਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਾ ਚਾਰੁਣਾਵਤੀ। ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀ ਚੈਵ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੩.

ਸ਼ੈਵਾਲਿਨੀ, ਮਣਿਤਟਾ, ਖਸ਼ਾਰੋਦਾ, ਆਰੁਣਾਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦੀ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਿਰਣ੍ਯਵਾਹਿਨੀਲਾ ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਦਮਾਲਾ ਸੁਰਾਵਤੀ । ਵਾਮੋਦਾ ਚ ਪਤਾਕਾ ਚ ਵੇਤਾਲੀ ਚ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੩.

ਹਿਰਣ੍ਯਵਾਹਿਨੀ, ਨੀਲਾ, ਸਕੰਦਮਾਲਾ, ਸੁਰਾਵਤੀ, ਵਾਮੋਦਾ, ਪਤਾਕਾ, ਵੇਤਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨਦੀ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਤਾ ਗਙ੍ਗਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯੋ ਨਾਯਿਕਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਗੰਗਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।

ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵੋਹਿਨ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯਵਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨੇਨਾਪਿ ਚੈਤਾਸਾਂ ਪੂਤਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਟਾਪੂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।

ਸਮृਦ੍ਧਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਸ੍ਫੀਤਞ੍ਚ ਨਾਨਾਜਨਪਦਾਕੁਲਮ੍। ਨਾਨਾਵृਕ੍ਸ਼ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਨਾਨਾਨਗ ਸੁਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਨਰਨਾਰੀਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍। ਬਹੁਧਾਨ੍ਯਧਨੋਪੇਤਂ ਨਾਨਾਨृਪਤਿਪਾਲਿਤਮ੍ । ਉਪੇਤਂ ਕੀਰ੍ਤਨਸ਼ਤੈਰ੍ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਾਕਰਾਕਰਮ੍ ।। ੪੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਨੇਕ ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਹੈ, ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤਰੀਫਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਹੇਮਸ਼ਙ੍ਖਦਲਪ੍ਰਭਾਃ। ਮਹਾਕਾਯਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪੁਰੁषਾਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ ।। ੪੩.

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ।

ਸਮ੍ਭਾषਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਞ੍ਚ ਸਮਸ੍ਥਾਨੋਪਸੇਵਨਮ੍ । ਦੇਵੈਃ ਸਹ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੇषਾਮਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍। ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇषਸ਼੍ਚ ਨ ਤੇष੍ਵਸ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਸੁ। ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਞ੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵ ਹਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੪੩.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਅਹਿੰਸਾ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਹੈ।

ਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਦੇਵਂ ਗੌਰੀਂ ਪਰਮਵੈष੍ਣਵੀਮ੍। ਇਜ੍ਯਾਪੂਜਾਨਮਸ੍ਕਾਰਾਂਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਤੇ ।। ੪੩.

ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇਵ ਤੇ ਗੌਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ, ਅਰਚਨਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ 'ਭੂਵਨ ਵਿਨਿਆਸ' ਨਾਮਕ ਤਿੰਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਨਿਸਰ੍ਗ ਏष ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍ । ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਕੇਤੁਮਾਲਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ ।। ੪੪.

ਇਹ ਭਦਰਾਸ਼ਵਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕੇਤੁਮਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ।

ਨਿषਧਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਪਸ਼੍ਚਿਮੇਨ ਹਿ ਯਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੪੪.

ਨਿਸ਼ਧ ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਂਪਹਾੜ ਦੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਲਾਚਲਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਨਦੀਨਾਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਤਥਾ ਜਨਪਦਾਨਾਞ੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਥ ।। ੪੪.

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੱਤ ਕੁਲਾਚਲ ਪਹਾੜਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਵਿਸ਼ਾਲਃ ਕਮ੍ਬਲਃ ਕृष੍ਣੋ ਜਯਨ੍ਤੋ ਹਰਿਪਰ੍ਵਤਃ। ਅਸ਼ੋਕੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਕੁਲਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ ।। ੪੪.

ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕੰਬਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਯੰਤ, ਹਰਿ ਪਹਾੜ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਵਰਧਮਾਨ — ਇਹ ਸੱਤ ਕੁਲ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਰਨ੍ਯੇऽਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਕੋਟਿਕੋਟਿਸ਼ਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੪੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਤੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾ ਜਨਪਦਾ ਨਾਨਾਜਾਤਿਸਮਾਕੁਲਾਃ। ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਨृਪਪਾਲਿਤਾਃ ।। ੪੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਖੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੇ ਨਾਮਧੇਯੈਰ੍ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਥਿਤਾਃ ਭੁਵਿ। ਅਧ੍ਯਾਸਿਤਾ ਜਨਪਦੈਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨੈਸ਼੍ਚ ਵਿਭੂषਿਤਾਃ ।। ੪੪.

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਨੇਕ ਤਰੀਫਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਸਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ। ਗਿਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਰਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਸਮੇषੁ ਵਿषਮੇषੁ ਚ ।। ੪੪.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਸਮਤਲ ਤੇ ਕਦੇ ਉਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਯਥੈਹ ਕਥਿਤਾਃ ਪੌਰਾ ਗੋਮਨੁष੍ਯਕਪੋਤਕਾਃ। ਤਤ੍ਸੁਖਾ ਭ੍ਰਮਰਾ ਯੂਥਾ ਮਾਹੇਯਾਚਲਕੂਟਕਾਃ ।। ੪੪.

ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਭੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਰੇਵੜ ਤੇ ਮਾਹੇਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਮੌਲਾਃ ਸ੍ਤਾਵਕਾਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਃ ਕृष੍ਣਾਙ੍ਗਮਣਿਪੁਞ੍ਜਕਾਃ. ਕੂਟਕਮ੍ਬਲਮੌषੀਯਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਰਕਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪੪.

ਉਥੇ ਸੁਮੌਲਾ, ਸਤਾਵਕ, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਕਾਲੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਕੂਟਕੰਬਲ, ਮਉਸੀਏ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ।

ਕਰਮ੍ਭਵਾਃ ਕੁਚਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਃ ਸੁਵਰ੍ਣਕਟਕਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ। ਸ਼੍ਵੇਤਾਙ੍ਗਾਃ ਕृष੍ਣਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਗਾ ਕਪਿਲਕਰ੍ਣਿਕਾਃ ।। ੪੪.

ਉਥੇ ਕਰੰਭਵ, ਕੁਚ, ਚਿੱਟੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਵਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ।

ਅਤ੍ਯਾਕਰਾਲਗੋਜ੍ਵਾਲਾ ਹੀਨਾਨਾਵਨਪਾਤਕਾਃ। ਮਹਿषਾਃ ਕੁਮੁਦਾਭਾਸ਼੍ਚ ਕਰਵਾਟਾਃ ਸਹੋਤ੍ਕਚਾਃ ।। ੪੪.

ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਗੋਮਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵਾਲੇ, ਘੱਟ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮਹਿਸ, ਕਰਵਾਟ ਅਤੇ ਉਤਕਚ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ।

ਸ਼ੁ(ਨਕਾ) ਕਨਾਸਾ ਮਹਾਨਾਸਾ ਵਨਾਸਗਜਭੂਮਿਕਾਃ। ਕਰਞ੍ਜਮਞ੍ਜਮਾ ਵਾਹਾਃ ਕਿष੍ਕਿਣ੍ਡੀਪਾਣ੍ਡੁਭੂਮਿਕੀਃ ।। ੪੪.

ਉਥੇ ਸ਼ੁਨਕਾ, ਕਨਾਸਾ, ਮਹਾਨਾਸਾ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਕਰੰਜਮੰਜਮਾ ਸਵਾਰੀ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧੀ ਅਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ।

ਕੁਬੇਰਾ ਧੂਮਜਾ ਜਙ੍ਗਾ ਵਙ੍ਗਾ ਰਾਜੀਵਕੋਕਿਲਾਃ। ਵਾਚਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਮਧੌਰੇਯਾਃ ਸੁਰੇਚਕਾਃ ।। ੪੪.

ਉਥੇ ਕੁਬੇਰਾ, ਧੂਮਜ, ਜੰਗਾ, ਵੰਗਾ, ਰਾਜੀਵ ਕੋਕਿਲ, ਵਾਚਾਂਗ, ਮਹਾਂਗ, ਮਧੌਰਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੇਚਕ ਵੀ ਹਨ।

ਪਿਤ੍ਤਲਾਃ ਕਾਚਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਰਵਣਾ ਮਤ੍ਤਕਾਸਿਕਾਃ। ਗੋਦਾਵਾ ਬਕੁਲਾ ਵਾਙ੍ਗਾ ਵਙ੍ਗਕਾ ਮੋਦਕਾਃ ਕਲਾਃ ।। ੪੪.

ਉਥੇ ਪਿੱਤਲਾ, ਕਾਚਲਾ, ਸ਼ਰਵਣ, ਮਸਤ ਕਾਸਿਕ, ਗੋਦਾਵਾ, ਬਕੁਲਾ, ਵੰਗਾ, ਵੰਗਕ, ਮੋਦਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵੀ ਹਨ।

ਤੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਤੁ ਮਹਾਨਦੀਮ੍। ਸੁਵਪ੍ਰਾਂ ਪੁਣ੍ਯਸਲਿਲਾਂ ਮਹਾਨਾਗਨਿषੇਵਿਤਾਮ੍ ।। ੪੪.

ਇਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।