ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਮਧੇਯੈਸ਼੍ਚ ਨਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭੈਃ। ਅਧ੍ਯਾਸਿਤਾ ਜਨਪਦਾਃ ਕੀਰ੍ਤਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਵਸਾਏ ਤੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ। ਗਿਰ੍ਯਨ੍ਤਰਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਸਮੇषੁ ਵਿषਮੇषੁ ਚ ।। ੪੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਸੁਮਙ੍ਗਲਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਾਃ ਸੁਨਨ੍ਦਨਾਃ। ਵ੍ਰਜਕਾ ਨੀਲਸ਼ੈਲੇਯਾਃ ਸੌਵੀਰਾ ਵਿਜਯਸ੍ਥਲਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਸੁਮੰਗਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁੱਧ, ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ, ਸੁਨੰਦਨ, ਵ੍ਰਜਕ, ਨੀਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ, ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਵਿਜੇਸਥਲ ਆਦਿ ਲੋਕ ਹਨ।

ਮਹਾਸ੍ਥਲਾਃ ਸੁਕਾਮਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਕੇਸ਼ਾਃ ਸੁਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਾਃ। ਵਾਤਰਂਹਾਃ ਸੋਪਸਙ੍ਗਾਃ ਪਰਿਵਾਯਾਃ ਪਰਾਚਕਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਮਹਾਸਥਲ, ਸੁਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਕੇਸ਼, ਚੰਗੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਮੂੜਧਜ, ਤੇਜ਼ ਵਾਤਰੰਹਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਿਵਾਇਆ ਤੇ ਪਰਾਚਕ ਹਨ।

ਸਮ੍ਭਵਕ੍ਰਾ ਮਹਾਨੇਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ੈਵਾਲਾਸ੍ਤਨਪਾਸ੍ਤਥਾ। ਕੁਮੁਦਾਃ ਸ਼ਾਕਮੁਣ੍ਡਾਸ਼੍ਚ ਉਰਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਭੌਮਕਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਸੰਭਵਕ੍ਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨੇਤਰ, ਸ਼ੈਵਾਲ, ਤਨਪਾ, ਕੁਮੁਦ, ਸ਼ਾਕਮੁੰਡ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਹਨ।

ਸੋਦਕਾ ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼੍ਚੈਕੇ ਵਾਰਾਹਾ ਹਾਰਵਾਮਕਾਃ। ਸ਼ਙ੍ਖਾਖ੍ਯਾ ਭਾਵਿਸਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਉਤ੍ਤਰਾ ਹੈਮਭੌਮਕਾਃ ।। ੪੩.

ਕੁਝ ਸੋਦਕ, ਵਤਸਕ, ਵਾਰਾਹ, ਹਾਰਵਾਮਕ, ਸ਼ੰਖ ਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਾਵਿਸੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹੇਮਭੌਮਕ ਵੀ ਹਨ।

ਕृष੍ਣਭੌਮਾਃ ਸੁਭੌਮਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੌਮਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਨਾਨਾਜਨਪਦਾ ਮਯਾ ।। ੪੩.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭੌਮ, ਸੁਭੌਮ, ਮਹਾਭੌਮ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ; ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਪਦ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਤੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾਂ ਮਹਾਗਙ੍ਗਾਂ ਮਹਾਨਦੀਮ੍। ਆਦੌ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸ਼ੀਤਾ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਵਾਹਿਨੀ ।। ੪੩.

ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਠੰਢੀ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਚ ਹਂਸਵਸਤਿਰ੍ਮਹਾਚਕ੍ਰਾ ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾ। ਚਕ੍ਰਾ ਵਕ੍ਰਾ ਚ ਕਞ੍ਚੀ ਚ ਸੁਰਸਾ ਚਾਪਗੋਤ੍ਤਮਾ ।। ੪੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੰਸਵਸਤੀ, ਮਹਾਚਕ੍ਰਾ, ਨਿਮਨਗਾ, ਚਕ੍ਰਾ, ਵਕ੍ਰਾ, ਕੰਚੀ ਤੇ ਸਰਸਾ, ਇਹ ਸਭ ਵਧੀਆ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ਾਖਾਵਤੀ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਨਦੀ ਮੇਘਾ ਮਙ੍ਗਾਰਵਾਹਿਨੀ। ਕਾਵੇਰੀ ਹਰਿਤੋਯਾ ਚ ਸੋਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾ ।। ੪੩.

ਸ਼ਾਖਾਵਤੀ, ਇੰਦਰਨਦੀ, ਮੇਘਾ, ਮੰਗਾਰਵਾਹਿਨੀ, ਕਾਵੇਰੀ, ਹਰਿਤੋਯਾ, ਸੋਮਾਵਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾ ਵੀ ਹਨ।

ਵਨਮਾਲਾ ਵਸੁਮਤੀ ਪਮ੍ਪਾ ਪਮ੍ਪਾਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ। ਸੁਵਰ੍ਣਾ ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍ਣਾ ਚ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਵਪੁष੍ਮਤੀ ।। ੪੩.

ਵਨਮਾਲਾ, ਵਸੁਮਤੀ, ਪੰਪਾ, ਸੁਭ ਪੰਪਾਵਤੀ, ਸੁਵਰਣਾ, ਪੰਜਵਰਣਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਪੁਸ਼ਮਤੀ ਵੀ ਹਨ।

ਮਣਿਵਪ੍ਰਾ ਸੁਵਪ੍ਰਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਾਗਾ ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਿਨੀ। ਕृष੍ਣਤੋਯਾ ਚ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਤਥਾ ਨਾਗਪਦੀ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੪੩.

ਮਣਿਵਪ੍ਰਾ, ਸੁਵਪ੍ਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਭਾਗਾ, ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਿਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਤੋਯਾ, ਪੁਣਯੋਦਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਾਗਪਦੀ ਵੀ ਹਨ।

ਸ਼ੈਵਾਲਿਨੀ ਮਣਿਤਟਾ ਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਾ ਚਾਰੁਣਾਵਤੀ। ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀ ਚੈਵ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੩.

ਸ਼ੈਵਾਲਿਨੀ, ਮਣਿਤਟਾ, ਖਸ਼ਾਰੋਦਾ, ਆਰੁਣਾਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦੀ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਿਰਣ੍ਯਵਾਹਿਨੀਲਾ ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਦਮਾਲਾ ਸੁਰਾਵਤੀ । ਵਾਮੋਦਾ ਚ ਪਤਾਕਾ ਚ ਵੇਤਾਲੀ ਚ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੩.

ਹਿਰਣ੍ਯਵਾਹਿਨੀ, ਨੀਲਾ, ਸਕੰਦਮਾਲਾ, ਸੁਰਾਵਤੀ, ਵਾਮੋਦਾ, ਪਤਾਕਾ, ਵੇਤਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨਦੀ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਤਾ ਗਙ੍ਗਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯੋ ਨਾਯਿਕਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਗੰਗਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।

ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵੋਹਿਨ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯਵਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨੇਨਾਪਿ ਚੈਤਾਸਾਂ ਪੂਤਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਟਾਪੂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।

ਸਮृਦ੍ਧਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਸ੍ਫੀਤਞ੍ਚ ਨਾਨਾਜਨਪਦਾਕੁਲਮ੍। ਨਾਨਾਵृਕ੍ਸ਼ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਨਾਨਾਨਗ ਸੁਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਨਰਨਾਰੀਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍। ਬਹੁਧਾਨ੍ਯਧਨੋਪੇਤਂ ਨਾਨਾਨृਪਤਿਪਾਲਿਤਮ੍ । ਉਪੇਤਂ ਕੀਰ੍ਤਨਸ਼ਤੈਰ੍ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਾਕਰਾਕਰਮ੍ ।। ੪੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਨੇਕ ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਹੈ, ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤਰੀਫਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਹੇਮਸ਼ਙ੍ਖਦਲਪ੍ਰਭਾਃ। ਮਹਾਕਾਯਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪੁਰੁषਾਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ ।। ੪੩.

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ।

ਸਮ੍ਭਾषਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਞ੍ਚ ਸਮਸ੍ਥਾਨੋਪਸੇਵਨਮ੍ । ਦੇਵੈਃ ਸਹ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੇषਾਮਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍। ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇषਸ਼੍ਚ ਨ ਤੇष੍ਵਸ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਸੁ। ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਞ੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵ ਹਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੪੩.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਅਹਿੰਸਾ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਹੈ।

ਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਦੇਵਂ ਗੌਰੀਂ ਪਰਮਵੈष੍ਣਵੀਮ੍। ਇਜ੍ਯਾਪੂਜਾਨਮਸ੍ਕਾਰਾਂਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਤੇ ।। ੪੩.

ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇਵ ਤੇ ਗੌਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ, ਅਰਚਨਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ 'ਭੂਵਨ ਵਿਨਿਆਸ' ਨਾਮਕ ਤਿੰਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਨਿਸਰ੍ਗ ਏष ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍ । ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਕੇਤੁਮਾਲਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ ।। ੪੪.

ਇਹ ਭਦਰਾਸ਼ਵਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕੇਤੁਮਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ।

ਨਿषਧਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਪਸ਼੍ਚਿਮੇਨ ਹਿ ਯਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੪੪.

ਨਿਸ਼ਧ ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਂਪਹਾੜ ਦੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਲਾਚਲਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਨਦੀਨਾਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਤਥਾ ਜਨਪਦਾਨਾਞ੍ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਥ ।। ੪੪.

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੱਤ ਕੁਲਾਚਲ ਪਹਾੜਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਵਿਸ਼ਾਲਃ ਕਮ੍ਬਲਃ ਕृष੍ਣੋ ਜਯਨ੍ਤੋ ਹਰਿਪਰ੍ਵਤਃ। ਅਸ਼ੋਕੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਕੁਲਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਃ ।। ੪੪.

ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕੰਬਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਯੰਤ, ਹਰਿ ਪਹਾੜ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਵਰਧਮਾਨ — ਇਹ ਸੱਤ ਕੁਲ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਰਨ੍ਯੇऽਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਕੋਟਿਕੋਟਿਸ਼ਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੪੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਤੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾ ਜਨਪਦਾ ਨਾਨਾਜਾਤਿਸਮਾਕੁਲਾਃ। ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਨृਪਪਾਲਿਤਾਃ ।। ੪੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਖੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।