ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਪੁਰੁषਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕੁਮੁਦਵਰ੍ਣਾਭਾਃ ਸੁਨ੍ਦਰ੍ਯ੍ਯਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ, ਮਰਦ ਚਿੱਟੇ, ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਕਮੁਦ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀਆਂ ਰੰਗਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਸ਼੍ਵਨ੍ਦ੍ਰਵਰ੍ਣਾਃ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਃ। ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੀਤਲਗਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਲਗਨ੍ਧਿਕਾਃ ।। ੪੩.

ਉਹ ਚੰਨਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਢਕ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੇषਾਮਾਯੁਰ੍ਨਿਰਾਮਯਮ੍। ਕਾਲਾਮ੍ਰਸ੍ਯ ਰਸਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਿਥਰਯੌਵਨਾਃ ।। ੪੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਕਾਲ ਆੰਬ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਰ੍ਣਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਸਮਾਸਾਨ੍ਨ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ ।। ੪੩.

ਚਾਰਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਰੰਗ ਤੇ ਉਮਰ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਯਥਾ ਚਿਹ੍ਨਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ। ਤਚ੍ਛृਣੁਧ੍ਵਂ ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧੈਰੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਭਦਰਾਸ਼ਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਿਓ, ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੁਣੋ।

ਦੇਵਕੂਟਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਸ੍ਯੇਹ ਯਤ੍ਪਰਮ੍। ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਯਥਾਵਚ੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਦੇਵਕੂਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਲਾਚਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਨਦੀਨਾਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਤਥਾ ਜਨਪਦਾਨਾਞ੍ਚ ਯਥਾ ਦृष੍ਟਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਕੁਲਾਚਲ ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖੇ ਤੇ ਸੁਣੇ, ਵੇਖਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਸ਼ੈਵਾਲੋ ਵਰ੍ਣਮਾਲਾਗ੍ਰਃ ਕੋਰਞ੍ਜਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ। ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਨੀਲਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਃ ।। ੪੩.

ਸ਼ੈਵਾਲ, ਵਰਣਮਾਲਾਗ੍ਰ, ਕੋਰੰਜ, ਸ਼ਵੇਤ ਤੇ ਨੀਲ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਮੁੱਖ ਕੁਲ ਪਰਬਤ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਰਨ੍ਯੇਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਕੋਟਿਕੋਟਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੪੩.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾ ਜਨਪਦੈਰ੍ਨਾਨਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਕੁਲਾਃ। ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਜਾਤੀਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਨृਪਪਾਲਿਤਾਃ ।। ੪੩.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਲਾਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਮਧੇਯੈਸ਼੍ਚ ਨਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭੈਃ। ਅਧ੍ਯਾਸਿਤਾ ਜਨਪਦਾਃ ਕੀਰ੍ਤਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਵਸਾਏ ਤੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ। ਗਿਰ੍ਯਨ੍ਤਰਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਸਮੇषੁ ਵਿषਮੇषੁ ਚ ।। ੪੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਸੁਮਙ੍ਗਲਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਾਃ ਸੁਨਨ੍ਦਨਾਃ। ਵ੍ਰਜਕਾ ਨੀਲਸ਼ੈਲੇਯਾਃ ਸੌਵੀਰਾ ਵਿਜਯਸ੍ਥਲਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਸੁਮੰਗਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁੱਧ, ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ, ਸੁਨੰਦਨ, ਵ੍ਰਜਕ, ਨੀਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ, ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਵਿਜੇਸਥਲ ਆਦਿ ਲੋਕ ਹਨ।

ਮਹਾਸ੍ਥਲਾਃ ਸੁਕਾਮਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਕੇਸ਼ਾਃ ਸੁਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਾਃ। ਵਾਤਰਂਹਾਃ ਸੋਪਸਙ੍ਗਾਃ ਪਰਿਵਾਯਾਃ ਪਰਾਚਕਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਮਹਾਸਥਲ, ਸੁਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਕੇਸ਼, ਚੰਗੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਮੂੜਧਜ, ਤੇਜ਼ ਵਾਤਰੰਹਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਿਵਾਇਆ ਤੇ ਪਰਾਚਕ ਹਨ।

ਸਮ੍ਭਵਕ੍ਰਾ ਮਹਾਨੇਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ੈਵਾਲਾਸ੍ਤਨਪਾਸ੍ਤਥਾ। ਕੁਮੁਦਾਃ ਸ਼ਾਕਮੁਣ੍ਡਾਸ਼੍ਚ ਉਰਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਭੌਮਕਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਸੰਭਵਕ੍ਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨੇਤਰ, ਸ਼ੈਵਾਲ, ਤਨਪਾ, ਕੁਮੁਦ, ਸ਼ਾਕਮੁੰਡ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਹਨ।

ਸੋਦਕਾ ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼੍ਚੈਕੇ ਵਾਰਾਹਾ ਹਾਰਵਾਮਕਾਃ। ਸ਼ਙ੍ਖਾਖ੍ਯਾ ਭਾਵਿਸਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਉਤ੍ਤਰਾ ਹੈਮਭੌਮਕਾਃ ।। ੪੩.

ਕੁਝ ਸੋਦਕ, ਵਤਸਕ, ਵਾਰਾਹ, ਹਾਰਵਾਮਕ, ਸ਼ੰਖ ਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਾਵਿਸੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹੇਮਭੌਮਕ ਵੀ ਹਨ।

ਕृष੍ਣਭੌਮਾਃ ਸੁਭੌਮਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੌਮਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਨਾਨਾਜਨਪਦਾ ਮਯਾ ।। ੪੩.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭੌਮ, ਸੁਭੌਮ, ਮਹਾਭੌਮ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ; ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਪਦ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਤੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾਂ ਮਹਾਗਙ੍ਗਾਂ ਮਹਾਨਦੀਮ੍। ਆਦੌ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸ਼ੀਤਾ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਵਾਹਿਨੀ ।। ੪੩.

ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਠੰਢੀ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਚ ਹਂਸਵਸਤਿਰ੍ਮਹਾਚਕ੍ਰਾ ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾ। ਚਕ੍ਰਾ ਵਕ੍ਰਾ ਚ ਕਞ੍ਚੀ ਚ ਸੁਰਸਾ ਚਾਪਗੋਤ੍ਤਮਾ ।। ੪੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੰਸਵਸਤੀ, ਮਹਾਚਕ੍ਰਾ, ਨਿਮਨਗਾ, ਚਕ੍ਰਾ, ਵਕ੍ਰਾ, ਕੰਚੀ ਤੇ ਸਰਸਾ, ਇਹ ਸਭ ਵਧੀਆ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ਾਖਾਵਤੀ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਨਦੀ ਮੇਘਾ ਮਙ੍ਗਾਰਵਾਹਿਨੀ। ਕਾਵੇਰੀ ਹਰਿਤੋਯਾ ਚ ਸੋਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾ ।। ੪੩.

ਸ਼ਾਖਾਵਤੀ, ਇੰਦਰਨਦੀ, ਮੇਘਾ, ਮੰਗਾਰਵਾਹਿਨੀ, ਕਾਵੇਰੀ, ਹਰਿਤੋਯਾ, ਸੋਮਾਵਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾ ਵੀ ਹਨ।

ਵਨਮਾਲਾ ਵਸੁਮਤੀ ਪਮ੍ਪਾ ਪਮ੍ਪਾਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ। ਸੁਵਰ੍ਣਾ ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍ਣਾ ਚ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਵਪੁष੍ਮਤੀ ।। ੪੩.

ਵਨਮਾਲਾ, ਵਸੁਮਤੀ, ਪੰਪਾ, ਸੁਭ ਪੰਪਾਵਤੀ, ਸੁਵਰਣਾ, ਪੰਜਵਰਣਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਪੁਸ਼ਮਤੀ ਵੀ ਹਨ।

ਮਣਿਵਪ੍ਰਾ ਸੁਵਪ੍ਰਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਾਗਾ ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਿਨੀ। ਕृष੍ਣਤੋਯਾ ਚ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਤਥਾ ਨਾਗਪਦੀ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੪੩.

ਮਣਿਵਪ੍ਰਾ, ਸੁਵਪ੍ਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਭਾਗਾ, ਸ਼ਿਲਾਸ਼ਿਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਤੋਯਾ, ਪੁਣਯੋਦਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਾਗਪਦੀ ਵੀ ਹਨ।

ਸ਼ੈਵਾਲਿਨੀ ਮਣਿਤਟਾ ਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਾ ਚਾਰੁਣਾਵਤੀ। ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀ ਚੈਵ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੩.

ਸ਼ੈਵਾਲਿਨੀ, ਮਣਿਤਟਾ, ਖਸ਼ਾਰੋਦਾ, ਆਰੁਣਾਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦੀ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਿਰਣ੍ਯਵਾਹਿਨੀਲਾ ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਦਮਾਲਾ ਸੁਰਾਵਤੀ । ਵਾਮੋਦਾ ਚ ਪਤਾਕਾ ਚ ਵੇਤਾਲੀ ਚ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੩.

ਹਿਰਣ੍ਯਵਾਹਿਨੀ, ਨੀਲਾ, ਸਕੰਦਮਾਲਾ, ਸੁਰਾਵਤੀ, ਵਾਮੋਦਾ, ਪਤਾਕਾ, ਵੇਤਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨਦੀ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਤਾ ਗਙ੍ਗਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯੋ ਨਾਯਿਕਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਸਂਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਗੰਗਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।

ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵੋਹਿਨ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯਵਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨੇਨਾਪਿ ਚੈਤਾਸਾਂ ਪੂਤਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਟਾਪੂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।

ਸਮृਦ੍ਧਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਸ੍ਫੀਤਞ੍ਚ ਨਾਨਾਜਨਪਦਾਕੁਲਮ੍। ਨਾਨਾਵृਕ੍ਸ਼ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਨਾਨਾਨਗ ਸੁਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਨਰਨਾਰੀਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍। ਬਹੁਧਾਨ੍ਯਧਨੋਪੇਤਂ ਨਾਨਾਨृਪਤਿਪਾਲਿਤਮ੍ । ਉਪੇਤਂ ਕੀਰ੍ਤਨਸ਼ਤੈਰ੍ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਾਕਰਾਕਰਮ੍ ।। ੪੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਨੇਕ ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਹੈ, ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤਰੀਫਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਹੇਮਸ਼ਙ੍ਖਦਲਪ੍ਰਭਾਃ। ਮਹਾਕਾਯਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪੁਰੁषਾਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ ।। ੪੩.

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ।