ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਤਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਵਿਮਲੋਦਕਾਃ। ਮਹਾਗਿਰਿਤਟਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਸਂਪ੍ਰਯਾਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਚਾ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਏ।

ਤਤ੍ਸੇਯਂ ਕਥਿਤਪ੍ਰਾਯਾ ਪृਥਿਵੀ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾ। ਮੇਰੁਸ਼ੈਲਮਹਾਕੀਰ੍ਣਾऽਵਿਸ਼ਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਤੋਦਿਸ਼ਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਵਤੀ ਚਤੁਰਾਕ੍ਰੀਡਕਾਨਨਾ। ਚਤੁष੍ਕੇਤੁਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਚਤੁਰ੍ਵਰਸਰਸ੍ਵਤੀ ।। ੪੨.

ਇਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ, ਚਾਰ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ, ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚਾਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦਰਿਆ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਸ਼ੈਲਵਤੀ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਗਸਂਸ਼੍ਰਯਾ। ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਮਹਾਸ਼ੈਲਾ ਤਥਾष੍ਟਵਰਪਰ੍ਵਤਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਚਾਰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ, ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਅੱਠ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜੀ ਟੋਏ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਸ੍ਫੀਤਾ ਚੋਪਰਿ ਗਣ੍ਡਿਕਾ। ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨੈਃ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮਾ ।। ੪੩.

ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਉੱਤੇ, ਗੰਡਿਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਅਸ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ਚਵਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ। ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਣਃ ਕੇਤੁਮਾਲਾਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪੩.

ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਉਥੇ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਕਾਲਾ ਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਭਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਪਨਸਃ षਡ੍ਰਸਾਸ਼੍ਰਯਃ। ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕਾਮਚਾਰੀ ਮਨੋਜਵਃ। ਤਸ੍ਯ ਪੀਤ੍ਵਾ ਫਲਰਸਂ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ਸਮਾਯੁਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਇਕ ਅਸਮਾਨੀ ਵੱਡਾ ਪਨਸਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਛੇ ਸਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਤੇ ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਲੋਕ ਪੂਰਾ ਜੁਗ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮਾਲ੍ਯਵਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪੁਰ੍ਵਾ ਤੁ ਗਣ੍ਡਿਕਾ। ਆਯਾਮਤੋऽਥ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਯਥੈਵਾਪਰਗਣ੍ਡਿਕਾ ।। ੪੩.

ਮਾਲਯਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਪੂਰਬੀ ਗੰਡਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਪੱਛਮੀ ਗੰਡਿਕਾ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ।

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾ। ਭਦ੍ਰਂ ਸਾਲਵਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਲਾਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਭਦਰਾ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਤੇ ਕਾਲ ਆੰਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਪੁਰੁषਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕੁਮੁਦਵਰ੍ਣਾਭਾਃ ਸੁਨ੍ਦਰ੍ਯ੍ਯਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ, ਮਰਦ ਚਿੱਟੇ, ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਕਮੁਦ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀਆਂ ਰੰਗਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਸ਼੍ਵਨ੍ਦ੍ਰਵਰ੍ਣਾਃ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਃ। ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੀਤਲਗਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਲਗਨ੍ਧਿਕਾਃ ।। ੪੩.

ਉਹ ਚੰਨਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਢਕ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੇषਾਮਾਯੁਰ੍ਨਿਰਾਮਯਮ੍। ਕਾਲਾਮ੍ਰਸ੍ਯ ਰਸਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਿਥਰਯੌਵਨਾਃ ।। ੪੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਕਾਲ ਆੰਬ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਰ੍ਣਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਸਮਾਸਾਨ੍ਨ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ ।। ੪੩.

ਚਾਰਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਰੰਗ ਤੇ ਉਮਰ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਯਥਾ ਚਿਹ੍ਨਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਕੀਰ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ। ਤਚ੍ਛृਣੁਧ੍ਵਂ ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਪੂਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧੈਰੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਭਦਰਾਸ਼ਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਿਓ, ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੁਣੋ।

ਦੇਵਕੂਟਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਸ੍ਯੇਹ ਯਤ੍ਪਰਮ੍। ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਯਥਾਵਚ੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਦੇਵਕੂਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਲਾਚਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਨਦੀਨਾਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਤਥਾ ਜਨਪਦਾਨਾਞ੍ਚ ਯਥਾ ਦृष੍ਟਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਕੁਲਾਚਲ ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖੇ ਤੇ ਸੁਣੇ, ਵੇਖਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਸ਼ੈਵਾਲੋ ਵਰ੍ਣਮਾਲਾਗ੍ਰਃ ਕੋਰਞ੍ਜਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ। ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਨੀਲਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਃ ।। ੪੩.

ਸ਼ੈਵਾਲ, ਵਰਣਮਾਲਾਗ੍ਰ, ਕੋਰੰਜ, ਸ਼ਵੇਤ ਤੇ ਨੀਲ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਮੁੱਖ ਕੁਲ ਪਰਬਤ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਰਨ੍ਯੇਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਕੋਟਿਕੋਟਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੪੩.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾ ਜਨਪਦੈਰ੍ਨਾਨਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮਾਕੁਲਾਃ। ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਜਾਤੀਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਨृਪਪਾਲਿਤਾਃ ।। ੪੩.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਲਾਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਮਧੇਯੈਸ਼੍ਚ ਨਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭੈਃ। ਅਧ੍ਯਾਸਿਤਾ ਜਨਪਦਾਃ ਕੀਰ੍ਤਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ।। ੪੩.

ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਵਸਾਏ ਤੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ। ਗਿਰ੍ਯਨ੍ਤਰਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਸਮੇषੁ ਵਿषਮੇषੁ ਚ ।। ੪੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸਮਤਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਸੁਮਙ੍ਗਲਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਾਃ ਸੁਨਨ੍ਦਨਾਃ। ਵ੍ਰਜਕਾ ਨੀਲਸ਼ੈਲੇਯਾਃ ਸੌਵੀਰਾ ਵਿਜਯਸ੍ਥਲਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਸੁਮੰਗਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁੱਧ, ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ, ਸੁਨੰਦਨ, ਵ੍ਰਜਕ, ਨੀਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ, ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਵਿਜੇਸਥਲ ਆਦਿ ਲੋਕ ਹਨ।

ਮਹਾਸ੍ਥਲਾਃ ਸੁਕਾਮਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਕੇਸ਼ਾਃ ਸੁਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਾਃ। ਵਾਤਰਂਹਾਃ ਸੋਪਸਙ੍ਗਾਃ ਪਰਿਵਾਯਾਃ ਪਰਾਚਕਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਮਹਾਸਥਲ, ਸੁਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਕੇਸ਼, ਚੰਗੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਮੂੜਧਜ, ਤੇਜ਼ ਵਾਤਰੰਹਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਿਵਾਇਆ ਤੇ ਪਰਾਚਕ ਹਨ।

ਸਮ੍ਭਵਕ੍ਰਾ ਮਹਾਨੇਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ੈਵਾਲਾਸ੍ਤਨਪਾਸ੍ਤਥਾ। ਕੁਮੁਦਾਃ ਸ਼ਾਕਮੁਣ੍ਡਾਸ਼੍ਚ ਉਰਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਭੌਮਕਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਸੰਭਵਕ੍ਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨੇਤਰ, ਸ਼ੈਵਾਲ, ਤਨਪਾ, ਕੁਮੁਦ, ਸ਼ਾਕਮੁੰਡ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਹਨ।

ਸੋਦਕਾ ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼੍ਚੈਕੇ ਵਾਰਾਹਾ ਹਾਰਵਾਮਕਾਃ। ਸ਼ਙ੍ਖਾਖ੍ਯਾ ਭਾਵਿਸਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਉਤ੍ਤਰਾ ਹੈਮਭੌਮਕਾਃ ।। ੪੩.

ਕੁਝ ਸੋਦਕ, ਵਤਸਕ, ਵਾਰਾਹ, ਹਾਰਵਾਮਕ, ਸ਼ੰਖ ਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਾਵਿਸੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹੇਮਭੌਮਕ ਵੀ ਹਨ।

ਕृष੍ਣਭੌਮਾਃ ਸੁਭੌਮਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੌਮਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਨਾਨਾਜਨਪਦਾ ਮਯਾ ।। ੪੩.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭੌਮ, ਸੁਭੌਮ, ਮਹਾਭੌਮ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ; ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਪਦ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਤੇ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾਂ ਮਹਾਗਙ੍ਗਾਂ ਮਹਾਨਦੀਮ੍। ਆਦੌ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸ਼ੀਤਾ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਵਾਹਿਨੀ ।। ੪੩.

ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਠੰਢੀ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਚ ਹਂਸਵਸਤਿਰ੍ਮਹਾਚਕ੍ਰਾ ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾ। ਚਕ੍ਰਾ ਵਕ੍ਰਾ ਚ ਕਞ੍ਚੀ ਚ ਸੁਰਸਾ ਚਾਪਗੋਤ੍ਤਮਾ ।। ੪੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੰਸਵਸਤੀ, ਮਹਾਚਕ੍ਰਾ, ਨਿਮਨਗਾ, ਚਕ੍ਰਾ, ਵਕ੍ਰਾ, ਕੰਚੀ ਤੇ ਸਰਸਾ, ਇਹ ਸਭ ਵਧੀਆ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।