ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਵਰ੍ਣਚਿਤ੍ਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇऽਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇ ਗਿਰੌ । ਮੇਰੋਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਮਹਾਪਾਦੇ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਨਿषੇਵਿਤੇ ।। ੪੨.

ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪਾਸੇ ਕੋਲ, ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—

ਮੇਰੁਕੂਟਤਟਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਾ ਪਵਨੇਨੇਰਿਤੋਦਕਾ। ਅਨੇਕਾਭੋਗਵਕ੍ਰਾਙ੍ਗੀ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਮਾਣਾ ਨਭਸ੍ਤਲੇ ।। ੪੨.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਢਲਾਣ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਉੱਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੋੜ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਦੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸੁੱਟੀ ਗਈ।

षष੍ਟਿਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੇ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬੇऽਮ੍ਬਰੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਵਿਕੀਰ੍ਯਮਾਣਾ ਮਾਲੇਵ ਨਿਪਪਾਤ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੨.

ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਦੂਰ, ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ, ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਵਿੱਖਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਥੱਲੇ ਆ ਡਿੱਗੀ।

ਏਵਂ ਕੂਟਤਟੈਰ੍ਭ੍ਰष੍ਟਾ ਨੈਕੈਰ੍ਦੇਵਰ੍षਿਸੇਵਿਤੈਃ। ਵਿਕੀਰ੍ਯਮਾਣਸਲਿਲਾ ਨੈਕਪੁष੍ਪੋਡੁਪੋਤ੍ਕਚਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਖਰਦੇ, ਕਈ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ਮਰਣ੍ਯਂ ਸਵਿਤੁਰ੍ਵ੍ਵਨਮ੍। ਮਹਾਵਨਂ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ।। ੪੨.

ਨਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰ ਤੇ ਬਨ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ ਗਈ।

ਸਰੋਵਰਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਮਹਾਭਾਗਨਿषੇਵਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਵਿਵੇਸ਼ ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਮਹਾਭਦ੍ਰਂ ਸਿਤੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਉਥੇ, ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਚਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਦੀ, ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

ਭਦ੍ਰਸੋਮੇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਹਿ ਮਹਾਪਾਰਾ ਮਹਾਜਵਾ। ਮਹਾਨਦੀ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾ ।। ੪੨.

ਭਦ੍ਰਸੋਮ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਤੇਜ਼, ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਆਈ।

ਨੈਕਨਿਰ੍ਝਰਵਪ੍ਰਾਢ੍ਯਾ ਸ਼ਂਖਕੂਟਤਟੇ ਤੁ ਸਾ। ਤਤ੍ਰ ਕੂਟੇ ਗਿਰਿਤਟੇ ਨਿਪਪਾਤਾਸ਼ੁਗਾਮਿਨੀ ।। ੪੨.

ਕਈ ਝਰਨਿਆਂ ਤੇ ਖੱਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੰਖ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਉਥੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ, ਤੇਜ਼ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੀ।

ਸ਼ਂਖਕੂਟਤਟਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਾ ਪਪਾਤ ਵृषਪਰ੍ਵ੍ਵਤਮ੍। ਵृषਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਦ੍ਵਤ੍ਸਗਿਰਿਂ ਨਾਗਸ਼ੈਲਂ ਤਤੋ ਗਤਾ ।। ੪੨.

ਸ਼ੰਖ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵਤਸਗਿਰੀ ਤੇ, ਫਿਰ ਨਾਗਸ਼ੈਲ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੀਲਂ ਨਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵ੍ਵਤਮ੍। ਨੀਲਾਤ੍ ਕਪਿਞ੍ਜਲਞ੍ਚੈਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਂ ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾ ।। ੪੨.

ਉਥੋਂ, ਉਹ ਨੀਲ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਵਰਸ਼ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ; ਨੀਲ ਤੋਂ ਕਪਿੰਜਲ ਤੇ ਫਿਰ ਇੰਦਰਨੀਲ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਨਦੀ ਚਲੀ ਗਈ।

ਤਤਃ ਪਰਂ ਮਹਾਨੀਲਂ ਹੇਮਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਞ੍ਚ ਸਾ ਯਯੌ । ਹੇਮਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਾਦ੍ਗਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਚ੍ਚ ਸੁਨਗਂ ਯਯੌ ।। ੪੨.

ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੇ ਨੀਲ ਤੇ ਹੇਮਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਈ; ਹੇਮਸ਼੍ਰਿੰਗ ਤੋਂ ਸ਼੍ਵੇਤ ਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਤੋਂ ਸੁਨਗ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

ਸੁਨਗਾਤ੍ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਞ੍ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਾ ਮਹਾਨਦੀ। ਸ਼ਤਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਾਨ੍ਮਹਾਸ਼ੈਲਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਪੁष੍ਪਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਸੁਨਗ ਤੋਂ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ; ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਤੋਂ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੱਲ ਗਈ।

ਪੁष੍ਕਰਾਚ੍ਚ ਮਹਾਸ਼ੈਲਂ ਦ੍ਵਿਰਾਜਂ ਸੁਮਹਾਬਲਮ੍ । ਵਰਾਹਪਰ੍ਵ੍ਵਤਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯੂਰਞ੍ਚ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਮ੍ ।। ੪੨.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦ੍ਵਿਰਾਜ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਈ; ਉਥੋਂ ਵਰਾਹ ਪਹਾੜ ਤੇ ਫਿਰ ਮਯੂਰ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪੱਥਰੀ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।

ਮਯੂਰਾਚ੍ਚੈਕਸ਼ਿਖਰਂ ਕਨ੍ਦਰੋਦਰਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਜਾਰੁਧਿਂ ਸ਼ੈਲ ਸ਼ਿਖਰਂ ਨਿਪਪਾਤਾਸ਼ੁਗਾਮਿਨੀ ।। ੪੨.

ਮਯੂਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਇਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਖੱਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਗਈ; ਤੇਜ਼ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਜਾਰੁਧਿ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੀ।

ਏਵਂ ਗਿਰਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਾਰਯਨ੍ਤੀ ਮਹਾਨਦੀ। ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਕਲਿਲਂ ਮਰ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵਤਂ ਗਤਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸੀਮਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ।

ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਤਟਵਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਮਹਾਭਾਗਨਿषੇਵਿਤਾ। ਮੇਰੁਕੂਟਤਟਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਾ ਪਵਨੇਨੇਰਿਤੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਢਲਾਣ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਮੇਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਉੱਡਦਾ ਗਿਆ।

ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਪਰ੍ਵਤਵਰਂ ਪਪਾਤ ਵਿਮਲੋਦਕਾ। ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਰ੍ਣਵਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

ਸੁਵਰ੍ਣਭੁਵਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇ ਗਿਰੌ ੪੨.

ਸੁਵਰਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੋਲ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਸੋਹਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।

ਕਨ੍ਦਰੋਦਰਵਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ। ਨੈਕਭੋਗਾ ਪਪਾਤੋਰ੍ਵੀਂ ਚਿਤ੍ਰਪੁष੍ਪੋਢੁਪੋਤ੍ਕਚਾ ।। ੪੨.

ਉਥੋਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਕਈ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਗ ਪਿਆ।

ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾ ਉਤ੍ਤਰਾਨ੍ ਸਾ ਕੁਰੂਨ੍ ਸ਼ਿਵਾ। ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਸੋਤ੍ਤਰਾਰ੍ਣਵਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਲ ਚਲੀ ਗਈ।

ਏਵਂ ਤਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਵਿਮਲੋਦਕਾਃ। ਮਹਾਗਿਰਿਤਟਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਸਂਪ੍ਰਯਾਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਚਾ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਏ।

ਤਤ੍ਸੇਯਂ ਕਥਿਤਪ੍ਰਾਯਾ ਪृਥਿਵੀ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾ। ਮੇਰੁਸ਼ੈਲਮਹਾਕੀਰ੍ਣਾऽਵਿਸ਼ਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਤੋਦਿਸ਼ਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਵਤੀ ਚਤੁਰਾਕ੍ਰੀਡਕਾਨਨਾ। ਚਤੁष੍ਕੇਤੁਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਚਤੁਰ੍ਵਰਸਰਸ੍ਵਤੀ ।। ੪੨.

ਇਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ, ਚਾਰ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ, ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚਾਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦਰਿਆ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਸ਼ੈਲਵਤੀ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਗਸਂਸ਼੍ਰਯਾ। ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਮਹਾਸ਼ੈਲਾ ਤਥਾष੍ਟਵਰਪਰ੍ਵਤਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਚਾਰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ, ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਅੱਠ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜੀ ਟੋਏ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਸ੍ਫੀਤਾ ਚੋਪਰਿ ਗਣ੍ਡਿਕਾ। ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨੈਃ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮਾ ।। ੪੩.

ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਉੱਤੇ, ਗੰਡਿਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਅਸ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ਚਵਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ। ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਣਃ ਕੇਤੁਮਾਲਾਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪੩.

ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਉਥੇ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਕਾਲਾ ਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਭਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ।। ੪੩.

ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਪਨਸਃ षਡ੍ਰਸਾਸ਼੍ਰਯਃ। ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕਾਮਚਾਰੀ ਮਨੋਜਵਃ। ਤਸ੍ਯ ਪੀਤ੍ਵਾ ਫਲਰਸਂ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ਸਮਾਯੁਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਇਕ ਅਸਮਾਨੀ ਵੱਡਾ ਪਨਸਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਛੇ ਸਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਤੇ ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਲੋਕ ਪੂਰਾ ਜੁਗ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮਾਲ੍ਯਵਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪੁਰ੍ਵਾ ਤੁ ਗਣ੍ਡਿਕਾ। ਆਯਾਮਤੋऽਥ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਯਥੈਵਾਪਰਗਣ੍ਡਿਕਾ ।। ੪੩.

ਮਾਲਯਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਪੂਰਬੀ ਗੰਡਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਪੱਛਮੀ ਗੰਡਿਕਾ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ।