ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਸਦਨਂ ਲੋਕਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍। ਤ੍ਰਿਲੋਕਮਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਤੇ ।। ੪੧.

ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਵਤਪ੍ਤਂ ਯਤ੍ਤਜ੍ਜਗਤ੍ ਪਰਿਗੀਯਤੇ। ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੋਪੇਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸਵਾਦ, ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਤਂ ਲੋਕਪਦ੍ਮਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਪਦ੍ਮਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਏष ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣੇषੁ ਕ੍ਰਮਃ ਸੁਪਰਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ ।। ੪੧.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ 'ਕਮਲ' ਹੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਰੋਵਰੇਭ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਦੇਵ ਨਦ੍ਯੋ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾਃ। ਮਹੌਘਤੋਯਾ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੪੨.

ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੋਂ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਆਕਾਸ਼ਾਮ੍ਭੋਨਿਧੇਰ੍ਯੋऽਸੌ ਸੋਮ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਆਧਾਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਾਨਾਮਮृਤਾਕਰਃ ।। ੪੨.

ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜੋ ਸੋਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਨਦੀ ਹ੍ਯਾਕਾਸ਼ਗਾਮਿਨੀ। ਸਪ੍ਤਮੇਨਾਨਿਲਪਥਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਵਿਮਲੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਸੱਤਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲ ਪਈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚਾ ਸੀ।

ਸਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੀ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਨਿषੇਵਿਤਾ। ਤਾਰਾਕੋਜਿਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਨਭਸਸ਼੍ਚ ਸਮਾਯਤਾ ।। ੪੨.

ਉਹ ਨਦੀ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਗਣ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਆਕਾਸ਼ਪਥਯਾਯਿਨਾ। ਕ੍ਰੀਡਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਤਲੇ ਯਾ ਸਾ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਿਤੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਆਇਰਾਵਤ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੈਕੈਰ੍ਵਿਮਾਨਸਙ੍ਘਾਤੈਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਮਦ੍ਭਿਰ੍ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍। ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਪਸ੍ਪृष੍ਟਜਲਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਜਲਾ ਸ਼ਿਵਾ ।। ੪੨.

ਜਦੋਂ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਯੁਨਾ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਾ ਚ ਅਨੇਕਾਭੋਗਗਾਮਿਨੀ। ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਯਹਰਹਰ੍ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਸਾ ।। ੪੨.

ਹਵਾ ਦੇ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਦੀ ਕਈ ਰਾਹਿਆਂ ਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਸ਼ੀਤਿਃ ਪ੍ਰਤਤਾ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਵੇਗੇਨ ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਮੇਰੁਂ ਸਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਨਦੀ ਚੌਰਾਸੀ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਫੈਲ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੇਰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਸਲਿਲੈਸ੍ਤੈਜਸੇਨਾਨਿਲੇਨ ਚ। ਮੇਰੋਰੁਤ੍ਤਰਕੂਟੇषੁ ਪਤਿਤਾਥ ਚਤੁਰ੍ष੍ਵਪਿ ।। ੪੨.

ਜਦ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਦੀ ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

ਮੇਰੁਕੂਟਤਟਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਕृष੍ਟੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤਾ। ਵਿਕੀਰ੍ਯਮਾਣ ਸਲਿਲਾ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾਸਂਸृਤੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਹਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਿਆ।

षष੍ਟਿਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਨਮਮ੍ਬਰਮ੍। ਨਿਪਪਾਤ ਮਹਾਭਾਗ ਮੇਰੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਡਿੱਗੀ, ਤੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

ਸਾ ਚਤੁਰ੍ष੍ਵਭਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਪਾਦੇषੁ ਸ਼ੋਭਨਾ। ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਨ੍ਦਰਪੂਰ੍ਵੇਣ ਪਤਿਤਾ ਹਿ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੨.

ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਅਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਡਿੱਗੀ।

ਪੂਰ੍ਵੇਣਾਂਸ਼ੇਨ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਗਣਾਲਯਮ੍। ਸੁਵਰ੍ਣਚਿਤ੍ਰਕਟਕਂ ਨੈਕਨਿਰ੍ਝਰਕਨ੍ਦਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਝਰਨਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਸਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਨ੍ਦਰਞ੍ਚਾਰੁਕਨ੍ਦਰਮ੍। ਵਪ੍ਰਪ੍ਰਤਾਪਸ਼ਮਨੈਰਨੇਕੈਃ ਸ੍ਫਾਟਿਕੋਦਕੈਃ ।। ੪੨.

ਉਹ ਨਦੀ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਢਲਾਨਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਰਮ੍ਯਂ ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍। ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਹ੍ਯਮ੍ਬਰਨਦੀ ਹ੍ਯਰੁਣੋਦਸਰੋਵਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੱਤਰਰਥ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀ ਹੋਈ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਨਦੀ ਅਰੁਣੋਦਾ ਝੀਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ।

ਅਰੁਣੋਦਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਾऽਥ ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਤੇ ਰਮ੍ਯਨਿਰ੍ਝਰੇ। ਸ਼ੈਲੇ ਸਿਦ੍ਧਗਣਾਵਾਸੇ ਨਿਪਪਾਤ ਸੁਗਾਮਿਨੀ ।। ੪੨.

ਅਰੁਣੋਦਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਠੰਢੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਝਰਨੇ ਵਿਚ, ਉਹ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵਸੇਰੇ ਤੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡਿੱਗੀ।

ਸੀਤਾ ਨਾਮ ਮਹਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਨਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ ਨਦੀ। ਸਾ ਨਿਕੁਞ੍ਜਨਿਰੁਦ੍ਧਾ ਤੁ ਅਨੇਕਾਭੋਗਗਾਮਿਨੀ ।। ੪੨.

ਉਸ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਕਈ ਰਾਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਤਾਸ਼ਿਖਰਾਦ੍ਭ੍ਰष੍ਟਾ ਸੁਕੁਞ੍ਜੇ ਵਰਪਰ੍ਵਤੇ। ਨਿਪਪਾਤ ਮਹਾਭਾਗਾ ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਸੁਮਞ੍ਜਸਮ੍ ।। ੪੨.

ਸੀਤਾਂਤ ਚੋਟੀ ਤੋਂ, ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ ਵਾਲੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਡਿੱਗੀ, ਤੇ ਉੱਥੋਂ ਸੁਮੰਜਸ ਵੱਲ ਵਧੀ।

ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਲ੍ਯਵਤਂ ਸ਼ੈਲਂ ਭਾਵਯਨ੍ਤੀ ਵਰਾਪਗਾ। ਵੈਕਙ੍ਕਂ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵੈਕਙ੍ਕਾਨ੍ਮਣਿਪਰ੍ਵਤਮ੍। ਮਣਿਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ਮਹਾਸ਼ੈਲਂ ऋषਭਂ ਨੈਕਕਨ੍ਦਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਉੱਥੋਂ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਨਦੀ ਮਾਲਯਵਤ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵੈਕੰਕ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਫਿਰ ਮਣਿ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਤੇ ਮਣਿ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਭ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ।

ਏਵਂ ਸ਼ੈਲਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਾਰਯਨ੍ਤੀ ਮਹਾਨਦੀ। ਪਤਿਤਾऽਥ ਮਹਾਸ਼ੈਲੇ ਜਠਰੇ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤੇ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਈ।

ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਮਹਾਸ਼ੈਲਂ ਦੇਵਕੂਟਂ ਤਰਙ੍ਗਿਣੀ। ਤਸ੍ਯ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪृਥਿਵੀਂ ਗਤਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੇਵਕੂਟ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

ਸੈਵਂ ਸ੍ਥਲੀਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸ਼ਤਾਨਿ ਚ। ਵਨਾਨਿ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੈਦਾਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਜੰਗਲ ਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਝੀਲਾਂ ਲੰਘ ਗਈ।

ਸ੍ਰਾਵਯਨ੍ਤੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਿਸ੍ਫਾਰੇष੍ਵਵਲੀਕਦਾ। ਨਦੀ ਸਹਸ੍ਰਾਨੁਗਤਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਚ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੨.

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉੱਘਦੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਈ।

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਂ ਸੁਮਹਾਦ੍ਵੀਪਂ ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਵਰਾਪਗਾ। ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਹ੍ਯਰ੍ਣਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵੇ ਦ੍ਵੀਪੇ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੨.

ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਦੀ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੀਪ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇऽਪਿ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਯਾ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨੇ। ਚਿਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਪਾਤੈਰ੍ਵਿਧੈਰ੍ਨੈਕਵਿਸ੍ਫਾਲਿਤੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਸੀ। ਉਥੇ ਕਈ ਅਜੀਬ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝਰਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਘ ਪਏ।

ਤਦ੍ਘਨ੍ਧਮਾਦਨਵਨਂ ਨਨ੍ਦਨਂ ਦੇਵਨਨ੍ਦਨਮ੍। ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਸਾ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਗੰਧਮਾਦਨ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਨੰਦਨ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਾਗ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।