ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੂਰ੍ਣਾ ਵਸੁਮਤੀ ਸਰ੍ਵਾ ਗਿਰਿਭਿਰ੍ਨੈਕਵਿਸ੍ਤਰੈਃ। ਨਦੀਕਨ੍ਦਰਸ਼ੈਲਾਦ੍ਯੈਰਨੇਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸਾਨੁਭਿਃ ।। ੪੧.

ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿਅਪਕ ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਘਾਟੀਆਂ, ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮਚਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਦੈਤ੍ਯਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸਾਧੁਭਿਃ। ਕਿਨ੍ਨਰੋਰਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੈਤਿਆਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ, ਸਾਧੂਆਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਾ ਨੈਕ ਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਪੁਣ੍ਯਕृਦ੍ਭਿਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਕੇਸਰਾਕृਤਯੋ ਨਗਾਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਵਿਅਪਕ ਫੈਲਾਅ ਵਾਲੇ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੂ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਗਿਰਿਜਾਲਨ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮੇਰੋਃ ਸਿਦ੍ਧਲੋਕਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਯੋਪੇਤਂ ਪ੍ਰਚਾਰਂ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪੧.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।

ਨਾਤ੍ਯੁਗ੍ਰਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਮਧ੍ਯਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਸ ਹਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵੇष ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੪੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਸੁਗਮ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਵਤੀ ਸੇਯਮੁਰ੍ਵੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਨਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਚ੍ਛਾਦਨਭੂषਣੈਃ। ਪ੍ਰਜਾਵਿਕਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਰਧ੍ਯੁषਿਤੈਃ ਸਹ।। ੪੧.

ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਨੈਕਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਾ ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਾਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਭਰਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੇਤੁਮਾਲਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਃ। ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕृਤਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਯਾਃ ।। ੪੧.

ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਕਿਸਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਭਦਰਾ, ਭਾਰਤਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੁਰੁ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਹਨ।

ਸੈषਾ ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਾ ਨਾਨਾਦ੍ਵੀਪਸਮਾਕੁਲਾ। ਪृਥਿਵੀ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਪਦ੍ਮਾਕਾਰਾ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ, ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਤਦੇषਾ ਸਾਨ੍ਤਰਦ੍ਵੀਪਾ ਸਸ਼ੈਲਵਨਕਾਨਨਾ। ਪਦ੍ਮੇਤ੍ਯਭਿਹਿਤਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਪृਥਿਵੀ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾ ।। ੪੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਟਾਪੂਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਵਿਅਪਕ ਧਰਤੀ 'ਕਮਲ' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਸਦਨਂ ਲੋਕਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍। ਤ੍ਰਿਲੋਕਮਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਤੇ ।। ੪੧.

ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਵਤਪ੍ਤਂ ਯਤ੍ਤਜ੍ਜਗਤ੍ ਪਰਿਗੀਯਤੇ। ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੋਪੇਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸਵਾਦ, ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਤਂ ਲੋਕਪਦ੍ਮਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਪਦ੍ਮਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਏष ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣੇषੁ ਕ੍ਰਮਃ ਸੁਪਰਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ ।। ੪੧.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ 'ਕਮਲ' ਹੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਰੋਵਰੇਭ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਦੇਵ ਨਦ੍ਯੋ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾਃ। ਮਹੌਘਤੋਯਾ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੪੨.

ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੋਂ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਆਕਾਸ਼ਾਮ੍ਭੋਨਿਧੇਰ੍ਯੋऽਸੌ ਸੋਮ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਆਧਾਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਾਨਾਮਮृਤਾਕਰਃ ।। ੪੨.

ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜੋ ਸੋਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਨਦੀ ਹ੍ਯਾਕਾਸ਼ਗਾਮਿਨੀ। ਸਪ੍ਤਮੇਨਾਨਿਲਪਥਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਵਿਮਲੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਸੱਤਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲ ਪਈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚਾ ਸੀ।

ਸਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੀ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਨਿषੇਵਿਤਾ। ਤਾਰਾਕੋਜਿਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਨਭਸਸ਼੍ਚ ਸਮਾਯਤਾ ।। ੪੨.

ਉਹ ਨਦੀ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਗਣ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਆਕਾਸ਼ਪਥਯਾਯਿਨਾ। ਕ੍ਰੀਡਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਤਲੇ ਯਾ ਸਾ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਿਤੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਆਇਰਾਵਤ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੈਕੈਰ੍ਵਿਮਾਨਸਙ੍ਘਾਤੈਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਮਦ੍ਭਿਰ੍ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍। ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਪਸ੍ਪृष੍ਟਜਲਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਜਲਾ ਸ਼ਿਵਾ ।। ੪੨.

ਜਦੋਂ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਯੁਨਾ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਮਾਣਾ ਚ ਅਨੇਕਾਭੋਗਗਾਮਿਨੀ। ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਯਹਰਹਰ੍ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਸਾ ।। ੪੨.

ਹਵਾ ਦੇ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਦੀ ਕਈ ਰਾਹਿਆਂ ਤੇ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਸ਼ੀਤਿਃ ਪ੍ਰਤਤਾ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਵੇਗੇਨ ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਮੇਰੁਂ ਸਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਨਦੀ ਚੌਰਾਸੀ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਫੈਲ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੇਰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਸਲਿਲੈਸ੍ਤੈਜਸੇਨਾਨਿਲੇਨ ਚ। ਮੇਰੋਰੁਤ੍ਤਰਕੂਟੇषੁ ਪਤਿਤਾਥ ਚਤੁਰ੍ष੍ਵਪਿ ।। ੪੨.

ਜਦ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਦੀ ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

ਮੇਰੁਕੂਟਤਟਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਕृष੍ਟੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵਰ੍ਤਿਤਾ। ਵਿਕੀਰ੍ਯਮਾਣ ਸਲਿਲਾ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾਸਂਸृਤੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਹਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਿਆ।

षष੍ਟਿਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਨਮਮ੍ਬਰਮ੍। ਨਿਪਪਾਤ ਮਹਾਭਾਗ ਮੇਰੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਡਿੱਗੀ, ਤੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

ਸਾ ਚਤੁਰ੍ष੍ਵਭਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਪਾਦੇषੁ ਸ਼ੋਭਨਾ। ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਨ੍ਦਰਪੂਰ੍ਵੇਣ ਪਤਿਤਾ ਹਿ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੪੨.

ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਅਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਡਿੱਗੀ।

ਪੂਰ੍ਵੇਣਾਂਸ਼ੇਨ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਗਣਾਲਯਮ੍। ਸੁਵਰ੍ਣਚਿਤ੍ਰਕਟਕਂ ਨੈਕਨਿਰ੍ਝਰਕਨ੍ਦਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਝਰਨਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਸਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਨ੍ਦਰਞ੍ਚਾਰੁਕਨ੍ਦਰਮ੍। ਵਪ੍ਰਪ੍ਰਤਾਪਸ਼ਮਨੈਰਨੇਕੈਃ ਸ੍ਫਾਟਿਕੋਦਕੈਃ ।। ੪੨.

ਉਹ ਨਦੀ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਢਲਾਨਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਰਮ੍ਯਂ ਪ੍ਲਾਵਯਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍। ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ ਹ੍ਯਮ੍ਬਰਨਦੀ ਹ੍ਯਰੁਣੋਦਸਰੋਵਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੱਤਰਰਥ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀ ਹੋਈ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਨਦੀ ਅਰੁਣੋਦਾ ਝੀਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ।

ਅਰੁਣੋਦਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਾऽਥ ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਤੇ ਰਮ੍ਯਨਿਰ੍ਝਰੇ। ਸ਼ੈਲੇ ਸਿਦ੍ਧਗਣਾਵਾਸੇ ਨਿਪਪਾਤ ਸੁਗਾਮਿਨੀ ।। ੪੨.

ਅਰੁਣੋਦਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਠੰਢੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਝਰਨੇ ਵਿਚ, ਉਹ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵਸੇਰੇ ਤੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡਿੱਗੀ।