ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਕਿਨ੍ਨਰਾਣਾਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਨਾਗਾਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਞ੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚ ਮਹਾਬਲੇ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਦੈਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕੂਟੇ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮੇ ਤਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘ ਨਿषੇਵਿਤੇ। ਰਮ੍ਯੇ ਦੇਵਰ੍षਿਚਰਿਤੇ ਰਤ੍ਨਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤੇ ।। ੪੧.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮੱਧਲੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

ਪਝੋਤ੍ਪਲਵਨੈਃ ਫੁਲ੍ਲੈਃ ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਵਨੈਸ੍ਤਥਾ। ਤਥਾ ਕੁਮੁਦਖਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਵਿਕਚੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤੇ ।। ੪੧.

ਉਹ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਡ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਵਿਹਙ੍ਗਸਙ੍ਘਸਂਘੁष੍ਟਂ ਨਾਨਾਸਤ੍ਵਨਿषੇਵਿਤਮ੍। ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਂ ਮਤ੍ਤषਟ੍‌ਪਦਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਹੰਸ ਤੇ ਜਲਪੰਖੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਤੇ ਮਸਤ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ।

ਨਾਨਾਸਤ੍ਵਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਵਿਹਙ੍ਗੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍। ਚਾਰੁਤੀਰ੍ਥਸੁਸਮ੍ਬਾਧਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ, ਪਿਆਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਪਸ੍ਪृष੍ਟਜਲਂ ਜਲਦੋषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਜਲਨ੍ਨਾਮ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਜਲਂ ਸਰਃ ।। ੪੧.

ਉਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਛੁਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਉਥੇ ਆਨੰਦਜਲ ਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂਪੁਣੀ ਝੀਲ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਨਾਗਪਤਿ ਸ਼੍ਚਣ੍ਡ ਸ਼੍ਚਣ੍ਡੋ ਨਾਮ ਦੁਰਾਸਦਃ। ਸ਼ਤਸ਼ੀਰ੍षਾ ਮਹਾਭਾਗੋ ਵਿष੍ਣੁਚਕ੍ਰਾਙ੍ਕਚਿਹ੍ਨਿਤਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਮष੍ਟੌ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇਵਪਰ੍ਵਤਾਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਡਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਸੌ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਅਜੀਬ ਦਿਵਿਆ ਪਹਾੜ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਪੁਰੈਰਾਯਤਨੈਃ ਪੁਣ੍ਯੈਃ ਪੁਣ੍ਯੋਦੈਸ਼੍ਚ ਸਰੋਵਰੈਃ। ਸੁਵਰ੍ਣਪਰ੍ਵਤੈਰ੍ਨੈਕੈਸ੍ਤਥਾ ਰਜਤਪਰ੍ਵਤੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ, ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਪ੍ਰਭਾਸੈਸ਼੍ਚ ਨੈਕੈਸ਼੍ਚ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤੈਃ। ਹਰਿਤਾਲਪਰ੍ਵਤੈਰ੍ਨੈਕੈਸ੍ਤਥਾ ਹਿਙ੍ਗੁਲਕਾਞ੍ਚਨੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹਨ, ਕਈ ਮਣਕਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਰੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਹਿੰਗੁਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧੈਰ੍ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਜਾਲੈਰ੍ਭਾਸ੍ਵਰੈਰਰੁਣਪ੍ਰਭੈਃ । ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਨੈਕੈਸ਼੍ਚ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਮਣਕਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਣਾ ਵਸੁਮਤੀ ਸਰ੍ਵਾ ਗਿਰਿਭਿਰ੍ਨੈਕਵਿਸ੍ਤਰੈਃ। ਨਦੀਕਨ੍ਦਰਸ਼ੈਲਾਦ੍ਯੈਰਨੇਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸਾਨੁਭਿਃ ।। ੪੧.

ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿਅਪਕ ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਘਾਟੀਆਂ, ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮਚਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਦੈਤ੍ਯਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸਾਧੁਭਿਃ। ਕਿਨ੍ਨਰੋਰਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੈਤਿਆਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ, ਸਾਧੂਆਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਾ ਨੈਕ ਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਪੁਣ੍ਯਕृਦ੍ਭਿਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਕੇਸਰਾਕृਤਯੋ ਨਗਾਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਵਿਅਪਕ ਫੈਲਾਅ ਵਾਲੇ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੂ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਗਿਰਿਜਾਲਨ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮੇਰੋਃ ਸਿਦ੍ਧਲੋਕਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਯੋਪੇਤਂ ਪ੍ਰਚਾਰਂ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪੧.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।

ਨਾਤ੍ਯੁਗ੍ਰਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਮਧ੍ਯਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਸ ਹਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵੇष ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੪੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਸੁਗਮ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਵਤੀ ਸੇਯਮੁਰ੍ਵੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਨਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਚ੍ਛਾਦਨਭੂषਣੈਃ। ਪ੍ਰਜਾਵਿਕਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਰਧ੍ਯੁषਿਤੈਃ ਸਹ।। ੪੧.

ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਨੈਕਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਾ ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਾਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਭਰਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੇਤੁਮਾਲਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਃ। ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕृਤਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਯਾਃ ।। ੪੧.

ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਕਿਸਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਭਦਰਾ, ਭਾਰਤਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੁਰੁ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਹਨ।

ਸੈषਾ ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਾ ਨਾਨਾਦ੍ਵੀਪਸਮਾਕੁਲਾ। ਪृਥਿਵੀ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਪਦ੍ਮਾਕਾਰਾ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ, ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਤਦੇषਾ ਸਾਨ੍ਤਰਦ੍ਵੀਪਾ ਸਸ਼ੈਲਵਨਕਾਨਨਾ। ਪਦ੍ਮੇਤ੍ਯਭਿਹਿਤਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਪृਥਿਵੀ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾ ।। ੪੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਟਾਪੂਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਵਿਅਪਕ ਧਰਤੀ 'ਕਮਲ' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਸਦਨਂ ਲੋਕਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍। ਤ੍ਰਿਲੋਕਮਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਤੇ ।। ੪੧.

ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਵਤਪ੍ਤਂ ਯਤ੍ਤਜ੍ਜਗਤ੍ ਪਰਿਗੀਯਤੇ। ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੋਪੇਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸਵਾਦ, ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਤਂ ਲੋਕਪਦ੍ਮਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਪਦ੍ਮਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਏष ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣੇषੁ ਕ੍ਰਮਃ ਸੁਪਰਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ ।। ੪੧.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ 'ਕਮਲ' ਹੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਰੋਵਰੇਭ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਦੇਵ ਨਦ੍ਯੋ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾਃ। ਮਹੌਘਤੋਯਾ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੪੨.

ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੋਂ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਆਕਾਸ਼ਾਮ੍ਭੋਨਿਧੇਰ੍ਯੋऽਸੌ ਸੋਮ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਆਧਾਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਾਨਾਮਮृਤਾਕਰਃ ।। ੪੨.

ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜੋ ਸੋਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ ਨਦੀ ਹ੍ਯਾਕਾਸ਼ਗਾਮਿਨੀ। ਸਪ੍ਤਮੇਨਾਨਿਲਪਥਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਵਿਮਲੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਸੱਤਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲ ਪਈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚਾ ਸੀ।

ਸਾ ਜ੍ਯੋਤਿषਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੀ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਨਿषੇਵਿਤਾ। ਤਾਰਾਕੋਜਿਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਨਭਸਸ਼੍ਚ ਸਮਾਯਤਾ ।। ੪੨.

ਉਹ ਨਦੀ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਗਣ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਆਕਾਸ਼ਪਥਯਾਯਿਨਾ। ਕ੍ਰੀਡਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਤਲੇ ਯਾ ਸਾ ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਿਤੋਦਕਾ ।। ੪੨.

ਆਇਰਾਵਤ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੈਕੈਰ੍ਵਿਮਾਨਸਙ੍ਘਾਤੈਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਮਦ੍ਭਿਰ੍ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍। ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਪਸ੍ਪृष੍ਟਜਲਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਜਲਾ ਸ਼ਿਵਾ ।। ੪੨.

ਜਦੋਂ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।