ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰ ਸੋਮਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮ ਗਿਰੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤਟੇ। ਸੋਮੋ ਯਤ੍ਰਾਵਤਰਤਿ ਸਦਾ ਪਰ੍ਵਸੁ ਪਰ੍ਵਸੁ ।। ੪੧.

ਉਥੇ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਸੋਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਸੋਮਰਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਓਥੇ ਓਤਰਨਦਾ ਹੈ।

ਉਪਾਸਤੇऽਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਤਂ ਤਾਰਾ ਪਤਿਮਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍। ऋषਿਕਿਨ੍ਨਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦੇਵਂ ਤਮੋਨੁਦਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਥੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤੀ, ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰੈਵ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਕੂਟੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸੁਰੇਸ਼ਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਦਿਵਿ ।। ੪੧.

ਉਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਾਸਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਇਜ੍ਯਾਪੂਜਾਨਮਸ੍ਕਾਰੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਮ੍। ਉਪਾਸਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦਾਨਵਾਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਭੇਟਾਂ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਆਪੋਂ-ਆਪ ਬਣੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਥੈਵਾਯਤਨਂ ਵਹ੍ਨੇਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਵਿਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ ਵਾਹ੍ਨਿਃ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣੈਃ ।। ੪੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪਧਾਰੀ ਰੂਪ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਵਰਪਰ੍ਵਤੇ। ऋषਿਸਿਦ੍ਧਾਨੁਚਰਿਤੇ ਨਾਨਾਭੂਤਗਣਾਲਯੇ। ਪੁਰਂ ਤਤ੍ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਹੇਮਚਿਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ, ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦੇਵਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵਾਯਤਨਾਨਿ ਚ। ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯਾਯਤਨਂ ਪੂਰ੍ਵਕੂਟੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਮਧ੍ਯਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਸਥਾਨ ਹਨ: ਪੂਰਬੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।

ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨਗੈਃ। ਇਜਾਨਾ ਅਭਿਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਦੇਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ ।। ੪੧.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਲੋਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਪੁਰਾਣਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਦੇਸ਼ੇ ਚੈਵ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ ਵ੍ਕਚਿਤ੍। ਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਾਗਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਵਰਪਰ੍ਵਤੇ ।। ੪੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਥੈਵ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚਾਰੁਧੌ ਦੇਵਪਰ੍ਵਤੇ। ਅਨੇਕਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਕਲਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਸਾਧੁ ਨਿषੇਵਿਤੇ ।। ੪੧.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਸਾਧੂ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਕਿਨ੍ਨਰਾਣਾਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਨਾਗਾਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਞ੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚ ਮਹਾਬਲੇ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਦੈਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕੂਟੇ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮੇ ਤਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘ ਨਿषੇਵਿਤੇ। ਰਮ੍ਯੇ ਦੇਵਰ੍षਿਚਰਿਤੇ ਰਤ੍ਨਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤੇ ।। ੪੧.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮੱਧਲੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

ਪਝੋਤ੍ਪਲਵਨੈਃ ਫੁਲ੍ਲੈਃ ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਵਨੈਸ੍ਤਥਾ। ਤਥਾ ਕੁਮੁਦਖਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਵਿਕਚੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤੇ ।। ੪੧.

ਉਹ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਡ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਵਿਹਙ੍ਗਸਙ੍ਘਸਂਘੁष੍ਟਂ ਨਾਨਾਸਤ੍ਵਨਿषੇਵਿਤਮ੍। ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਂ ਮਤ੍ਤषਟ੍‌ਪਦਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਹੰਸ ਤੇ ਜਲਪੰਖੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਤੇ ਮਸਤ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ।

ਨਾਨਾਸਤ੍ਵਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਵਿਹਙ੍ਗੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍। ਚਾਰੁਤੀਰ੍ਥਸੁਸਮ੍ਬਾਧਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ, ਪਿਆਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਪਸ੍ਪृष੍ਟਜਲਂ ਜਲਦੋषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਜਲਨ੍ਨਾਮ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਜਲਂ ਸਰਃ ।। ੪੧.

ਉਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਛੁਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਉਥੇ ਆਨੰਦਜਲ ਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂਪੁਣੀ ਝੀਲ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਨਾਗਪਤਿ ਸ਼੍ਚਣ੍ਡ ਸ਼੍ਚਣ੍ਡੋ ਨਾਮ ਦੁਰਾਸਦਃ। ਸ਼ਤਸ਼ੀਰ੍षਾ ਮਹਾਭਾਗੋ ਵਿष੍ਣੁਚਕ੍ਰਾਙ੍ਕਚਿਹ੍ਨਿਤਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਮष੍ਟੌ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇਵਪਰ੍ਵਤਾਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਡਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਸੌ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਅਜੀਬ ਦਿਵਿਆ ਪਹਾੜ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਪੁਰੈਰਾਯਤਨੈਃ ਪੁਣ੍ਯੈਃ ਪੁਣ੍ਯੋਦੈਸ਼੍ਚ ਸਰੋਵਰੈਃ। ਸੁਵਰ੍ਣਪਰ੍ਵਤੈਰ੍ਨੈਕੈਸ੍ਤਥਾ ਰਜਤਪਰ੍ਵਤੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ, ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਪ੍ਰਭਾਸੈਸ਼੍ਚ ਨੈਕੈਸ਼੍ਚ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤੈਃ। ਹਰਿਤਾਲਪਰ੍ਵਤੈਰ੍ਨੈਕੈਸ੍ਤਥਾ ਹਿਙ੍ਗੁਲਕਾਞ੍ਚਨੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹਨ, ਕਈ ਮਣਕਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਰੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਹਿੰਗੁਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧੈਰ੍ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਜਾਲੈਰ੍ਭਾਸ੍ਵਰੈਰਰੁਣਪ੍ਰਭੈਃ । ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਨੈਕੈਸ਼੍ਚ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਲਾਲੀਮਾਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਮਣਕਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਣਾ ਵਸੁਮਤੀ ਸਰ੍ਵਾ ਗਿਰਿਭਿਰ੍ਨੈਕਵਿਸ੍ਤਰੈਃ। ਨਦੀਕਨ੍ਦਰਸ਼ੈਲਾਦ੍ਯੈਰਨੇਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸਾਨੁਭਿਃ ।। ੪੧.

ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿਅਪਕ ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਘਾਟੀਆਂ, ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮਚਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਦੈਤ੍ਯਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸਾਧੁਭਿਃ। ਕਿਨ੍ਨਰੋਰਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੈਤਿਆਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ, ਸਾਧੂਆਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੋਖੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਾ ਨੈਕ ਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਪੁਣ੍ਯਕृਦ੍ਭਿਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਕੇਸਰਾਕृਤਯੋ ਨਗਾਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਵਿਅਪਕ ਫੈਲਾਅ ਵਾਲੇ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੂ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਗਿਰਿਜਾਲਨ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮੇਰੋਃ ਸਿਦ੍ਧਲੋਕਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਯੋਪੇਤਂ ਪ੍ਰਚਾਰਂ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪੧.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।

ਨਾਤ੍ਯੁਗ੍ਰਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਮਧ੍ਯਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਸ ਹਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵੇष ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੪੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਸੁਗਮ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਵਤੀ ਸੇਯਮੁਰ੍ਵੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਨਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਚ੍ਛਾਦਨਭੂषਣੈਃ। ਪ੍ਰਜਾਵਿਕਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਰਧ੍ਯੁषਿਤੈਃ ਸਹ।। ੪੧.

ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਨੈਕਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਾ ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਾਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਭਰਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੇਤੁਮਾਲਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਃ। ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕृਤਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਯਾਃ ।। ੪੧.

ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਕਿਸਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: ਭਦਰਾ, ਭਾਰਤਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੁਰੁ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਹਨ।

ਸੈषਾ ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਾ ਨਾਨਾਦ੍ਵੀਪਸਮਾਕੁਲਾ। ਪृਥਿਵੀ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਪਦ੍ਮਾਕਾਰਾ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ, ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।