ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਾਕਰਾਪੂਰ੍ਣਂ ਨਾਨਾਸਤ੍ਤ੍ਵਨਿषੇਵਿਤਮ੍। ਨਾਨਾਨਦੀਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਮ੍ਭਵਂ ਵਰਪਰ੍ਵਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।

ਪਸ਼੍ਚਿਮਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਨਿषਧਸ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਮਾਨਮਸ਼ੇषੇਣ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੪੧.

ਹੁਣ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇਓ, ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਿਸਧ ਦੇ ਖਾਸ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਡਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਮੇ ਕੂਟੇ ਹੇਮਧਾ ਤੁਵਿਬੂषਿਤੇ। ਦੀਪ੍ਤਮਾਯਤਨਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਿਦ੍ਧਰ੍षਿਗਣਸੇਵਿਤਮ੍। ਯਕ੍ਸ਼ਾਪ੍ਸਰਃਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗਣਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਚਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ, ਯਕਸ਼, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਹਾਦੇਵਃ ਪੀਤਾਮ੍ਬਰਧਰੋ ਹਰਿਃ। ਵਰਦਃ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਸਿਰ੍ਦ੍ਧੈਰ੍ਲੋਕਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸਨਾਤਨਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਆਪ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੈਵਾਬ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਕੂਟੇ ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤੇ। ਤਟੇ ਨਿषਧਕੂਟਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਚਾਰੁਸ਼ਿਲਾਤਲੇ ।। ੪੧.

ਉਸੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਨਿਸਧ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਇਕ ਚੌਬਾਰਾ ਹੈ।

ਰੁਕ੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਨਿਰ੍ਯੂਹਂ ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਤੋਰਣਮ੍। ਅਨੇਕਵਲਭੀਕੂਟਪ੍ਰਲੋਲੀਸ਼ਤਸਙ੍ਕਟਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਹਨ, ਗਲਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਕਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲਕਨੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭੀੜੀਆਂ ਤੇ ਜਟਿਲ ਹਨ।

ਹਰ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦਮਤੁਲਂ ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਿਤਮ੍। ਹਰ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦਬਦ੍ਧਞ੍ਚ ਮੁਦਿਤਞ੍ਚਾਤਿਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਗਲਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਜਿਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਉਦ੍ਯਾਨਮਾਲਾਕਲਿਤਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਮਾਯਤਮ੍। ਦੁਃਪ੍ਰਸਹ੍ਯਮਮਿਤ੍ਰੈਸ੍ਤਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਮਾਸ਼ੀਵਿषੋਪਮੈਃ। ਉਲਙ੍ਘੀਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਪੁਰਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਹ ਬਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਉਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨੈਕਦੈਤ੍ਯਗਣਾਲਯੇ। ਗੁਹਾਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਨਗਰਂ ਸ਼ੈਲਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਦੁਰਾਸਦਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਸਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਕਈ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਕੂਟੇ ਪਾਰਿਜਾਤਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯੇ। ਦੇਵਦਾਨਵਭਾਗਾਨਾਂ ਸਮृਦ੍ਧਾਨਿ ਪੁਰਾਣਿ ਤੁ ।। ੪੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਛਮੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਪੱਥਰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸੋਮਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮ ਗਿਰੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤਟੇ। ਸੋਮੋ ਯਤ੍ਰਾਵਤਰਤਿ ਸਦਾ ਪਰ੍ਵਸੁ ਪਰ੍ਵਸੁ ।। ੪੧.

ਉਥੇ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਸੋਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਸੋਮਰਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਓਥੇ ਓਤਰਨਦਾ ਹੈ।

ਉਪਾਸਤੇऽਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਤਂ ਤਾਰਾ ਪਤਿਮਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍। ऋषਿਕਿਨ੍ਨਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦੇਵਂ ਤਮੋਨੁਦਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਥੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤੀ, ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰੈਵ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਕੂਟੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸੁਰੇਸ਼ਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਦਿਵਿ ।। ੪੧.

ਉਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਾਸਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਇਜ੍ਯਾਪੂਜਾਨਮਸ੍ਕਾਰੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਮ੍। ਉਪਾਸਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦਾਨਵਾਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਭੇਟਾਂ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਆਪੋਂ-ਆਪ ਬਣੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਥੈਵਾਯਤਨਂ ਵਹ੍ਨੇਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਵਿਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ ਵਾਹ੍ਨਿਃ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣੈਃ ।। ੪੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪਧਾਰੀ ਰੂਪ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਵਰਪਰ੍ਵਤੇ। ऋषਿਸਿਦ੍ਧਾਨੁਚਰਿਤੇ ਨਾਨਾਭੂਤਗਣਾਲਯੇ। ਪੁਰਂ ਤਤ੍ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਹੇਮਚਿਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ, ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦੇਵਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵਾਯਤਨਾਨਿ ਚ। ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯਾਯਤਨਂ ਪੂਰ੍ਵਕੂਟੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਮਧ੍ਯਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਸਥਾਨ ਹਨ: ਪੂਰਬੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।

ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨਗੈਃ। ਇਜਾਨਾ ਅਭਿਪੂਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਦੇਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ ।। ੪੧.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਲੋਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਪੁਰਾਣਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਦੇਸ਼ੇ ਚੈਵ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ ਵ੍ਕਚਿਤ੍। ਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਾਗਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਵਰਪਰ੍ਵਤੇ ।। ੪੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਥੈਵ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚਾਰੁਧੌ ਦੇਵਪਰ੍ਵਤੇ। ਅਨੇਕਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਕਲਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਸਾਧੁ ਨਿषੇਵਿਤੇ ।। ੪੧.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਸਾਧੂ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਕਿਨ੍ਨਰਾਣਾਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਨਾਗਾਨਾਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਞ੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚ ਮਹਾਬਲੇ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਦੈਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕੂਟੇ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮੇ ਤਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘ ਨਿषੇਵਿਤੇ। ਰਮ੍ਯੇ ਦੇਵਰ੍षਿਚਰਿਤੇ ਰਤ੍ਨਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤੇ ।। ੪੧.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮੱਧਲੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

ਪਝੋਤ੍ਪਲਵਨੈਃ ਫੁਲ੍ਲੈਃ ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਵਨੈਸ੍ਤਥਾ। ਤਥਾ ਕੁਮੁਦਖਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਵਿਕਚੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤੇ ।। ੪੧.

ਉਹ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਡ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਵਿਹਙ੍ਗਸਙ੍ਘਸਂਘੁष੍ਟਂ ਨਾਨਾਸਤ੍ਵਨਿषੇਵਿਤਮ੍। ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਂ ਮਤ੍ਤषਟ੍‌ਪਦਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਹੰਸ ਤੇ ਜਲਪੰਖੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਤੇ ਮਸਤ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ।

ਨਾਨਾਸਤ੍ਵਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਵਿਹਙ੍ਗੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍। ਚਾਰੁਤੀਰ੍ਥਸੁਸਮ੍ਬਾਧਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ, ਪਿਆਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਪਸ੍ਪृष੍ਟਜਲਂ ਜਲਦੋषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਜਲਨ੍ਨਾਮ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਜਲਂ ਸਰਃ ।। ੪੧.

ਉਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਛੁਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਉਥੇ ਆਨੰਦਜਲ ਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂਪੁਣੀ ਝੀਲ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਨਾਗਪਤਿ ਸ਼੍ਚਣ੍ਡ ਸ਼੍ਚਣ੍ਡੋ ਨਾਮ ਦੁਰਾਸਦਃ। ਸ਼ਤਸ਼ੀਰ੍षਾ ਮਹਾਭਾਗੋ ਵਿष੍ਣੁਚਕ੍ਰਾਙ੍ਕਚਿਹ੍ਨਿਤਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਮष੍ਟੌ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇਵਪਰ੍ਵਤਾਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਡਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਸੌ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਅਜੀਬ ਦਿਵਿਆ ਪਹਾੜ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਪੁਰੈਰਾਯਤਨੈਃ ਪੁਣ੍ਯੈਃ ਪੁਣ੍ਯੋਦੈਸ਼੍ਚ ਸਰੋਵਰੈਃ। ਸੁਵਰ੍ਣਪਰ੍ਵਤੈਰ੍ਨੈਕੈਸ੍ਤਥਾ ਰਜਤਪਰ੍ਵਤੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ, ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਪ੍ਰਭਾਸੈਸ਼੍ਚ ਨੈਕੈਸ਼੍ਚ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤੈਃ। ਹਰਿਤਾਲਪਰ੍ਵਤੈਰ੍ਨੈਕੈਸ੍ਤਥਾ ਹਿਙ੍ਗੁਲਕਾਞ੍ਚਨੈਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹਨ, ਕਈ ਮਣਕਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਰੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਹਿੰਗੁਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜ ਹਨ।