ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਰਨਾਰੀਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍ । षष੍ਟਿਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮਾਯਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਨਗਰ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਸੱਠ ਯੋਜਨ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹੈ।

ਨਗਰਂ ਕਾਲਕੇਯਾਨਾਮਸੁਰਾਣਾਂ ਦੁਰਾਸਦਮ੍। ਦੇਵਕੂਟਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਂ ਸੁਦੁਰ੍ਜਯਮ੍। ਮਹਾਭ੍ਰਚਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸੁਨਾਸਨ੍ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਕਾਲਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਕੂਟ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਨਾਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕੂਟੇ ਵਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਹੇਮਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਸੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਬਾਹਠ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ।

ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਾਵਲਿਪ੍ਤਾਨਾਮਾਵਾਸਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾਮ੍। ਔਤ੍ਕਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਮਹਾਪੁਰਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਔਤਕਚ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

ਮਧ੍ਯਮੇ ਤੁ ਮਹਾਕੂਟੇ ਦੇਵਕੂਟਸ੍ਯ ਵੈ ਗਿਰੇਃ । ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਪਾषਾਣੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਤਰੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ। ਸ਼ਾਖਾਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨੈਕਾਰੋਹਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੪੦.

ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵੱਡੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰਿਗ੍ਧ ਪਰ੍ਣਮਹਾਮੂਲਮਨੇਕਸ੍ਕਨ੍ਧਵਾਹਨਮ੍। ਰਮ੍ਯਂ ਹ੍ਯਵਿਰਲਚ੍ਛਾਯਂ ਦਸ਼ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਤਣਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਕਈ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਛਾਂ ਘਣੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦੱਸ ਯੋਜਨ ਦਾ ਗੇਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਵਟਨ੍ਨਾਮ ਨਾਨਾਭੂਤਗਣਾਲਯਮ੍। ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਦੀਪ੍ਤਮਾਯਤਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਭੂਤਵਟ ਨਾਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੂਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਵਰਾਹਗਜਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਕਰਭਾਨਨੈਃ। ਗृਧ੍ਰੋਲੂਕਮੁਖੈਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇषੋष੍ਟ੍ਰਾਜਮਹਾਮੁਖੈਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਸੂਰ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਰੀਛ, ਚੀਤਾ, ਊਠ, ਸੂਰਜ, ਗਿੱਧ, ਉੱਲੂ, ਭੇੜ, ਊਠ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਦਮ੍ਬੈਰ੍ਵਿਕਟੈਃ ਸ੍ਥੂਲੈਰ੍ਲਮ੍ਬਕੇਸ਼ਤਨੂਰੁਹੈਃ। ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਕृਤਿਧਰੈਰ੍ਨਾਨਾਸਂਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤੈਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਜੀਬ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹਨ।

ਦੀਪ੍ਤੈਰਨੇਕੈਰੁਗ੍ਰਾਸ੍ਯੈਰ੍ਭੂਤੈਰੁਗ੍ਰਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ। ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਮਭਵਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਹਾਪਾਰਿषਦੈਸ੍ਤਥਾ ।। ੪੦.

ਉਹ ਥਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਬਲਵਾਨ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ।

ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਪਤੇਰ੍ਭੂਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ਪੂਜਾਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਤੇ। ਝਰ੍ਝਰੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਪਟਹੈਰ੍ਭੇਰੀਡਿਣ੍ਡਿਮਗੋਮੁਖੈਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਭੂਤ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਝੰਝਰ, ਸ਼ੰਖ, ਡਫਲੀ, ਭੇਰੀ, ਢੋਲ ਤੇ ਗੋਮੁੱਖ ਨਾਲ।

ਰਣਿਤਾਲਸਿਤੋਦ੍ਗੀਤੈ ਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਲਿਤਵਰ੍ਜਿਤੈਃ। ਵਿਸ੍ਫੂਰ੍ਜ੍ਜਿਤਸ਼ਤੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਜਾਯੁਕ੍ਤਾ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਾਃ। ਪ੍ਰੀਤਾਃ ਪੁਰਾਰਿਪ੍ਰਮਥਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਰੀਡਾਪਰਾਃ ਸਦਾ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਗਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਉਥੇ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਿਦ੍ਧਦੇਵਰ੍षਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੂਜਿਤਃ। ਸ੍ਥਾਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਲੋਕਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਃ ।। ੪੦.

ਉਸ ਥਾਂ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧ, ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ 'ਭੂਵਨ ਦੀ ਬਣਤਰ' ਨਾਂ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਵਿਕ੍ਤਚਾਰੁਸ਼ਿਖਰਂ ਪਤ੍ਰਿਤਂ ਸ਼ਙ੍ਖਵਰ੍ਚਸਮ੍। ਕੈਲਾਸਂ ਦੇਵਭਕ੍ਤਾਨਾਮਾਲਯਂ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪੧.

ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਸੇਬਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਕੂਟਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਮੇ ਕੁਨ੍ਦਸਨ੍ਨਿਭੇ। ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਯਾਮੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾਯਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ, ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਦ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਸੋਂ ਸੌ ਜੋਜਨ ਲੰਬੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜਾਹ ਜੋਜਨ ਚੌੜੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿ ਅਨੇਕਾਭਿਰਲਂਕृਤਮ੍। ਮਹਾਭਵਨਮਾਲਾਭਿਰ੍ਭੂषਿਤਂ ਨੈਕਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।

ਧਨਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਕੁਬੇਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਨਗਰਨ੍ਤਦਨਾਧृष੍ਯਮृਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਂ ਮੁਦਾਯੁਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਇਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਸਭਾ ਰਮ੍ਯਾ ਨਾਨਾਕਨਕਮਣ੍ਡਿਤਾ। ਵਿਪੁਲਾ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿਪੁਲਸ੍ਤਮ੍ਭਤੋਰਣਾ ।। ੪੧.

ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਸਭਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿਪੁਲਾ' ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਚੇ ਸਤੰਭ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ।

ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਪੁष੍ਪਕਂ ਨਾਮ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਮ੍। ਮਹਾਵਿਮਾਨਂ ਰੁਚਿਰਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਗੁਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਥੇ 'ਪੁਸ਼ਪਕ' ਨਾਮ ਦਾ ਅਜੋਬਾ ਵੱਡਾ ਵਿਮਾਨ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਮਨੋਜਵਂ ਕਾਮਗਮਂ ਹੇਮਜਾਲਵਿਭੂषਿਤਮ੍। ਵਾਹਨਂ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਜਸ੍ਯ ਕੁਬੇਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੪੧.

ਉਹ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਉਥੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਯਕਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰੈਕਪਿਙ੍ਗਲੋ ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵਸਖਃ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਵਸਤਿ ਸ੍ਮ ਸ ਯਕ੍ਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਨਮਸ੍ਕृਤਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਇਕਪਿੰਗਲ ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਯਕਸ਼ਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਸਰੋਗਣੈਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣੈਃ। ਵਸਤਿ ਸ੍ਮ ਮਹਾਤ੍ਮਾऽਸੌ ਕੁਬੇਰੋ ਦੇਵਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਬੇਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮਮਹਾਪਦ੍ਮੌ ਤਥਾ ਮਕਰਕਚ੍ਛਪੌ। ਕੁਮੁਦਃ ਸ਼ਙ੍ਖ ਨੀਲੌ ਚ ਨਨ੍ਦਨੋ ਨਿਧਿਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਪਦਮ, ਮਹਾਪਦਮ, ਮਕਰ, ਕੱਛਪ, ਕुमੁਦ, ਸ਼ੰਖ, ਨੀਲ ਤੇ ਨੰਦਨ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਧੀਆਂ ਹਨ।

ਅष੍ਟਾਵੇਤੇऽਕ੍ਸ਼ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਧਨੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਮਹਾਨਿਧਾਨਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਭਾਯਾਂ ਰਤ੍ਨਸਞ੍ਚਿਤਾਃ ।। ੪੧.

ਇਹ ਅੱਠ ਅਟੱਲ ਤੇ ਦਿਵਯ ਨਿਧੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ, ਉਸ ਸਭਾ ਵਿਚ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਯਮਾਦੀਨਾਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪ੍ਸਰੋਗਣੈਃ। ਤੇषਾਂ ਕੈਲਾਸ ਆਵਾਸੋ ਯਤ੍ਰ ਯਕ੍ਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ, ਅੱਗ, ਯਮ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਕੈਲਾਸ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯਕਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਸ੍ਥਾਨਂ ਯਕ੍ਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯੇ ਯਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਾਃ ਪਰਿਚਾਰਕਾਃ ।। ੪੧.

ਜੋ ਲੋਕ ਯਕਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣ ਕੰਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਨਾਮ ਸੁਰਮ੍ਯਾ ਵਿਪੁਲੋਦਕਾ। ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਸੋਪਾਨਾ ਨਾਨਾਪੁष੍ਪੋਤ੍ਕਟੋਤ੍ਕਟਾ ।। ੪੧.

ਉਥੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਮਯੈਃ ਪਦ੍ਮੈਰ੍ਗਨ੍ਧਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤੈਃ। ਨੀਲਵੈਦੂਰ੍ਯ੍ਯਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧੋਪੈਤੈਰ੍ਮਹੋਤ੍ਪਲੈਃ ।। ੪੧.

ਉਹ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਨਰਮ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨੀਲੇ ਵੈਦੂਰਿਆ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਉਤਪਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ।