ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਜਸ੍ਯ ਭਵਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਮਹਾਵਾਯੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿ ਦ੍ਵੀਪਵਾਸਿਨਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਵਾਯੂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀਦਵੀਪ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯੈਵ ਚਾਰੁਮੂਰ੍ਧ੍ਨਸ੍ਤੁ ਕੂਟੇषੁ ਚ ਮਹਰ੍ਦ੍ਧਿषੁ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇषੁ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇषੁ ਸਪ੍ਤਸ੍ਵਪਿ ਤੁ ਸ਼ੋਭਿਨਃ ।। ੪੦.

ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੱਤ ਅਜੀਬ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਾਭਾਃ ਸਮੁਦਿਤਾ ਰੁਕ੍ਮਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾਃ। ਮਹਾਭਵਨਮਾਲਾਭਿਃ ਸ਼ੋਭਿਤਾ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ ।। ੪੦.

ਉਹ ਪਹਾੜ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮਾਯਤਾਃ। ਸਪ੍ਤ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾ ਨਰ ਨਾਰੀਸਮਾਕੁਲਾਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਸੱਤ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਚਾਲੀ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ।

ਆਗ੍ਨੇਯਾ ਨਾਮ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ। ਕੁਬੇਰਾਨੁਚਰਾ ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਨ੍ਤੇ ਭਵਨੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੪੦.

ਉਹ ਗੰਧਰਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਨੇਯਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਵਧੀਆ ਮਹਲ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰਕੂਟੇषੁ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਮਹਾਗਿਰੇਃ। ਹਰ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦਬਦ੍ਧਂ ਚ ਉਦ੍ਯਾਨਵਨਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉੱਤਰੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੁਰਮਾਸ਼ੀਵਿषੈਃ ਪੁਰ੍ਣਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍। ਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਤਨਿਰ੍ਘੋषੈਰਾਨਨ੍ਦਿਤਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਦੁष੍ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਮਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਨਗਰਂ ਸੈਂਹਿਕੇਯਾਨਾਮੁਦੀਰ੍ਣਂ ਦੇਵਵਿਦ੍ਵਿषਾਮ੍। ਸਿਦ੍ਧਦੇਵਰ੍षਿਚਰਿਤਂ ਦੇਵਕੂਟੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੪੦.

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੈੰਹਿਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚੋਟੇ ਕੰਮ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰ ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵਤੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਮਹਾਭਵਨਮਾਲਾਭਿਰ੍ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਭਿਰਾਵृਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰਨੇਕਾਭਿਰਲਂਕृਤਮ੍ । ਵਿਸ਼ਾਲਰਥ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਹ ਨਗਰ ਸੋਨੇ ਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ, ਚੌੜੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਰਨਾਰੀਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍ । षष੍ਟਿਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮਾਯਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਨਗਰ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਸੱਠ ਯੋਜਨ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹੈ।

ਨਗਰਂ ਕਾਲਕੇਯਾਨਾਮਸੁਰਾਣਾਂ ਦੁਰਾਸਦਮ੍। ਦੇਵਕੂਟਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਂ ਸੁਦੁਰ੍ਜਯਮ੍। ਮਹਾਭ੍ਰਚਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸੁਨਾਸਨ੍ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਕਾਲਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਕੂਟ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਨਾਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕੂਟੇ ਵਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਹੇਮਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਸੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਬਾਹਠ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ।

ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਾਵਲਿਪ੍ਤਾਨਾਮਾਵਾਸਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾਮ੍। ਔਤ੍ਕਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਮਹਾਪੁਰਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਔਤਕਚ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

ਮਧ੍ਯਮੇ ਤੁ ਮਹਾਕੂਟੇ ਦੇਵਕੂਟਸ੍ਯ ਵੈ ਗਿਰੇਃ । ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਪਾषਾਣੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਤਰੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ। ਸ਼ਾਖਾਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨੈਕਾਰੋਹਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੪੦.

ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵੱਡੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰਿਗ੍ਧ ਪਰ੍ਣਮਹਾਮੂਲਮਨੇਕਸ੍ਕਨ੍ਧਵਾਹਨਮ੍। ਰਮ੍ਯਂ ਹ੍ਯਵਿਰਲਚ੍ਛਾਯਂ ਦਸ਼ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਤਣਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਕਈ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਛਾਂ ਘਣੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦੱਸ ਯੋਜਨ ਦਾ ਗੇਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਵਟਨ੍ਨਾਮ ਨਾਨਾਭੂਤਗਣਾਲਯਮ੍। ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਦੀਪ੍ਤਮਾਯਤਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਭੂਤਵਟ ਨਾਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੂਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਵਰਾਹਗਜਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਕਰਭਾਨਨੈਃ। ਗृਧ੍ਰੋਲੂਕਮੁਖੈਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇषੋष੍ਟ੍ਰਾਜਮਹਾਮੁਖੈਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਸੂਰ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਰੀਛ, ਚੀਤਾ, ਊਠ, ਸੂਰਜ, ਗਿੱਧ, ਉੱਲੂ, ਭੇੜ, ਊਠ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਦਮ੍ਬੈਰ੍ਵਿਕਟੈਃ ਸ੍ਥੂਲੈਰ੍ਲਮ੍ਬਕੇਸ਼ਤਨੂਰੁਹੈਃ। ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਕृਤਿਧਰੈਰ੍ਨਾਨਾਸਂਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤੈਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਜੀਬ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹਨ।

ਦੀਪ੍ਤੈਰਨੇਕੈਰੁਗ੍ਰਾਸ੍ਯੈਰ੍ਭੂਤੈਰੁਗ੍ਰਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ। ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਮਭਵਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਹਾਪਾਰਿषਦੈਸ੍ਤਥਾ ।। ੪੦.

ਉਹ ਥਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਬਲਵਾਨ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ।

ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਪਤੇਰ੍ਭੂਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ਪੂਜਾਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਤੇ। ਝਰ੍ਝਰੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਪਟਹੈਰ੍ਭੇਰੀਡਿਣ੍ਡਿਮਗੋਮੁਖੈਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਭੂਤ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਝੰਝਰ, ਸ਼ੰਖ, ਡਫਲੀ, ਭੇਰੀ, ਢੋਲ ਤੇ ਗੋਮੁੱਖ ਨਾਲ।

ਰਣਿਤਾਲਸਿਤੋਦ੍ਗੀਤੈ ਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਲਿਤਵਰ੍ਜਿਤੈਃ। ਵਿਸ੍ਫੂਰ੍ਜ੍ਜਿਤਸ਼ਤੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਜਾਯੁਕ੍ਤਾ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰਾਃ। ਪ੍ਰੀਤਾਃ ਪੁਰਾਰਿਪ੍ਰਮਥਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਰੀਡਾਪਰਾਃ ਸਦਾ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਗਾਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਉਥੇ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਿਦ੍ਧਦੇਵਰ੍षਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੂਜਿਤਃ। ਸ੍ਥਾਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਲੋਕਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵਃ ।। ੪੦.

ਉਸ ਥਾਂ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧ, ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ 'ਭੂਵਨ ਦੀ ਬਣਤਰ' ਨਾਂ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਵਿਕ੍ਤਚਾਰੁਸ਼ਿਖਰਂ ਪਤ੍ਰਿਤਂ ਸ਼ਙ੍ਖਵਰ੍ਚਸਮ੍। ਕੈਲਾਸਂ ਦੇਵਭਕ੍ਤਾਨਾਮਾਲਯਂ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪੧.

ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਸੇਬਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਕੂਟਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਮੇ ਕੁਨ੍ਦਸਨ੍ਨਿਭੇ। ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਯਾਮੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾਯਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ, ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਦ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਸੋਂ ਸੌ ਜੋਜਨ ਲੰਬੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜਾਹ ਜੋਜਨ ਚੌੜੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿ ਅਨੇਕਾਭਿਰਲਂਕृਤਮ੍। ਮਹਾਭਵਨਮਾਲਾਭਿਰ੍ਭੂषਿਤਂ ਨੈਕਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।

ਧਨਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਕੁਬੇਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਨਗਰਨ੍ਤਦਨਾਧृष੍ਯਮृਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਂ ਮੁਦਾਯੁਤਮ੍ ।। ੪੧.

ਇਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਸਭਾ ਰਮ੍ਯਾ ਨਾਨਾਕਨਕਮਣ੍ਡਿਤਾ। ਵਿਪੁਲਾ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿਪੁਲਸ੍ਤਮ੍ਭਤੋਰਣਾ ।। ੪੧.

ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਸਭਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿਪੁਲਾ' ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਚੇ ਸਤੰਭ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ।