ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰਿਕੂਟੇ ਹਰਿਰ੍ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਨਮਸ੍ਕृਤਃ। ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲੋऽਸੌ ਮਹਾਨਾਭਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ।। ੩੯.

ਹਰੀਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਮੁਦੇ ਕਿਨ੍ਨਰਾਵਾਸਾ ਅਞ੍ਜਨੇ ਚ ਮਹੋਰਗਾਃ। ਕृष੍ਣੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਨਗਰਾ ਮਹਾਭਵਨਸ਼ਾਲਿਨਃ ।। ੩੯.

ਕੁਮੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅੰਜਨ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਹਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮਹਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪਾਣ੍ਡੁਰੇ ਚਾਰੁਸ਼ਿਖਰੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣੇ। ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਪੁਰਂ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਭਵਨਮਾਲਿਨਮ੍ ।। ੩੯.

ਪਾਂਡੁਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰੇ ਸ਼ੈਲੇ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਮੁਗ੍ਰਕਰ੍ਮ੍ਮਣਾਮ੍। ਪੁਰਾਣਿ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਹੇਮਮਾਲਿਨਾਮ੍ ।। ੩੯.

ਸਹਸਰਸ਼ਿਖਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

ਮੁਕੁਟੇ ਪਨ੍ਨਗਾਵਾਸਾ ਅਨੇਕਾਃ ਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਤਮਾਃ। ਪੁष੍ਪਕੇ ਵੈ ਮੁਨਿਗਣਾ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਮੁਦਾ ਯੁਤਾਃ ।। ੩੯.

ਮੁਕੁਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਪਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਟੋਲੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਸੋਮਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰ੍ਨਾਗਾਧਿਪਸ੍ਯ ਚ। ਸੁਪਕ੍ਸ਼ੇ ਪਰ੍ਵਤਵਰੇ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ ।। ੩੯.

ਸੁਪਰਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੈਵਸਵਤ, ਸੋਮ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਥਾਨ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਕਿਨ੍ਨਰੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਨ੍ਨਾਗੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਤ੍ਤਮੈਃ। ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਹਿ ਤੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਮਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯਤੇ ।। ੩੯.

ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਸਿੱਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵਤੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ ਦੇਵਕੂਟੇ ਨਿਬੋਧਤ। ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਸਿਖਰੇ ਤਸ੍ਯ ਕੂਟੇ ਗਿਰਿਵਰਸ੍ਯ ਹ ।। ੪੦.

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਰਿਆਦਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਚੋਟੀ ਹੈ।

ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਯੋਜਨਸ਼ਤਂ ਮਹਾਭਵਨਮਣ੍ਡਿਤਮ੍। ਜਨ੍ਮਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸੁਪਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵੈਨਤੇਯਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।। ੪੦.

ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਪਰਨ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ, ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।

ਨੈਕੈਰ੍ਮਹਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣੈਰ੍ਗਾਰੁਡੈਃ ਸ਼ੀਗ੍ਰਵਿਕ੍ਰਮੈਃ। ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਵੀਰ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੈਰ੍ਦਮਨੈਰੁਰਗਾਰਿਭਿਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਗਰੁੜ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਜਸ੍ਯ ਭਵਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਮਹਾਵਾਯੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿ ਦ੍ਵੀਪਵਾਸਿਨਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਲ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਵਾਯੂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀਦਵੀਪ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯੈਵ ਚਾਰੁਮੂਰ੍ਧ੍ਨਸ੍ਤੁ ਕੂਟੇषੁ ਚ ਮਹਰ੍ਦ੍ਧਿषੁ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇषੁ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇषੁ ਸਪ੍ਤਸ੍ਵਪਿ ਤੁ ਸ਼ੋਭਿਨਃ ।। ੪੦.

ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੱਤ ਅਜੀਬ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਾਭਾਃ ਸਮੁਦਿਤਾ ਰੁਕ੍ਮਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾਃ। ਮਹਾਭਵਨਮਾਲਾਭਿਃ ਸ਼ੋਭਿਤਾ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ ।। ੪੦.

ਉਹ ਪਹਾੜ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮਾਯਤਾਃ। ਸਪ੍ਤ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਾ ਨਰ ਨਾਰੀਸਮਾਕੁਲਾਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਸੱਤ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਚਾਲੀ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ।

ਆਗ੍ਨੇਯਾ ਨਾਮ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ। ਕੁਬੇਰਾਨੁਚਰਾ ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਨ੍ਤੇ ਭਵਨੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੪੦.

ਉਹ ਗੰਧਰਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਨੇਯਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਵਧੀਆ ਮਹਲ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰਕੂਟੇषੁ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਮਹਾਗਿਰੇਃ। ਹਰ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦਬਦ੍ਧਂ ਚ ਉਦ੍ਯਾਨਵਨਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉੱਤਰੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੁਰਮਾਸ਼ੀਵਿषੈਃ ਪੁਰ੍ਣਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍। ਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਤਨਿਰ੍ਘੋषੈਰਾਨਨ੍ਦਿਤਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਦੁष੍ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਮਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਨਗਰਂ ਸੈਂਹਿਕੇਯਾਨਾਮੁਦੀਰ੍ਣਂ ਦੇਵਵਿਦ੍ਵਿषਾਮ੍। ਸਿਦ੍ਧਦੇਵਰ੍षਿਚਰਿਤਂ ਦੇਵਕੂਟੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੪੦.

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੈੰਹਿਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚੋਟੇ ਕੰਮ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਨਗਰ ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵਤੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਮਹਾਭਵਨਮਾਲਾਭਿਰ੍ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਭਿਰਾਵृਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰਨੇਕਾਭਿਰਲਂਕृਤਮ੍ । ਵਿਸ਼ਾਲਰਥ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਹ ਨਗਰ ਸੋਨੇ ਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ, ਚੌੜੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਰਨਾਰੀਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍ । षष੍ਟਿਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮਾਯਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਨਗਰ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਸੱਠ ਯੋਜਨ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹੈ।

ਨਗਰਂ ਕਾਲਕੇਯਾਨਾਮਸੁਰਾਣਾਂ ਦੁਰਾਸਦਮ੍। ਦੇਵਕੂਟਤਟੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਂ ਸੁਦੁਰ੍ਜਯਮ੍। ਮਹਾਭ੍ਰਚਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸੁਨਾਸਨ੍ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਕਾਲਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਕੂਟ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਨਾਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕੂਟੇ ਵਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਹੇਮਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਸੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਬਾਹਠ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ।

ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਾਵਲਿਪ੍ਤਾਨਾਮਾਵਾਸਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾਮ੍। ਔਤ੍ਕਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਮਹਾਪੁਰਮ੍ ।। ੪੦.

ਇਹ ਔਤਕਚ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

ਮਧ੍ਯਮੇ ਤੁ ਮਹਾਕੂਟੇ ਦੇਵਕੂਟਸ੍ਯ ਵੈ ਗਿਰੇਃ । ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਪਾषਾਣੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਤਰੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ। ਸ਼ਾਖਾਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨੈਕਾਰੋਹਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੪੦.

ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵੱਡੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰਿਗ੍ਧ ਪਰ੍ਣਮਹਾਮੂਲਮਨੇਕਸ੍ਕਨ੍ਧਵਾਹਨਮ੍। ਰਮ੍ਯਂ ਹ੍ਯਵਿਰਲਚ੍ਛਾਯਂ ਦਸ਼ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਤਣਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਕਈ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਛਾਂ ਘਣੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦੱਸ ਯੋਜਨ ਦਾ ਗੇਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਭੂਤਵਟਨ੍ਨਾਮ ਨਾਨਾਭੂਤਗਣਾਲਯਮ੍। ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਦੀਪ੍ਤਮਾਯਤਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਭੂਤਵਟ ਨਾਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੂਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਵਰਾਹਗਜਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਕਰਭਾਨਨੈਃ। ਗृਧ੍ਰੋਲੂਕਮੁਖੈਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇषੋष੍ਟ੍ਰਾਜਮਹਾਮੁਖੈਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਸੂਰ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਰੀਛ, ਚੀਤਾ, ਊਠ, ਸੂਰਜ, ਗਿੱਧ, ਉੱਲੂ, ਭੇੜ, ਊਠ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਦਮ੍ਬੈਰ੍ਵਿਕਟੈਃ ਸ੍ਥੂਲੈਰ੍ਲਮ੍ਬਕੇਸ਼ਤਨੂਰੁਹੈਃ। ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਕृਤਿਧਰੈਰ੍ਨਾਨਾਸਂਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤੈਃ ।। ੪੦.

ਉਥੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਜੀਬ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹਨ।