ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਨਾਵਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਖੁਨੈਰ੍ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਤਨੂਰੁਹੈਃ। ਸੁਵਰ੍ਣਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚਾਨੇਕੈਰ੍ਮਣਿਤੁਣ੍ਡੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਤਨ ਵਾਲੀ ਚੋਚ ਵਾਲੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਹਨ।

ਵਲ੍ਗੁਸ੍ਵਰੈਃ ਸਦੋਨ੍ਮਤ੍ਤੈਃ ਸਮ੍ਪਤਦ੍ਭਿਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਤਦ੍ਵਨਂ ਰਮ੍ਯਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਬਾਗ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦੇ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਮਤ੍ਤਭ੍ਰਮਰਸਨ੍ਨਾਦੈਰ੍ਵਿਹਙ੍ਗਾਨਾਞ੍ਚ ਕੂਜਿਤੈਃ। ਨਿਤ੍ਯਮਾ ਨਨ੍ਦਿਤਵਨਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਰੀਡਾਵਨਂ ਮਹਤ੍ ।। ੩੯.

ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਸ ਭਰਿਆ ਬਾਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕੁਹਕ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਵਰ੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਨਗੈਰ੍ਮਣਿਮੁਕ੍ਤਾਪੁਰਸ੍ਕृਤੈਃ। ਮਣਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਕਲਾਪਨ੍ਨੈਃ ਪਤਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਪਹਾੜ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਤਨ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਖਾਮृਗੈਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗੈਰ੍ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਤਨੂਰੁਹੈਃ। ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਰੈਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਵੈਰਨ੍ਯੈਃ ਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਡਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਭੀੜ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।

ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪਵਰ੍षਞ੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਬਾਲਲਤਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ। ਪਾਰਿਜਾਤਕਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਮਨ੍ਦਮਾਰੁਤ ਕਮ੍ਪਿਤਾਃ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਨਰਮ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਬੇਲ ਤੇ ਦਰੱਖਤ, ਪਾਰਜਾਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਯਨਾਸਨਨਿਰ੍ਵ੍ਯੂਹੈਃ ਸ੍ਤੀਰ੍ਣੈ ਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤੈਃ। ਵਿਹਾਰਭੂਮਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸ਼ਕ੍ਰਵਨੇ ਸ਼ੁਭਾਃ। ਨ ਚ ਸ਼ੀਤੋ ਨ ਚਾਪ੍ਯੁष੍ਣੋ ਰਵਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਃ ਸਦਾ ।। ੩੯.

ਉਸ ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਵਿਛੋਣੇ ਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਠੰਢ ਹੈ, ਨਾ ਗਰਮੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੌਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਮੁਨ੍ਮਾਦਜਨਨੋ ਮਧੁਮਾਧਵਸਮ੍ਭਵਃ। ਵਾਤਿ ਚਾਪ੍ਯਨਿਲਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਾਧਿਵਾਸਿਤਃ। ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਙ੍ਗਸੁਖਾਹ੍ਲਾਦੀ ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀ, ਕਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਦਾ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਨ੍ਦ੍ਰਵਨੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ ਦੇਵਦਾਨਵਪਨ੍ਨਗਾਃ। ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਗੁਹ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਮਿਤੌਜਸਃ ।। ੩੯.

ਉਸ ਸੁੱਚੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਸੱਪ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਗੁਪਤ ਜੀਵ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਕਿਨ੍ਨਰਾਸ਼੍ਚ ਮੁਦਾ ਯੁਤਾਃ। ਅਥਾਪ੍ਸਰੋਗਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕ੍ਰੀਡਾਪਰਾਯਣਾਃ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੀਆਂ ਸਦਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤਰਾਜਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮਹੋਚਿਤਮ੍। ਕੁਮੁਞ੍ਚਂ ਸ਼ੈਲਰਾਜਾਨਂ ਨੈਕਨਿਰ੍ਝਰਕਨ੍ਦਰਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਸ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਕੁਮੁੰਚ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਝਰਨੇ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਧਾਤੁਵਿਚਿਤ੍ਰੇषੁ ਕੂਟੇषੁ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾਃ। ਅष੍ਟੌ ਪੁਰ੍ਯੋ ਹ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਸ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਧਾਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਅਪਕ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਜ੍ਰਕੇ ਪਰ੍ਵਤੇ ਚਾਪਿ ਅਨੇਕਸ਼ਿਖਰੋਦਰੈਃ। ਉਦੀਰ੍ਣਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਵਾਸਾ ਨਰਨਾਰੀਸਮਾਕੁਲਾਃ ।। ੩੯.

ਵਜ੍ਰਕਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਘਾਟੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਸੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ।

ਨੀਲਕਾ ਨਾਮ ਤੇ ਘੋਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ। ਤਤ੍ਰ ਤੇऽਭਿਰਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਨੀਲਕਾ ਨਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਉਥੇ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ।

ਮਹਾਨੀਲੇऽਪਿ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਪੁਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ। ਹਯਾਨਨਾਨਾਂ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੩੯.

ਮਹਾਨੀਲ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਘੋੜੇ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਦੇਵਸੇਨੋ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਬਲਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਦਯਸ੍ਤਥਾ। ਤਤ੍ਰ ਕਿਨ੍ਨਰਰਾਜਾਨੋ ਦਸ਼ਪਞ੍ਚ ਚ ਗਰ੍ਵਿਤਾਃ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਦੇਵਸੇਨਾ ਜੋ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਿੰਨਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਹਨ।

ਸੁਵਰ੍ਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਨਾਨਾਪਰ੍ਣਸਮਾਕੁਲੈਃ। ਬਿਲਪ੍ਰਵੇਸ਼ੈਰ੍ਨਗਰੈਃ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸੋऽਭ੍ਯਲਂਕृਤਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਗੁਫਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਤਿਦਾਰੁਣਾ ਦृष੍ਟਿਵਿषਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਕੋਪਾ ਦੁਰਾਸਦਾਃ। ਮਹੋਰਗਸ਼ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਵਰ੍ਣਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਃ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸੁਨਾਗੇऽਪਿ ਮਹਾਸ਼ੈਲੇ ਦੈਤ੍ਯਾਵਾਸਾ- ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਹਰ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦ ਕਲਿਲਾਃ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾਃ ।। ੩੯.

ਸੁਨਾਗ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਕੋਠੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ।

ਵੇਣੁਮਨ੍ਤੇ ਮਹਾਸ਼ੈਲੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਪੁਰਤ੍ਰਯਮ੍। ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਾਯਤਮ੍ ।। ੩੯.

ਵੇਣੁਮੰਤ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ।

ਉਲੂਕੋ ਰੋਮਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਵਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ ।। ੩੯.

ਉਲੂਕ, ਰੋਮਸ਼ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨੇਤਰ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਦਿਆਧਰ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।

ਵੈਕਙ੍ਕੇ ਸ਼ੈਲਸ਼ਿਖਰੇ ਹ੍ਯਨ੍ਤਃਕਨ੍ਦਰਨਿਰ੍ਝਰੇ। ਮਹੋਚ੍ਚਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਰੁਚਿਰੇ ਰਤ੍ਨਧਾਤੁਵਿਚਿਤ੍ਰਿਤੇ ।। ੩੯.

ਵੈਕੰਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ—

ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਗਾਰੁਡਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਉਰਗਾਰਿਰ੍ਦੁਰਾਸਦਃ। ਮਹਾਵਾਯੁਜਵਸ਼੍ਚਣ੍ਡਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਨਾਮ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।। ੩੯.

ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਲਈ ਗਰੁੜ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਂ ਵਾਯੂ ਵਾਂਗ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਤੇ ਤਿੱਖਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣੈ ਰ੍ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ। ਸਸ਼ੈਲੋ ਹ੍ਯਾਵृਤਃ ਸਰ੍ਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਪਨ੍ਨਗਾਰਿਭਿਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਪੂਰਾ ਪਹਾੜ, ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੇ ਤੇ ਵਧੀਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਕਰਞ੍ਜੇऽਭਿਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭੂਤਪਤਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਵृषਭਾਙ੍ਕੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੯.

ਕਰੰਜ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਆਪ ਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਹਾਦੇਵ, ਵਛ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨਾਵੇषਧਰੈਰ੍ਭੂਤੈਃ ਪ੍ਰਮਥੈਸ਼੍ਚ ਦੁਰਾਸਦੈਃ। ਕਰਞ੍ਜੇ ਸਾਨਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹ੍ਯਵਕੀਰ੍ਣਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੯.

ਕਰੰਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਵਸੁਧਾਰੇ ਵਸੁਮਤਾਂ ਵਸੂਨਾਮਮਿਤੌਜਸਾਮ੍। ਅष੍ਟਾਵਾਯਤਨਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਪੂਜਿਤਾਨਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੩੯.

ਵਸੁਧਾਰਾ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਠ ਵੱਡੇ ਥਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਿਤ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

ਰਤ੍ਨਧਾਤੌ ਗਿਰਿਵਰੇ ऋषੀਣਾਞ੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਰਮਾਣਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਵਾਸਯੁਤਾਨਿ ਚ ।। ੩੯.

ਉਸ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਧ ਹੋਏ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਹੇਮਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੋ ਨਗੋਤ੍ਤਮੇ। ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ ।। ੩੦.

ਹੇਮਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।