ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਥੈਵ ਸ਼ੈਲਵਰਯੋਃ ਕੁਮੁਦਾਞ੍ਜਨਯੋਰਪਿ। ਅਨ੍ਤਰੇ ਕੇਸਰਦ੍ਰੋਣੀ ਹ੍ਯਨੇਕਾਯਾਮ ਯੋਜਨਾ ।। ੩੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੇਸਰਦ੍ਰੋਣੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਘਾਟੀ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਬਾਹੁਪਰਿਣਾਹੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾਯਤਵਿਸ੍ਤृਤੈਃ। ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਵਰ੍ਣੈਰ੍ਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ੈਰ੍ਮਤ੍ਤषਟ੍ਪਦਨਾਦਿਤੈਃ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਜਿੰਨੇ ਮੋਟੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਲੰਬੇ ਤੇ ਚੌੜੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਚੰਨਣ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮਧੁਸਰ੍ਪੀਰਜਃ ਪृਕ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਗਨ੍ਧੈਰ੍ਮਨੋਹਰੈਃ। ਸ਼ਬਲਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਭਾਤਿ ਕੁਸੁਮੈਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲਜੈਃ ।। ੩੮.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਫੁੱਲ ਮਿੱਠੇ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਧੁ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਪਰਾਗ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸੁਰਗੁਰੋਰ੍ਦੀਪ੍ਤਮਾਯਤਨਂ ਮਹਤ੍। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੈਲਵਰਯੋਃ ਕृष੍ਣਪਾਣ੍ਡੁਰਯੋਰਪਿ। ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਨਵਤ੍ਯਾਯਤਯੋਜਨਮ੍ ।। ੩੮.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁਰ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਨੱਬੇ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਮੇਕਸ਼ਿਲਂ ਦੇਸ਼ਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਵੀਰੁਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸੁਖਪਾਦਪ੍ਰਚਾ ਰਞ੍ਚ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕੋ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਮਤਲ ਤੇ ਨਰਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਜਾਂ ਬੂਟਾ ਨਹੀਂ, ਪੈਰ ਫੇਰਨ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ।

ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਸਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਮ੍ਯਾ ਤੁ ਸ੍ਥਲਪਦ੍ਮਿਨੀ। ਸਹਸ੍ਰਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ੈਃ ਛਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰੈਰਲਙ੍ਕृਤਾ ।। ੩੮.

ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੰਦਰ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਕਮਲ ਛਤਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੈਰ੍ਮਹਾਪਦ੍ਮੈ ਰੁਚਿਰੈਰ੍ਗਨ੍ਧਸ਼ਾਲਿਭਿਃ । ਸ਼ਤਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਕਚੈਰੁਤ੍ਪਲੈਰ੍ਨੀਲਪਤ੍ਰਕੈਃ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ, ਵੱਡੇ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲ, ਸੌ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਉਤਪਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜਲ-ਫੁੱਲ ਹਨ।

ਮਦੋਤ੍ਕਟੈਰ੍ਮਧੁਕਰੈਰ੍ਭ੍ਰਮਰੈਸ਼੍ਚ ਮਦੋਤ੍ਕਟੈਃ। ਮृਦੁਗਦ੍ਘਦਕਣ੍ਠਾਨਾਂ ਕਿਨ੍ਨਰਾਣਾਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਵਨੈਃ ।। ੩੮.

ਉਹ ਥਾਂ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਅਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਕਿਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਕੋਮਲ ਧੁਨਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਪਗੀਤਪਦ੍ਮਖਣ੍ਡਾਢ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸ੍ਥਲਪਦ੍ਮਿਨੀ। ਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਚਰਿਤਾ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਾ ।। ੩੮.

ਉਹ ਵੱਡੀ ਕਮਲ-ਜ਼ਮੀਨ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਃ। ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ ਵਿਪੁਲਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਹ੍ਯਨੇਕਾਰੋਹਿਮਣ੍ਡਿਤਃ ।। ੩੮.

ਉਸ ਕਮਲ-ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਛਾਂਵਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਤਣਾ ਮੋਟਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨ)। ਸਹਸ੍ਰਵਦਨੋ ਦੇਵੋ ਨੀਲਵਾਸਾਃ ਸੁਰਾਰਿਹਾ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਪਦ੍ਮ ਮਾਲ੍ਯਧਰਸ੍ਥਲ੍ਯਾਂ ਮਹਾਭਾਗੋऽਪਰਾਜਿਤਃ। ਇਜ੍ਯਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਗਣੈਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੮.

ਉਸ ਕਮਲ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਦੇਵਤਾ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਯਤਨੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਨਾਦਿਨਿਧਨੋ ਹਰਿਃ। ਪਦ੍ਮੋਪਹਾਰੌਰ੍ਵਿਵਿਧੈ ਰਿਜ੍ਯਤੇ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣੈਃ ।। ੩੮.

ਉਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਮਰ ਹਰੀ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਦਨਨ੍ਤਸਦੋ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਪਦ੍ਮਮਾਲਾਵਲਮ੍ਬਾਭਿਰ੍ਮਾਲਾਭਿਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਉਹ ਥਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਸਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਥਾ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰਕੁਮੁਦਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਚ। ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਇषੁਕ੍ਸ਼ੇਪੋਚ੍ਚਸ਼ਿਖਰਂ ਨਾਨਾਵਿਹਗਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਕੁਮੁਦ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਗਨ੍ਧੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਵਾਦੈਰ੍ਗਜਦੇਹਨਿਭੈਃ ਫਲੈਃ। ਮਧੁਸ੍ਰਵੈਰ੍ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ੈਰੁਪੇਤਂ ਤਤ੍ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੮.

ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਮਧੁ ਨਾਲ ਟਪਕਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਦੇਵਰ੍षਿਗਣਸੇਵਿਤਮ੍। ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਭਾਸ੍ਵਰਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਵਸਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਸ਼ਙ੍ਕੁਕੂਟਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਵृषਭਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਚ। ਪਰੂषਕਸ੍ਥਲੀ ਰਮ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨੇਕਾਯਤਯੋਜਨਾ ।। ੩੮.

ਸ਼ੰਕੁਕੂਟ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਹਾਵਣੀ ਪਰੂਸ਼ਕ ਮੈਦਾਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਜੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ।

ਬਿਲ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਭੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਵਾਦੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ। ਫਲੈਃ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਭੂਮਿਃ ਪਰੁषੈਰ੍ਵृਨ੍ਤਵਿਚ੍ਯੁਤੈਃ ।। ੩੮.

ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਿਲਵ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸੁਗੰਧੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੰਡੇ ਝੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤਾਂ ਸ੍ਥਲੀਮੁਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਕਿਨ੍ਨਰੋਰਗਸਾਧਵਃ। ਪਰੂषਕਰਸੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾ ਮਾਨਾਢ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਾਰਣਾਃ ।। ੩੮.

ਉਸ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰੂਸ਼ਕ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਪਿਞ੍ਜਲਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਨਾਗਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ। ਦ੍ਵਿਯੋਜਨਸ਼ਤਾਯਾਮਾ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸ਼ਤਯੋਜਨਾ ।। ੩੮.

ਕਪਿੰਜਲ ਅਤੇ ਨਾਗ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੋ ਸੌ ਜੋਜਨ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਇਕ ਸੌ ਜੋਜਨ ਚੌੜੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਥਲੀ ਮਨੋਹਰਾ ਸਾ ਹਿ ਨਾਨਾਵਨਵਿਭੂषਿਤਾ । ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਫਲੋਪੇਤਾ ਕਿਨ੍ਨਰੋਰਗਸੇਵਿਤਾ ।। ੩੮.

ਇਹ ਮੈਦਾਨ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਵਨਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਤਥਾ ਨਾਗਵਨਾਨਿ ਚ। ਖਰ੍ਜੂਰਵਨਖਣ੍ਡਾਨਿ ਨੀਲਾਸ਼ੋਕਵਨਾਨਿ ਚ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਨਾਗ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਹਨ।

ਦਾਡਿਮਾਨਾਞ੍ਚ ਸ੍ਵਾਦੂਨਾਮਕ੍ਸ਼ੋਟਕਵਨਾਨਿ ਚ। ਅਤਸੀਤਿਲਕਾਨਾਞ੍ਚ ਕਦਲੀਨਾਂ ਵਨਾਨਿ ਚ ।। ੩੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠੇ ਦਾਦੂਆਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਅਖਰੋਟਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਅਤਸੀ ਤੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੀ ਹਨ।

ਬਦਰੀਣਾਞ੍ਚ ਸ੍ਵਾਦੂਨਾਂ ਵਨਖਣ੍ਡਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪੂਰ੍ਣਾਭਿਰ੍ਨਦੀਭਿਃ ਸ਼ੋਭਿਤਾਨਿ ਚ ।। ੩੮.

ਹਰ ਥਾਂ ਮਿੱਠੇ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਪੁष੍ਪਕਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਮਹਾਮੇਘਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ। षष੍ਟਿਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸਾ ਭੂਮਿਃ ਸ਼ਤਮਾਯਤਾ ।। ੩੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਅਤੇ ਮਹਾਮੇਘ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਸੱਠ ਜੋਜਨ ਚੌੜੀ ਤੇ ਇਕ ਸੌ ਜੋਜਨ ਲੰਬੀ ਹੈ।

ਸਮਾ ਪਾਣਿਤਲਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਕਠਿਨਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ ਘਨਾ। ਵृਕ੍ਸ਼ਗੁਲ੍ਮਲਤਾਗੁਲ੍ਮੈਸ੍ਤृਣੈਸ਼੍ਵਾਪਿ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ ।। ੩੮.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਸਿੱਧੀ, ਹਥੇਲੀ ਵਾਂਗ, ਸਖ਼ਤ, ਫਿੱਕੀ ਤੇ ਘਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਨਾ ਬੂਟੇ, ਨਾ ਵੱਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਘਾਹ।

ਵਰ੍ਜਿਤਾ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸਤ੍ਵੈਰ੍ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਾ। ਸਾ ਕਾਨਨਸ੍ਥਲੀ ਨਾਮ ਦਾਰੁਣਾ ਰੋਮਹਰ੍षਣਾ ।। ੩੮.

ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ, ਇਹ ਸਦਾ ਸੁੰਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਾਨਨ ਮੈਦਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਰੋਆਂ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।