ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਕਙ੍ਕਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਣਿਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ। ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਯੋਜਨਸ਼ਤਾਯਤਮ੍ ।। ੩੭.

ਵਿਕੰਕ ਤੇ ਮਣਿਸ਼ੈਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ।

ਵਿਪੁਲਞ੍ਚਮ੍ਪਕਵਨਂ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਮ੍। ਪੁष੍ਪਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਵृਤਂ ਭਾਤਿ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਿਵ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।। ੩੭.

ਉਹ ਵੱਡਾ ਚੰਪਾ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਰੋਸ਼ੋਚ੍ਚਸ਼ਿਖਰੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੈਃ ਪਲਾਸ਼ਿਭਿਃ । ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਸ਼ਾਖਾਸ਼ਿਖਰੈਃ ਪਿਞ੍ਜਰਂ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੩੭.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅੱਧਾ ਕਰੋਸ਼ ਉੱਚੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਤਣੇ ਤੇ ਖਿੜੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਬਾਹੁਪਰਿਣਾਹੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਰੈਃ । ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਚੂਰ੍ਣਨਿਭੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਕੇਸਰਸ਼ਾਲਿਭਿਃ ।। ੩੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੋ ਬਾਂਹ ਚੌੜੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਉੱਚੇ-ਚੌੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੀਲੇ ਕੇਸਰ ਪੱਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੂਰਨ ਵਾਂਗ ਹਨ।

ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਮਨੋਹਰੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ੈਰ੍ਗਨ੍ਧਸ਼ਾਲਿਭਿਃ। ਵਿਰਾਜਤੇ ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਤ੍ਤਭ੍ਰਮਰਨਾਦਿਤਮ੍ ।। ੩੭.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਮਨਮੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਖਿੜੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਦ੍ਵਨਂ ਦਾਨਵੈਰ੍ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ। ਕਿਨ੍ਨਰੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਨਾਗੈਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੩੭.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਕਿਨਨਰ, ਅਪਸਰਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਨਾਗ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਂ ਭਗਵਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਸਿਦ੍ਧਸਾਧ੍ਯਗਣਾ ਕੀਰ੍ਣਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰੁਤਿਵਿਭੂषਿਤਮ੍। ਮਹਾਨੀਲਕੁਮੁਞ੍ਜਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰੇਪ੍ਯਚਲਾਵਥ ।। ੩੭.

ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਨੀਲੇ ਤੇ ਕੁਮੁੰਜਾ ਘਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਕਸ਼ਯਪ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਤੇ ਸਾਧਿਆ ਜਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।

ਮਹਾਨਦ੍ਯਾਃ ਸੁਖਾਯਾਸ੍ਤੁ ਤੀਰੇ ਸਿਦ੍ਧਨਿषੇਵਿਤੇ। ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਰਮ੍ਯਂ ਤਾਲਵਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਅਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਰੋਸ਼ੋਚ੍ਚਮਸ੍ਤਕਮ੍ ।। ੩੭.

ਵੱਡੀ ਸੁਖਦਾਈ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੁਹਣਾ ਤਾਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਅੱਧਾ ਕਰੋਸ਼ ਉੱਚੇ ਹਨ।

ਮਹਾਮੂਲੈਰ੍ਮਹਾਸਾਰੈਃ ਸ੍ਥਿਰੈਰਵਿਰਲੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ। ਕੁਮੁਦਾਞ੍ਜਨਸਂਸ੍ਥਾਨੈਃ ਪਰਿਵृਤ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾ ਫਲੈਃ। ਮृष੍ਟਗਨ੍ਧਰਸੋਪੇਤੈਰੁਪੇਤਂ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੩੭.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਡੀਆਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗਾੜੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਤਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਮੁਦ ਤੇ ਅੰਜਨ ਵਰਗੇ ਦਿੱਖਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਗੋਲ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਵਾਸ ਉਦਾਹृਤਃ। ਐਰਾਵਤਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।। ੩੭.

ਉਥੇ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਐਰਾਵਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਭਦਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਵੇਣੁਮਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸੁਮੇਧਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇਣ ਚ। ਸਹਸ੍ਰਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮ੍ ।। ੩੭.

ਵੇਣੁਮੰਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸੁਮੇਧਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਵृਕ੍ਸ਼ਗੁਲ੍ਮਲਤਾਗੁਚ੍ਛੈਃ ਸਰ੍ਵਵੀਰੁਦ੍ਭਿਰੀਰਿਤਮ੍। ਦੂਰ੍ਵਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਮੇਵਾਥ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੩੭.

ਉਹ ਖੇਤਰ ਉੱਚੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ, ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਬ ਦਾ ਚੌਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।

ਤਥਾ ਨਿषਧਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਦੇਵਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰੇ। ਸਹਸ੍ਰਯੋਜਨਾਯਾਮਾ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤृਤਾ ।। ੩੭.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਧ ਤੇ ਦੇਵ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਸਵਾਂਹ੍ਯੇਕਸ਼ਿਲਾ ਭੂਮਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਵੀਰੁਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ। ਆਪ੍ਲੁਤਾ ਪਾਦਮਾਤ੍ਰੇਣ ਹ੍ਯੁਦਕੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੭.

ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਟਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਜਾਂ ਪੌਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਪੈਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਦ੍ਰੋਣ੍ਯੋ ਨਾਨਾਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਮੇਰੋਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੩੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਦਰਲੇ ਵਾਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਭੁਵਨਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ 'ਭੂਵਨ ਵਿਨਿਆਸ' ਨਾਮਕ ਸਤੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਨ੍ਦਿਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਯਾ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਚਰਿਤਾਃ ਸ਼ृਣੁ ਤਾ ਹ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੩੮.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੀਆਂ ਉਹ ਵਾਦੀਆਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਤਙ੍ਗਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਚ। ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਭੂਮਿਸ਼੍ਰਿਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਤਾਲਿਙ੍ਗਿਤਪਾਦਪਮ੍ ।। ੩੮.

ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਤੇ ਪਤੰਗ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੁਹਣੀ ਤੇ ਹਲਕੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਪृਥੁਕ੍ਸ਼ੇਪੋਚ੍ਚਸ਼ਿਖਰੈਃ ਪਾਦਪੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍। ਉਦੁਮ੍ਬਰਵਨਂ ਰਮ੍ਯਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਙ੍ਘਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਚੌੜੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਦੁੰਬਰਾਂ ਦਾ ਸੁਹਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪਕ੍ਵੈਰ੍ਵਿਦ੍ਰੁਮਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈ ਰ੍ਮਧੁਪੂਰ੍ਣੈਰ੍ਮਨੋਰਮੈਃ। ਜ੍ਵਲਿਤਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਭਾਤਿ ਮਹਾਕੁਮ੍ਭੋਪਮੈਃ ਫਲੈਃ ।। ੩੮.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਲਾਲ ਮੋਤੀ ਵਰਗੇ ਪੱਕੇ, ਮਧੂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਨਮੋਹਕ ਤੇ ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਜਿਹੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾ ਉਰਗਾਸ੍ਤਥਾ। ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਸ਼੍ਚ ਮੁਦਿਤਾ ਉਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ, ਉਰਗ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਵਾਦੁਸਲਿਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਦ੍ਯੋ ਬਹੂਦਕਾਃ। ਸੁਰਸਾਮਲਤੋਯਾਸ੍ਤਾਃ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਰਸਾ ਤੇ ਅਮਲਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਝੀਲਾਂ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਂ ਭਗਵਤਃ ਕਰ੍ਦ੍ਦਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਰਮ੍ਯਂ ਸੁਰਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਾਨਨਮ੍। ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਯੋਜਨਸ਼ਤਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਹਣਾ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਅਜੋਬਾ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦਾ ਗੋਲ ਹੈ।

ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਪਤਙ੍ਗਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਤੁ। ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਯੋਜਨਸ਼ਤਾਯਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਤੰਗਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ।

ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਸਹਸ੍ਰਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਕਚੈਰ੍ਮਹਾਪਦ੍ਮੈਰਲਙ੍ਕृਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਉਹ ਖੇਤਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤਰੁਣ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਭ੍ਰਮਰਸਂਲੀਨੈਃ ਸ਼ਤਪਤ੍ਰੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ। ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲ੍ਲੈਃ ਸ਼ੋਭਿਤਜਲਂ ਰਕ੍ਤਨੀਲੈਰ੍ਮਹੋਤ੍ਪਲੈਃ ।। ੩੮.

ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਵੱਡੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭੌਂਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਸੌ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਸੋਹਣਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਸਰੋਵਰਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਦੇਵਦਾਨਵਸੇਵਿਤਮ੍। ਮਹੋਰਗੈਰਧ੍ਯੁषਿਤਂ ਨੀਲਜਾਲ ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਆ ਕੇ ਸੇਵਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਨੀਲੇ ਜਲ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਜਨਪਦੋ ਹ੍ਯਾਯਤਃ ਸ਼ਤਯੋਜਨਃ। ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਰਕ੍ਤਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤਃ ।। ੩੮.

ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਸੇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਲਾਲ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਮਹਾਰਮ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾ। ਨਰਨਾਰੀਗਣਾਕੀਰ੍ਣਾ ਸ੍ਫੀਤਾ ਵਿਭਵਵਿਸ੍ਤਰੈਃ ।। ੩੮.

ਉਸ ਵਸੇਰੇ ਦੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਫਲਫਲਦਾ ਹੈ।