ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਦ੍ਰੂਰ੍ਨਾਗਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਚਰਾ ਚਰਮਜੀਜਨਤ੍ । ਅਨੇਕਸ਼ਿਰਸਾਂ ਤੇषਾਂ ਖੇਚਰਾਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਬਹੁਧਾਨਾਮਧੇਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ੍ਤੁ ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੮.

ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਨਾਂਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਂ ਸੁਣੋ।

ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇषਵਾਸੁਕਿਤਕ੍ਸ਼ਕਾਃ। ਸਕਣੀਰਸ਼੍ਚ ਜਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਅਞ੍ਜਨੋ ਵਾਮਨਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੱਪ ਹਨ: ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਸਕਨੀਰਾ, ਜੰਭ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਵਾਮਨ।

ਐਰਾਵਤਮਹਾਪਝੌ ਕਮ੍ਬਲਾਸ਼੍ਵਤਰਾਵੁਭੌ। ਐਲਪਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਕੋਟਕਧਨਞ੍ਜਯੌ ॥ ੮.

ਐਰਾਵਤ, ਮਹਾਪਝ, ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਤਰਾ, ਐਲਪਤ੍ਰ, ਸ਼ੰਖ, ਕਰਕੋਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ।

ਮਹਾਕਰ੍ਣੋ ਮਹਾਨੀਲੋ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਬਲਾਹਕੌ। ਕੁਮਾਰਃ ਪੁष੍ਪਦਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸੁਮੁਖੋ ਦੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਮਹਾਕਰਨ, ਮਹਾਨੀਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਕੁਮਾਰ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਸੁਮੁਖ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ ਵੀ।

ਸ਼ਿਲੀਮੁਖੋ ਦਧਿਮੁਖਃ ਕਾਲੀਯਃ ਸ਼ਾਲਿਪਿਣ੍ਡਕਃ । ਬਿਨ੍ਦੁਪਾਦਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ ਨਾਗਸ਼੍ਚਾਪੂਰਣਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ, ਦਧਿਮੁਖ, ਕਾਲੀਆ, ਸ਼ਾਲਿਪਿੰਡਕ, ਬਿੰਦੁਪਾਦ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਸੱਪ ਆਪੂਰਨ।

ਕਪਿਲਸ਼੍ਚਾਮ੍ਬਰੀषਸ਼੍ਚ ਧृਤਪਾਦਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਛਪਃ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਃ ਪਝਚਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋऽਥ ਨਮਸ੍ਵਿਕਃ ॥ ੮.

ਕਪਿਲ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਧ੍ਰਿਤਪਾਦ, ਕੱਛਪ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਪਝਚਿਤ੍ਰ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਮਸਵਿਕ।

ਨਹੁषਃ ਖਰਰੋਮਾ ਚ ਮਣਿਰਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ। ਕਾਦ੍ਰਵੇਯਾ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਖਸ਼ਾਯਾਂਸ੍ਤੁ ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੮.

ਨਹੁਸ਼, ਖਰਰੋਮਾ ਅਤੇ ਮਣੀ — ਇਹ ਕਾਦਰੂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤਾਨਾਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਣੋ।

ਖਸ਼ਾ ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੌ ਪੁਰੁषਾਦਕੌ। ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਮਨੁਜਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਖਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਛੋਟਾ ਪੂਰਬ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ।

ਵਿਲੋਹਿਤਂ ਵਿਕਰ੍ਣਞ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਾऽਜਨਯਤ੍ ਸੁਤਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਂ ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਦ੍ਵਿਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾਗਤਿਮ੍ ॥ ੮.

ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਲੋਹਿਤ ਵਿਖਰਣ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਲੱਤਾਂ, ਦੋ ਸਿਰ ਅਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ।

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਕੇਸ਼ਂ ਸ੍ਥੂਲਾਙ੍ਗਂ ਤੁਙ੍ਗਨਾਸਂ ਮਹੋਦਰਮ੍। ਸ੍ਥੂਲਸ਼ੀਰ੍षਂ ਮਹਾਕਰ੍ਣਂ ਮੁਞ੍ਜਾਕੇਸ਼ਂ ਮਨੋਰਥਮ੍ ॥ ੮.

ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਾਲ, ਮੋਟੇ ਅੰਗ, ਉਭਰੀ ਨੱਕ, ਵੱਡਾ ਪੇਟ, ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਮੁੰਜਾ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਸੀ।

ਹਸ੍ਤ੍ਯੋष੍ਠਂ ਦੀਰ੍ਘਜਙ੍ਘਞ੍ਚ ਅਸ਼੍ਵਦਂष੍ਠ੍ਰਂ ਮਹਾਹਨੁਮ੍। ਰਕ੍ਤਜਿਹ੍ਵਂ ਜਟਾਕ੍ਸ਼ਞ੍ਚ ਸ੍ਥੂਲਾਸ੍ਯਂ ਦੀਰ੍ਘਨਾਸਿਕਮ੍ ॥ ੮.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਠਾਂ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ رانਾਂ, ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਦੰਦ, ਵੱਡਾ ਜਬਾ, ਲਾਲ ਜੀਭ, ਜਟਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜਾ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਨੱਕ ਸੀ।

ਗੁਹ੍ਯਕਂ ਸ਼ਿਤਿਕਰ੍ਣਞ੍ਚ ਮਹਾਨਨ੍ਦਂ ਮਹਾਮੁਖਮ੍। ਏਵਂਵਿਧਂ ਖਸ਼ਾਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਸਾऽਤਿਭੀषਣਮ੍ ॥ ੮.

ਉਹ ਗੁਹ੍ਯਕ ਸੀ, ਤਿੱਖੇ ਕੰਨ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਸ਼ਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਡਰਾਉਣਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।

ਤਸ੍ਯਾਨੁਜਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਨ੍ਤੁ ਖਸ਼ਾ ਚੈਵ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰ੍षਞ੍ਚ ਤ੍ਰਿਪਾਦਞ੍ਚ ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਂ ਕृष੍ਣਲੋਚਨਮ੍ ॥ ੮.

ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ, ਤਿੰਨ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਨ।

ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਕੇਸ਼ਂ ਹਰਿਚ੍ਛ੍ਮਸ਼੍ਰੁਂ ਸ਼ਿਲਾਸਂਹਨਨਂ ਦृਢਮ੍ । ਹ੍ਰਸ੍ਵ ਕਾਯਂ ਸੁਬਾਹੁਞ੍ਚ ਮਹਾਕਾਯਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ॥ ੮.

ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਸਿੱਧੇ ਖੜੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਦਾਡ਼ੀ, ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਜਬਾ, ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸੀ।

ਆਕਰ੍ਣਦਾਰਿਤਾਸ੍ਯਞ੍ਚ ਲਮ੍ਬਭ੍ਰੂਂ ਸ੍ਥੂਲਨਾਸਿਕਮ੍। ਸ੍ਥੂਲੋष੍ਠਮष੍ਟਦਂष੍ਟ੍ਰਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਂ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਕਮ੍ ॥ ੮.

ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕੰਨ ਤੱਕ ਫਟਿਆ, ਲਟਕਦੀਆਂ ਭੌਂ, ਚੌੜੀ ਨੱਕ, ਮੋਟੇ ਹੋਠ, ਅੱਠ ਦੰਦ, ਦੋ ਜੀਭਾਂ ਅਤੇ ਸੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਸਨ।

ਪਿਙ੍ਗਲੋਦ੍ਵृਤ੍ਤਨਯਨਂ ਜਟਿਲਂ ਪਿਙ੍ਗਲਂ ਤਥਾ। ਮਹਾਕਰ੍ਣਂ ਮਹੋਰਸ੍ਕਂ ਕਟਿਹੀਨਂ ਕृਸ਼ੋਦਰਮ੍। ਨਖਿਨਂ ਲੋਹਿਤਗ੍ਰੀਵਂ ਸਾ ਕਨਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ॥ ੮.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਭਰੀਆਂ, ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਵਾਲ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਚੌੜਾ ਸੀਨਾ, ਕਮਰ ਨਹੀਂ, ਪਤਲਾ ਪੇਟ, ਨਖਾਂ ਵਾਲ ਹੱਥ ਅਤੇ ਲਾਲ ਗਰਦਨ ਸੀ—ਇਹ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਜਨਮਿਆ।

ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸੂਯਮਾਤ੍ਰੌ ਤੁ ਵਿਵृਦ੍ਧੌ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ। ਉਪਭੋਗਸਮਰ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰੀਰਾਭ੍ਯਾਮੁਪਸ੍ਥਿਤੌ। ਸਦ੍ਯੋਜਾਤਵਿਵृਦ੍ਧਾਙ੍ਗੌ ਮਾਤਰਂ ਪਰ੍ਯਭੂष੍ਯਤਾਮ੍ ॥ ੮.

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਆਨੰਦ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਅੰਗ ਤੁਰੰਤ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

ਜ੍ਯਾਯਾਂਸ੍ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਯਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਮਾਤਰਂ ਸੋऽਭ੍ਯਕਰ੍षਤ। ਅਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਾਤਰਾਯਾਹਿ ਭਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥੇ ਕ੍ਸ਼ੁਧਯਾਰ੍ਦ੍ਦਿਤਃ ॥ ੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ, ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਾਂ, ਆਓ, ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'

ਨ੍ਯषੇਧਯਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਹ੍ਯੇਨਂ ਜ੍ਯਾਯਾਂਸਨ੍ਤੁ ਕਨਿष੍ਠਕਃ। ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਸੋऽਸਕृਤ੍ਤਂ ਵੈ ਰਕ੍ਸ਼ੇਮਾਂ ਮਾਤਰਂ ਖਸ਼ਾਮ੍। ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯੈਨਂ ਮਾਤਰਂ ਤਾਂ ਵ੍ਯਮੋਚਯਤ੍ ॥ ੮.

ਪਰ ਛੋਟੇ ਨੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਿਆ, ਕਿਹਾ, 'ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਖਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ।' ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ।

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਸ੍ਤਯੋਃ ਪਿਤਾ । ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਕृਤਾਕਾਰੌ ਵਸਤਾਂ ਹੀਤ੍ਯਭਾषਤ ॥ ੮.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਆ ਗਿਆ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ।'

ਤੌ ਤੁ ਤਂ ਪਿਤਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬਲਵਨ੍ਤੌ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤੌ । ਮਾਤੁਰੇਵ ਪੁਨਸ੍ਵਾਙ੍ਕੇ ਪ੍ਰਲਪੇਤਾਂ ਸ੍ਵਮਾਯਯਾ ॥ ੮.

ਪਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਤੇਜ਼, ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਅਥੋऽਬ੍ਰਵੀਦृषਿਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਮਾਵਾਭ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਵਤ੍ਯਸਿ । ਪੂਰ੍ਵਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤਥੈਵਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ ੮.

ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਉਲੰਘਣ ਬਾਰੇ।'

ਮਾਤੁਲਂ ਭਜਤੇ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤॄਨ੍ ਭਜਤਿ ਕਨ੍ਯਕਾ। ਯਥਾਸ਼ੀਲਾ ਭਵੇਨ੍ਮਾਤਾ ਤਥਾਸ਼ੀਲੋ ਭਵੇਤ੍ ਸੁਤਃ ॥ ੮.

ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਧੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ; ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਦ੍ਵਰ੍ਣਾ ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਭੂਮਿਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਂ ਸਲਿਲਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍। ਮਾਤॄਣਾਂ ਸ਼ੀਲਦੋषੇਣ ਤਥਾ ਸ਼ੀਲਗੁਣੈਃ ਪੁਨਃ। ਵਿਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਥਾ ਖ੍ਯਾਤਿਵਸ਼ੇਨ ਚ ॥ ੮.

ਜਿਸ ਰੰਗ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਮ-ਪਹਚਾਣ ਨਾਲ ਵੀ।

ਬਲਸ਼ੀਲਾਦਿਭਿਸ੍ਤਾਸਾਮਦਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਪਰਾ। ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਬੋਧਬਲਸ਼ਾਲਿਨੀ ॥ ੮.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਦਿਤੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ, ਤਾਕਤ, ਸੁਭਾਵ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਧਰਮ, ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਹੈ।

(ਗਨ੍ਧਸ਼ੀਲਾ ਦਿਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਾਰ੍ਧ੍ਯਯਨਸ਼ਾਲਿਨੀ।) ਗੀਤਸ਼ੀਲਾ ਤਥਾऽਰਿष੍ਟਾ ਮਾਯਾਸ਼ੀਲਾ ਦਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਵਿਨਤਾ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਦੇਵੀ ਵੈਹਾਯਸਗਤਿਪ੍ਰਿਯਾ ॥ ੮.

ਗੰਧਸ਼ੀਲਾ, ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰਧਯਨਾ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਖਸਲਤ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੀਤਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਮਾਇਆਸ਼ੀਲਾ ਨੂੰ ਦਨੁ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਨਤਾ ਫਿਰ ਇਕ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤਪੋਮਯੇਨ ਸ਼ੀਲੇਨ ਸੁਰਭਿਃ ਸਮਲਂਕृਤਾ। ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੀਲਾ ਤਥਾ ਕਦ੍ਰੂਃ ਕ੍ਰੋਧੇਨਾਸੁਖਸ਼ੀਲਕਾ ॥ ੮.

ਸੁਰਭੀ ਆਪਣੀ ਤਪ-ਭਰੀ ਖਸਲਤ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਦਰੂ ਦੀ ਖਸਲਤ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਖਸਲਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਦਨਾਯੁषਾਯਾਃ ਸ਼ੀਲਂ ਵੈ ਵੈਰਨੁਗ੍ਰਹ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਦੇਵਿ ਮਹਾਭਾਗੇ ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੀਲਾ ਮਤਾਸਿ ਮੇ ॥ ੮.

ਦਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖਸਲਤ ਵੈਰ-ਪਸੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਸ਼ੀਲਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਾਲ੍ਲੋਕਨਾਨ੍ਨृਣਾਮ੍। ਕਰ੍ਮਤੋ ਯਤ੍ਨਤੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰੂਪਤੋ ਬਲਤਸ੍ਤਥਾ। ਕ੍ਸ਼ਮਾਤਸ਼੍ਚੈਵ ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਭਾਵਿਤਾਰ੍ਥਬਲੇਨ ਚ ॥ ੮.

ਇਹ ਖਸਲਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ, ਨਿਰੀਖਣ, ਕਰਮ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਅਕਲ, ਰੂਪ, ਤਾਕਤ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।