ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨੈषਧਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਮृਤਂ ਵਰ੍षਂ ਹਰਿਵਰ੍षਾਯ ਤਦ੍ਦਦੌ। ਮਧ੍ਯਮਂ ਯਤ੍ਸੁਮੇਰੋਸ੍ਤੁ ਸ ਦਦੌ ਤਦਿਲਾਵृਤੇ ।। ੩੩.

ਨੈਸ਼ਧ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹਰੀਵਰਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੁਮੇਰੂ ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਨੀਲਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ ਸ੍ਮृਤਂ ਵਰ੍षਂ ਰਮ੍ਯਾਯੈਤਤ੍ ਪਿਤਾ ਦਦੌ । ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਯਦੁਤ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਰਾ ਦਤ੍ਤਂ ਹਰਿਨ੍ਮਤੇ ।। ੩੩.

ਨੀਲ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਰਮਿਆ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼੍ਵੇਤ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।

ਯਦੁਤ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਤੋ ਵਰ੍ष ਤਤ੍ ਕੁਰਵੇ ਦਦੌ । ਵਰ੍षਂ ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ।। ੩੩.

ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਲ੍ਯਵਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ।

ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਵਰ੍षਨ੍ਤੁ ਕੇਤੁਮਾਲੇ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍। ਇਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤੀਹ ਨਵਵਰ੍षਾਣਿ ਭਾਗਸ਼ਃ ।। ੩੩.

ਗੰਧਮਾਦਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਨੌ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਡੇ ਗਏ।

ਆਗ੍ਨੀਧ੍ਰਸ੍ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤਾਨਭ੍ਯषਿਞ੍ਚਤ। ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਪਸਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੩੩.

ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਫਿਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।

ਇਤ੍ਯੇਤੈਃ ਸਪ੍ਭਿਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਃ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੈਸ੍ਤੈਃ ਪੌਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੩੩.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਦਵੀਪ ਵਸਾਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤੇ ਸਨ।

ਯਾਨਿ ਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਦ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯष੍ਟੌ ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਤੁ। ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸੁਖਪ੍ਰਾਯਾ ਹ੍ਯਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੩੩.

ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸੁਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਨ ਤੇष੍ਵਸ੍ਤਿ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਭਯਂ ਨ ਚ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਨ ਤੇष੍ਵਾਸ੍ਤਾਂ ਨੋਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਮਾਃ । ਨ ਤੇष੍ਵਸ੍ਤਿ ਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇष੍ਵੇਵ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੩੩.

ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਜੁੜਾਪ, ਨਾ ਮੌਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਅਧਰਮ, ਨਾ ਉੱਚ-ਨੀਚ-ਮੱਧਮ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ।

ਨਾਭੇਰ੍ਹਿ ਸਰ੍ਗਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਿਮਾਹ੍ਵੇ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਨਾਭਿਸ੍ਤ੍ਵਜਨਯਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮੇਰ਼ੁਦੇਵ੍ਯਾਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ऋषਭਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਜਮ੍ ।। ੩੩.

ਹੁਣ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹਿਮਾਹਵ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨਾਭੀ ਨੇ ਮੇਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਵਜ, ਜਨਮਿਆ।

ऋषਭਾਦ੍ਭਰਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਵੀਰਃ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਾਗ੍ਰਜਃ। ਸੋऽਭਿषਿਚ੍ਯਾਥ ਭਰਤਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਵ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੩੩.

ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਹਿਮਾਹ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਵਰ੍षਂ ਭਰਤਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦ੍ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ।। ੩੩.

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿਮਾਹਵ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਰਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸੁਮਤਿਰ੍ਨਾਮ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ। ਬਭੂਵ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਭਰਤਃ ਸਂਨ੍ਯਯੋਜਯਤ੍। ਪੁਤ੍ਰ ਸਂਕ੍ਰਾਮਿਤਸ਼੍ਰੀਕੋ ਵਨਂ ਰਾਜਾ ਵਿਵੇਸ਼ ਸਃ ।। ੩੩.

ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਜ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ। ਆਪਣੀ ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਤੇਜਸਸ੍ਤੁ ਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਮਿਤ੍ਰਜਿਤ੍। ਤੈਜਸਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ।। ੩੩.

ਸੁਮਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਮਿਤ੍ਰਜਿਤ ਸੀ। ਅਮਿਤ੍ਰਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਸੀ।

ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਸੁਤਸ਼੍ਚਾਥ ਨਿਧਨੇ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਨਃ । ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਕੁਲੇ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਜਜ੍ਞੇ ਤਦਨ੍ਵਯਾਤ੍। ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤ੍ਤੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਧੀਮਤਃ ।। ੩੩.

ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਾ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਨ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਨਾਮਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਨਮਿਆ।

ਉਨ੍ਨੇਤਾ ਪ੍ਰਤਿਹਰ੍ਤ੍ਤੁਸ੍ਤੁ ਭੁਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਉਦ੍ਗੀਥਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਤ੍ਪ੍ਰਤਾਵਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਸੁਤਃ ।। ੩੩.

ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਤੋਂ ਉਨਨੇਤਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਨਨੇਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਦਗੀਥ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦਗੀਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਵੀ ਸੀ।

ਪ੍ਰਤਾਵੇਸ੍ਤੁ ਵਿਭੁਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪृਥੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਮਤਃ । ਪृਥੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਤੋ ਨਕ੍ਤੋ ਨਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਗਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੩੩.

ਪ੍ਰਤਾਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭੂ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਥੁ ਸੀ। ਪ੍ਰਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਕਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਕਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਯਾ ਸੀ।

ਗਯਸ੍ਯ ਤੁ ਨਰਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸੁਤੋ ਵਿਰਾਟ੍। ਵਿਰਾਟ੍‌ਸੁਤੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਦੀਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੩੩.

ਗਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਾ ਸੀ, ਨਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਾਟ ਸੀ। ਵੀਰਾਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦਿਮਾਨਤ ਸੀ।

ਧੀਮਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭੌਵਨਃ। ਭੌਵਨਸ੍ਯ ਸੁਤਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਅਰਿਜਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਃ ।। ੩੩.

ਧੀਮਾਨ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਭੌਵਨ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਭੌਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਵਸ਼ਟਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਿਜਾ ਸੀ।

ਅਰਿਜਸ੍ਯ ਰਜਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤਜਿਦ੍ਰਜਸੋ ਮਤਃ। ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਤ੍ਵਾਸੀਦ੍ਰਾਜਾਨਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ ।। ੩੩.

ਅਰਿਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਜਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਜਿੱਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ।

ਵਿਸ਼੍ਵਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਯੈਸ੍ਤੈਰਿਮਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਤੈਰਿਦਂ ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਸਪ੍ਤਖਣ੍ਡਂ ਕृਤਂ ਪੁਰਾ ।। ੩੩.

ਵਿਸ਼ਵਜੋਤਿ ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ ਵਧਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਤੇषਾਂ ਵਂਸ਼ਪ੍ਰਕੂਤੈਸ੍ਤੁ ਭੁਕ੍ਤੇਯਂ ਭਾਰਤੀ ਧਰਾ। ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾਨ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ ।। ੩੩.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਧਰਤੀ ਭੋਗੀ ਗਈ। ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿਕੁੱਲ ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਯੇऽਤੀਤਾਸ੍ਤੈਰ੍ਯੁਗੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਰਾਜਾਨਸ੍ਤੇ ਤਦਨ੍ਵਯਾਃ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੩੩.

ਉਹ ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਘ ਗਏ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ।

ਏष ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਃ ਸਰ੍ਗੋ ਯੇਨੇਦਂ ਪੂਰਿਤਂ ਜਗਤ੍। ऋषਿਭਿਰ੍ਦੈਵਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਿਤृਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ।। ੩੩.

ਇਹ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਭਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆ ਗਏ।

ਯਕ੍ਸ਼ਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚੈਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਤੈषਾਂ ਸृष੍ਟਿਰਿਯਂ ਲੋਕੇ ਯੁਗੈਃ ਸਹ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੩੩.

ਯਕਸ਼, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪ੍ਰਜਾਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ऋषਿਪੁਙ੍ਗਵਃ। ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਨਿਪੁਣਃ ਸੂਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਯਾਮ ਵਿਸ੍ਤਰੌ ।। ੩੪.

ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਬਾਰੇ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

ਕਤਿ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਵਾ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਚ ਕਤਿ ਪ੍ਰਭੋਃ। ਕਿਯਨ੍ਤਿ ਚੈਵ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੇषੁ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੪.

ਕਿੰਨੇ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਖੰਡ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ?

ਮਹਾਭੂਤਪ੍ਰਮਾਣਞ੍ਚ ਲੋਕਾ ਲੋਕੌ ਤਥੈਵ ਚ। ਪਰ੍ਯਾਯਪਾਰਿਮਾਣ੍ਯਞ੍ਚ ਗਤਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਯੋਸ੍ਤਥਾ। ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਨਃ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਯਥਾ ਤਥਾ ।। ੩੪.

ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਾਪ, ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦਾ ਮਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਦਾਂ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਞ੍ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ।। ੩੪.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚੌੜਾਈ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯਾਵਨ੍ਤਿ ਚੈਵ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੇषੁ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਮਹਾਭੂਤਪ੍ਰਮਾਣਞ੍ਚ ਲੋਕਾਲੋਕੌ ਤਥੈਵ ਚ। ਪਰ੍ਯਾਯਪਾਰਿਮਾਣ੍ਯਞ੍ਚ ਗਤਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਯੋਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੪.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਖੰਡ ਹਨ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਾਪ, ਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦਾ ਮਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਦਾਂ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ—ਇਹ ਸਭ।