ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਸ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦੇਵਤਾ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ। ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਪੁਨਰੂਚੁਰ੍ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਹਾਕਾਯੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਭੀषਣਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਥਂ ਕਾਲਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ।। ੩੨.

ਹੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਆਕਾਰੀ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕਾਲ ਕਿਵੇਂ ਚਾਰ-ਚਿਹਰਾ ਹੈ?

ਏष ਕਾਲਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਂष੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ। ਲੋਕਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਾਯ ਅਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੩੨.

ਇਹ ਕਾਲ ਚਾਰ-ਰੂਪ, ਚਾਰ-ਦੰਦ, ਚਾਰ-ਚਿਹਰਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਨਾਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਚਰਾਚਰੇ। ਕਾਲਃ ਸृਜਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪੁਨਃਸਂਹਰਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੨.

ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ; ਕਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਾ ਨ ਕਾਲਃ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਵਸ਼ੇ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕਾਲਃ ਕਲਯਤੇ ਸਦਾ ।। ੩੨.

ਸਾਰੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ; ਕਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਪਦਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਤਾਨਿ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣੀਹ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਯੁਗਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੨.

ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਇਕਹੱਤਰ ਪੈਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ, ਇੱਥੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਹਨ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।

ਏਕਂ ਪਦਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਪਦਾਨਾਮੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਯਦਾ ਕਾਲਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਤੇ ਤਦਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਃ ।। ੩੨.

ਜਦੋਂ ਕਾਲ ਇਕ ਪੈਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ, ਇਕਹੱਤਰ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹਦੋਂ, ਜਦ ਕਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਦਾਨਵਾਨ੍। ਨਮਸ੍ਕृਤਸ਼੍ਚ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਸ ਕਾਲੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਦਾਨਵਾਨ੍। ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਂਹਰਤੇ ਸृਜਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਦਾਨਵੈਃ। ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ੋ ਭਯਾਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ।। ੩੨.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕਲੌ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਪੋ ਦ੍ਵਿਜਃ। ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਮਹਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾ ਦਿਵਂ ਗਤ੍ਵਾ ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਚ ਭੂਤਲੇ ।। ੩੨.

ਇਸ ਲਈ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ऋषਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਕਲਿਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍। ਤਪ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭੂਯਿष੍ਠਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ। ਅਵਤਾਰਾਨ੍ ਕਲਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੨.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵਧੇਰੇ ਤਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇऽਤੀਤਾ ਵੈ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ, ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ।

ਦੇਵਾਪਿਃ ਪੋਰਵੋ ਰਾਜਾ ਮਨੁਸ਼੍ਵੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਜਾਃ। ਮਹਾਯੋਗਬਲੋਪੇਤਾਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਮੁਪਾਸਤੇ ।।੩੨.

ਦੇਵਾਪੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਮਨੂ ਦੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਕਲਿਯੁਗੇ ਤਸ੍ਮਿਸ੍ਤਿष੍ਯੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਕृਤੇ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਭਾਵ੍ਯੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪੁਨਃ ਗੋਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਞ੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੩੨.

ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਸ਼ਯ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਪਰਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ। ਕृਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਚੈਵ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇ। ਨਰਾਃ ਪਾਤਕਿਨੋ ਯੇ ਵੈ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤੇ ਕਲੌ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੨.

ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਦਵਾਪਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸਾਨ੍ਤਾਨਾਰ੍ਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ। ਏਵਮੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੨.

ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਯਾਦ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ।

ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਯੁਗਾਨਾਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚੋਦ੍ਭਵਃ। ਯਥਾ ਵੈ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੩੨.

ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਤੇ ਘਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ।

ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯੇਨ ਰਾਮੇਣ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਨਿਰਵਸ਼ੋषਿਤੇ। ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਕੁਲਟਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵਸੁਧਾਧਿਪੈਃ। ਦਿਵਂ ਗਤਾਨਹਂ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿष੍ਯੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੩੨.

ਜਦੋਂ ਜਾਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਸੁਣ।

ਐਡਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ। ਰਾਜਾਨਃ ਸ਼੍ਰੇਣਿਬਨ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਤਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਭੁਵਿ ।। ੩੨.

ਐਡ ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜੇ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਹਨ।

ਐਡਵਂਸ਼ੇऽਥ ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਯਥਾ ਚੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਵੋ ਨृਪਾਃ। ਤੇਭ੍ਯ ਏਵ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕੁਲਾਨਾਮਭਿषੇਚਿਤਮ੍ ।। ੩੨.

ਐਡ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਸੌ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਹੈ।

ਤਾਵਦੇਵ ਤੁ ਭੋਜਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਭੋਜਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਤਦ੍ਯਥਾਦਿਸ਼ਮ੍ ।। ੩੨.

ਭੋਜਾਂ ਦੇ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭੋਜ ਤਿੰਨ ਸੌ ਖ਼ਤਰੀ ਹਨ, ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ।

ਤੇष੍ਵਤੀਤਾਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾਨੋ ਬ੍ਰੁਵਤਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਸ਼ਤਂ ਵੈ ਪ੍ਰਤਿਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਹੈਹਯਾਨਾਂ ਤਥਾ ਸ਼ਤਮ੍ ।। ੩੨.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣ: ਪ੍ਰਤਿਵਿੰਧੀਆਂ ਦੇ ਸੌ, ਹੇਹਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸੌ।

ਧਾਰ੍ਤ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕਸ਼ਤਂ ਅਸ਼ੀਤਿਰ੍ਜਨਮੇਜਯਾਃ। ਸ਼ਤਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਾਨਾਂ ਕੁਲਾਨਾਂ ਵੀਰ੍ਯਿਣਾਂ ਸ਼ਤਮ੍ ।। ੩੨.

ਧਾਰਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ, ਜਨਮੇਜਿਆਂ ਦੇ ਅਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਦੱਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ, ਤੇ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਕੁਲ।

ਤਤਃ ਸ਼ਤਨ੍ਤੁ ਪੌਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਕਾਸ਼ਿਕੁਸ਼ਾਦਯਃ । ਤਥਾਪਰਂ ਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਯੇऽਤੀਤਾਃ ਸ਼ਸ਼ਬਿਨ੍ਦਵਃ। ਇਜਾਨਾਸ੍ਤੇऽਸ਼੍ਵਮੇਧੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਯੁਤਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ।। ੩੨.

ਫਿਰ ਪੌਲਾਂ ਦੇ ਸੌ, ਕਾਸੀਆਂ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੌ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੂ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਚਲੇ ਗਏ; ਸਾਰੇ ਇਜਾਨਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।

ਏਵਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਤੁ। ਵਕ੍ਤੁਂ ਰਾਜਰ੍षਯਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਯੇऽਤੀਤਾਸ੍ਤੈਰ੍ਯੁਕੈਃਸਹ ।। ੩੨.

ਇਹ ਸਭ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਏਤੇ ਯਯਾਤਿਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਬਭੂਵੁਰ੍ਵਂਸ਼ਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ। ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਦ੍ਯੁਤਿਮਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਯੇ ਲੋਕਾਨ੍ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ।। ੩੨.

ਇਹ ਜੋ ਨਾਮ ਲਏ ਹਨ, ਯਯਾਤੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਲਭਨ੍ਤੇ ਚ ਵਰਾਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੌਕਿਕਾਨ੍ । ਆਯੁਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਧਨਂ ਕੀਰ੍ਤਿਰੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਭੂਤਿਰੇਵ ਚ ।। ੩੨.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੇ ਦੁਲਭ ਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ: ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਨਾਮ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ।

ਧਾਰਣਾਚ੍ਛ੍ਰਵਣਾਚ੍ਚੈਵ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਧੀਮਤਾਮ੍। ਤਥੋਕ੍ਤਾ ਲੌਕਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਵੈ ।। ੩੨.

ਇਹ ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰਕ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।