ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਹਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍। ਤਤੋऽਤ੍ਰ ਇਜ੍ਯਤੇ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਗ੍ਨਯਃ । ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਚੈਵਾਗ੍ਨਯੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕਾਲਜਿਹ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੩੨.

ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਿੰਨ ਜੀਭਾਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ। ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਪਰੋ, ਕਾਲ ਦੀ ਜੀਭ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਯਦੇਤਦ੍ਵੈ ਮੁਖਂ ਭੀਮਂ ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਪਿਙ੍ਗਲਮ੍। ਦ੍ਵਿਪਾਦੋऽਤ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਨਾਮ ਤਦ੍ਯੁਗਮ੍ ।। ੩੨.

ਜੋ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ, ਦੋ ਜੀਭਾਂ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲ-ਭੂਰਾ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਯੁਗ ਦੁਆਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦੇਤਤ੍ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਾਭਂ ਤੁਰੀਯਂ ਰਕ੍ਤਲੋਚਨਮ੍। ਏਕਜਿਹ੍ਵਂ ਪृਥੁਸ਼੍ਯਾਮਂ ਲੇਲਿਹਾਨਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੨.

ਚੌਥਾ ਜੋ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਇੱਕ ਜੀਭ, ਚੌੜਾ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਟਦਾ ਹੋਇਆ—

ਤਤਃ ਕਲਿਯੁਗਂ ਘੋਰਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਭਯਙ੍ਕਰਮ੍। ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤੁ ਮੁਖਂ ਹ੍ਯੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਨਾਮ ਭੀषਣਮ੍ ।। ੩੨.

ਫਿਰ ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਚੌਥਾ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਹੈ ਕਲਪ ਦਾ।

ਨ ਮੁਖਂ ਨਾਪਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਤਿ ਵੈ ਯੁਗੇ। ਕਾਲਗ੍ਰਸ੍ਤਾ ਪ੍ਰਜਾ ਚਾਪਿ ਯੁਗੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩੨.

ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ; ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਯਜ੍ਞ ਇਚ੍ਯਤੇ। ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਰਹਮ੍ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ष੍ਵਪਿ ।। ੩੨.

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਯਜਨ; ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਕਾਲਸ੍ਯੈਵ ਕਲਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ। ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਵ ਹਿ ਕਾਲੇषੁ ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੩੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਯਜਨ, ਇਹ ਕਾਲ ਦੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਚਾਰ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਜਨੋ ਜਨਯਿਤਾ (ਵਃ) ਕਾਲਃ ਕਾਲਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ। ਯੁਗਕਰ੍ਤਾ ਤਥਾ ਚੈਵ ਪਰਂ ਪਰਪਰਾਯਣਃ ।। ੩੨.

ਮੈਂ ਲੋਕ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਜਣਨਹਾਰ, ਕਾਲ, ਕਾਲ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਯੁਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਲਿਯੁਗਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਰਣਾਤ੍। ਅਭਯਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਮੁਭਯੋਰ੍ਲੋਕਯੋਰਪਿ ।। ੩੨.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਡਰਤਾ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—

ਤਦਾ ਭਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਯਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਕਲਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਹੌਜਸਃ ।। ੩੨.

ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਭਲਿਆ ਤੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਲਿ ਆਉਣ 'ਤੇ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਸ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦੇਵਤਾ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ। ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਪੁਨਰੂਚੁਰ੍ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਹਾਕਾਯੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਭੀषਣਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਥਂ ਕਾਲਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ।। ੩੨.

ਹੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਆਕਾਰੀ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕਾਲ ਕਿਵੇਂ ਚਾਰ-ਚਿਹਰਾ ਹੈ?

ਏष ਕਾਲਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਂष੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ। ਲੋਕਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਾਯ ਅਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੩੨.

ਇਹ ਕਾਲ ਚਾਰ-ਰੂਪ, ਚਾਰ-ਦੰਦ, ਚਾਰ-ਚਿਹਰਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਨਾਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਚਰਾਚਰੇ। ਕਾਲਃ ਸृਜਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪੁਨਃਸਂਹਰਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੨.

ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ; ਕਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਾ ਨ ਕਾਲਃ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਵਸ਼ੇ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕਾਲਃ ਕਲਯਤੇ ਸਦਾ ।। ੩੨.

ਸਾਰੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ; ਕਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਪਦਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਤਾਨਿ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣੀਹ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਯੁਗਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੩੨.

ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਇਕਹੱਤਰ ਪੈਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ, ਇੱਥੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਹਨ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।

ਏਕਂ ਪਦਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਪਦਾਨਾਮੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਯਦਾ ਕਾਲਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਤੇ ਤਦਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਃ ।। ੩੨.

ਜਦੋਂ ਕਾਲ ਇਕ ਪੈਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ, ਇਕਹੱਤਰ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹਦੋਂ, ਜਦ ਕਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਦਾਨਵਾਨ੍। ਨਮਸ੍ਕृਤਸ਼੍ਚ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਸ ਕਾਲੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਦਾਨਵਾਨ੍। ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸਂਹਰਤੇ ਸृਜਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਦਾਨਵੈਃ। ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ੋ ਭਯਾਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ।। ੩੨.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕਲੌ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਪੋ ਦ੍ਵਿਜਃ। ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਮਹਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾ ਦਿਵਂ ਗਤ੍ਵਾ ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਚ ਭੂਤਲੇ ।। ੩੨.

ਇਸ ਲਈ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ऋषਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਕਲਿਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍। ਤਪ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭੂਯਿष੍ਠਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ। ਅਵਤਾਰਾਨ੍ ਕਲਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੨.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵਧੇਰੇ ਤਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇऽਤੀਤਾ ਵੈ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ, ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ।

ਦੇਵਾਪਿਃ ਪੋਰਵੋ ਰਾਜਾ ਮਨੁਸ਼੍ਵੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਜਾਃ। ਮਹਾਯੋਗਬਲੋਪੇਤਾਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਮੁਪਾਸਤੇ ।।੩੨.

ਦੇਵਾਪੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਮਨੂ ਦੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਕਲਿਯੁਗੇ ਤਸ੍ਮਿਸ੍ਤਿष੍ਯੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਕृਤੇ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਭਾਵ੍ਯੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪੁਨਃ ਗੋਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਞ੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੩੨.

ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਸ਼ਯ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਪਰਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ। ਕृਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਚੈਵ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇ। ਨਰਾਃ ਪਾਤਕਿਨੋ ਯੇ ਵੈ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤੇ ਕਲੌ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੨.

ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਦਵਾਪਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸਾਨ੍ਤਾਨਾਰ੍ਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ। ਏਵਮੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੨.

ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਯਾਦ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ।

ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਯੁਗਾਨਾਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚੋਦ੍ਭਵਃ। ਯਥਾ ਵੈ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੩੨.

ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਤੇ ਘਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ।

ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯੇਨ ਰਾਮੇਣ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਨਿਰਵਸ਼ੋषਿਤੇ। ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਕੁਲਟਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵਸੁਧਾਧਿਪੈਃ। ਦਿਵਂ ਗਤਾਨਹਂ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿष੍ਯੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੩੨.

ਜਦੋਂ ਜਾਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਸੁਣ।