ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਮ੍। ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਭਦ੍ਰਸਂਯੋਗਂ ਸਨ੍ਤਤਸ੍ਯੈਕਕਾਰਕਮ੍ ।। ੩੧.

ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਸ਼ੁਭ ਮਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਦੇਵਤ੍ਵਞ੍ਚ ਪਿਤृਤ੍ਵਞ੍ਚ ਕਾਲਤ੍ਵਞ੍ਚਾਸ੍ਯ ਯਤ੍ਪਰਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਸਰ੍ਵਥਾ ਭਦ੍ਰਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਭਿਰਭਿਪੂਜ੍ਯਤੇ ।। ੩੧.

ਉਸ ਦੀ ਦਿਵਤਾ, ਪਿਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ — ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ।

ਪਤਿਃ ਪਤੀਨਾਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਾਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਭਵਨਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ। ਓषਧੀਃ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਤ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੧.

ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਭਗਵਾਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਨੀਲ ਗਲਾ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇषਾਂ ਯਦਪਤ੍ਯਂ ਵੈ ਨ ਤਚ੍ਛਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ। ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਮਨਨ੍ਤਕਮ੍ ।। ੩੧..

ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

ਇਮਂ ਵਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਾਨਾਂ ਮਹਤਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤੀਨਾਂ ਮਹਤੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੩੧.

ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਯਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਯ ਵਿਨਿਸ਼੍ਵਯਮ੍। ਓਙ੍ਕਾਰਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਞ੍ਚਾਦਿਤਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੩੨.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਅਸਲ ਭੇਦ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਓਂਕਾਰ ਅੱਖਰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ (ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ) ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯੋ ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਯਥਾ ਵਰ੍ਣੋ ਵਿਹਿਤੋ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਥਾ। ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਵਾਯੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾ ਜਲਮ੍ ।। ੩੨.

ਹਰ ਅੱਖਰ ਲਈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੇਵੀ ਹੈ; ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ, ਵਾਯੁ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਦੇਵ ਪੁਨਰਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਯੇ ਤੁ ਦੈਵਤਾਃ ।। ੩੨.

ਉਸ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਰ ਅੱਖਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ — ਚੌਦਾਂ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।

ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਗਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਗਃ ਸਰ੍ਵਯੋਗਵਿਤ੍ । ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਯ ਲੋਕਾਨਾਮਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੨.

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਯੋਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ੍ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਯੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ। ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਨ੍ਨਿਃ ਸृਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਦੇਵਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ ।। ੩੨.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰ — ਇਹ ਸਭ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਲਕ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

ਇਹਾਮੁਤ੍ਰ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍। ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਮਯੋਕ੍ਤਸ੍ਤੇ ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਯੁਗਸਂਜ੍ਞਿਤਃ ।। ੩੨.

ਇਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਞ੍ਚ ਯੁਗਾਦਿਃ ਕਲਿਨਾ ਸਹ। ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਭ੍ਰਮਮਾਣੇषੁ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ ।। ੩੨.

ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦਵਾਪਰ ਤੇ ਕਲਿ — ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਤਾਸ੍ਤੁ ਤਦੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮਾਗਤਾਃ. ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮਾਨਂ ਸਂਸ੍ਸ੍ਥਾਪਯਿਤੁਮਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੩੨.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਤਦਾ ਤੇ ਵਾਗ੍ਯਤਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਆਦੌ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਵੈ। ऋषਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੩੨.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਆਏ।

ਸਮਾਧਾਯ ਮਨਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਾਨ੍। ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਦੇਵਂ ਭੀਤਾਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵੈ ਤਦਾ ।। ੩੨.

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੱਭੀ।

ਅਯਂ ਹਿ ਕਾਲੋ ਦੇਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਕੋऽਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਹਾਦੇਵ ਅਗਾਧਸ੍ਯ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੩੨.

ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਇਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਅਥਾਹ ਹੈ?

ਅਥ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਂ ਤੁ ਕਾਲਞ੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਮ੍। ਨ ਭੇਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹ ਕੋ ਵਃ ਕਾਮਃ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ।। ੩੨.

ਫਿਰ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਡਰੋ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ? ਜੋ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਮਿਲੇ।'

ਤਤ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਵृਥਾਯਂ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮਃ । ਉਵਾਚ ਦੇਵੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਙ੍ਕਾਲਃ ਸੁਦੁਰ੍ਜਯਃ ।। ੩੨.

'ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ,' ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ ਤੇ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਹਾ।

ਯਦੇਤਸ੍ਯ ਮੁਖਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਚਤੁਰ੍ਜਿਹ੍ਵਂ ਹਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਏਤਤ੍ ਕृਤਯੁਗਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵੈ ਮੁਖਮ੍। ਅਸੌ ਦੇਵਃ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਮੁਖਃ ।। ੩੨.

ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਮੁੱਖ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰ ਜੀਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੁੱਖ; ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਵੈਵਸਵਤ ਮੁੱਖ।

ਯਦੇਤਦ੍ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਭਂ ਤृਤੀਯਂ ਵਃ ਸ੍ਮृਤਂ ਮਯਾ । ਤ੍ਰਿਜਿਹ੍ਵਂ ਲੇਲਿਹਾਨਂ ਤੁ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੩੨.

ਜੋ ਮੈਂ ਤੀਜਾ ਦੱਸਿਆ, ਲਹੂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਤਿੰਨ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਟਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ।

ਅਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਹਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਤ੍। ਤਤੋऽਤ੍ਰ ਇਜ੍ਯਤੇ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਗ੍ਨਯਃ । ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਚੈਵਾਗ੍ਨਯੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕਾਲਜਿਹ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੩੨.

ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਿੰਨ ਜੀਭਾਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ। ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਪਰੋ, ਕਾਲ ਦੀ ਜੀਭ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਯਦੇਤਦ੍ਵੈ ਮੁਖਂ ਭੀਮਂ ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਪਿਙ੍ਗਲਮ੍। ਦ੍ਵਿਪਾਦੋऽਤ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਨਾਮ ਤਦ੍ਯੁਗਮ੍ ।। ੩੨.

ਜੋ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ, ਦੋ ਜੀਭਾਂ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲ-ਭੂਰਾ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਯੁਗ ਦੁਆਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦੇਤਤ੍ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਾਭਂ ਤੁਰੀਯਂ ਰਕ੍ਤਲੋਚਨਮ੍। ਏਕਜਿਹ੍ਵਂ ਪृਥੁਸ਼੍ਯਾਮਂ ਲੇਲਿਹਾਨਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੨.

ਚੌਥਾ ਜੋ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਇੱਕ ਜੀਭ, ਚੌੜਾ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਟਦਾ ਹੋਇਆ—

ਤਤਃ ਕਲਿਯੁਗਂ ਘੋਰਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਭਯਙ੍ਕਰਮ੍। ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤੁ ਮੁਖਂ ਹ੍ਯੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਨਾਮ ਭੀषਣਮ੍ ।। ੩੨.

ਫਿਰ ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਚੌਥਾ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਹੈ ਕਲਪ ਦਾ।

ਨ ਮੁਖਂ ਨਾਪਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਤਿ ਵੈ ਯੁਗੇ। ਕਾਲਗ੍ਰਸ੍ਤਾ ਪ੍ਰਜਾ ਚਾਪਿ ਯੁਗੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩੨.

ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ; ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਯਜ੍ਞ ਇਚ੍ਯਤੇ। ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਰਹਮ੍ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ष੍ਵਪਿ ।। ੩੨.

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਯਜਨ; ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਕਾਲਸ੍ਯੈਵ ਕਲਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ। ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਵ ਹਿ ਕਾਲੇषੁ ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੩੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਯਜਨ, ਇਹ ਕਾਲ ਦੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਚਾਰ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਜਨੋ ਜਨਯਿਤਾ (ਵਃ) ਕਾਲਃ ਕਾਲਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ। ਯੁਗਕਰ੍ਤਾ ਤਥਾ ਚੈਵ ਪਰਂ ਪਰਪਰਾਯਣਃ ।। ੩੨.

ਮੈਂ ਲੋਕ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਜਣਨਹਾਰ, ਕਾਲ, ਕਾਲ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਯੁਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਲਿਯੁਗਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਰਣਾਤ੍। ਅਭਯਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਮੁਭਯੋਰ੍ਲੋਕਯੋਰਪਿ ।। ੩੨.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਡਰਤਾ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—