ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਸ਼ੋਰਾਜ੍ਯਸੁਖੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਿਤ੍ਤਾਯੁਰ੍ਧਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ। ਸ੍ਤੋਤਵ੍ਯੋ ਭਕ੍ਤਿਮਾਸ੍ਥਾਯ ਵਿਦ੍ਯਾਕਾਮੈਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੩੦.

ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ੋਹਰਤ, ਰਾਜ, ਖੁਸ਼ੀ, ਦੌਲਤ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਪੈਸਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਰਣ; ਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।

ਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਦੁਃਖਿਤੋ ਦੀਨਸ਼੍ਚੌਰਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਭਯਾਰ੍ਦਿਤਃ। ਰਾਜਕਾਰ੍ਯਨਿਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍ ।। ੩੦.

ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ, ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨੇਨ ਚੈਵ ਦੇਹੇਨ ਗਣਾਨਾਂ ਸ ਗਣਾਧਿਪਃ। ਇਹ ਲੋਕੇ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਣ ਏਵੋਪਪਦ੍ਯਤੇ ।। ੩੦.

ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਵਾ ਨ ਨਾਗਾ ਨ ਵਿਨਾਯਕਾਃ। ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਗृਹੇ ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਤੂਯਤੇ ਭਵਃ ।। ੩੦.

ਜਿੱਥੇ ਭਵ ਦਾ ਜਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਨਾਗ, ਨਾ ਵਿਨਾਇਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿੱਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ।

ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਦ੍ਵਾ ਇਦਂ ਨਾਰੀ ਸੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀ। ਪਿਤृਭਿਰ੍ਭਰ੍ਤृਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਪੂਜ੍ਯਾ ਭਵਤਿ ਦੇਵਵਤ੍ ।। ੩੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਦ੍ਵਾ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯੇਦ੍ਵਾਪ੍ਯਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣਸ਼ਃ। ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਵਿਘ੍ਨਤਃ ।। ੩੦.

ਜੋ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਾਪ ਕਰੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਯਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚ ਵਾਚਾਪ੍ਯੁਦਾਹृਤਮ੍। ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤਵਨਸ੍ਯਾਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਾਤ੍ ।। ੩੦.

ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂ ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਗੁਹਸ੍ਯਾਥ ਦੇਵ੍ਯਾ ਨਨ੍ਦੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਤੁ। ਬਲਿਂ ਵਿਭਵਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਮੇਨ ਨਿਯਮੇਨ ਚ ।। ੩੦.

ਦੇਵ, ਸਗੁਹਿਆ, ਦੇਵੀ ਤੇ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਜਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕਰਕੇ—

ਤਤਃ ਸ ਯੁਕ੍ਤੋ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਨ੍ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਈਪ੍ਸਿਤਾਨ੍ ਲਭਤੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਾਮਾਨ੍ ਭੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਮਾਨਵਃ। ਮृਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਹਸ੍ਰਪਰਿਵृਤਃ ।। ੩੦.

ਫਿਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਪੇ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਹਤਾਂ ਤੇ ਭੋਗ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵ ਕਰ੍ਮਸੁ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕੈਃ। ਪਠਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਕृਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਮृਤਸ਼੍ਚ ਗਣਸਾਲੋਕ੍ਯਂ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਃ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ।। ੩੦.

ਚਾਹੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਬਣਾਏ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵृषੇਵ ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਿਮਾਨੇਨ ਵਿਰਾਜਤੇ। ਆਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਸ੍ਥਾਯੀ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਨੁਚਰੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੦.

ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਗਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਰੁਦਰ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਃ ਪਰਾਸ਼ਰਸੁਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਨੈਤਦ੍ਵੇਦਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨੇਦਂ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਨ੍ਤੁ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ।। ੩੦.

ਇਹ ਗੱਲ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਕਹੀ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣੀ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਤ੍ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਯੇऽਪਿ ਸ੍ਯੁਃ ਪਾਪਕਾਰਿਣਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ।। ੩੦.

ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੈਸ਼, ਨਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ, ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਪਤ ਸੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸਦਾ ਪਰ੍ਵਸੁ ਪਰ੍ਵਸੁ। ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦ੍ਵਿਜੋ ਵੈ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੩੦.

ਜੋ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਇਤ੍ਯੇषਾ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤਾ ਕਥਾ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀ। ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਮਧਿਕृਤ੍ਯੇਹ ਕਥਾ ਸ਼ਰ੍ਵਾਦੁਪਾਗਤਾ ।। ੩੧.

ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋ ਗਈ; ਇਹ ਦਕਸ਼ ਬਾਰੇ ਕਥਾ, ਸ਼ਰਵਾ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ।

ਪਿਤृਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਕਥਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ। ਪਿਤॄਣਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਦੇਵਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍ ।। ੩੧.

ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ । ਦੇਵਾ ਯਾਮਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇ ਯਜ੍ਞਸੂਨਵਃ ।। ੩੧.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ ਸਵਾਂਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਯਜਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਮਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਅਜਿਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਜਿਤਾ ਜਿਦਜਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯੈਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਾਮ੍ਨਾ ਮਾਨਸਾਃ ।। ੩੧.

ਅਜਿਤਾ ਅਤੇ ਜਿਤਾ, ਤੇ ਜਿਦਜਿਤਾ ਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤृਪ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਗਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਾਨਾਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਛਨ੍ਦੋਗਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਹ ।। ੩੧.

ਇਹ ਗਰੁੱਪ, ਜੋ ਤ੍ਰਪਤਿਮੰਤ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦੋਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨਤੀ (33) ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਹਨ।

ਯਦੁਰ੍ਯਯਾਤਿਰ੍ਦ੍ਵੌ ਦੇਵੌ ਦੀਧਯਃ ਸ੍ਰਵਸੋ ਮਤਿਃ। ਵਿਭਾਸਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਤੁਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਜਾਤਿਰ੍ਵਿਸ਼ਤੋ ਦ੍ਯੁਤਿਃ ।। ੩੧.

ਯਦੁ ਅਤੇ ਯਯਾਤਿ, ਦੋ ਦੇਵਤੇ; ਦੀਧਯਾ, ਸ੍ਰਵਸ, ਮਤੀ, ਵਿਭਾਸਾ, ਕਰਤੁ, ਪ੍ਰਜਾਤਿ, ਵਿਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਦਯੁਤੀ।

ਵਾਯਸੋ ਮਙ੍ਗਲਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਮਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਅਭਿਮਨ੍ਯੁਰੁਗ੍ਰਦृष੍ਟਿਃ ਸਮਯੋऽਥ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਰਵਾਃ। ਕੇਵਲੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸੁਪਕ੍ਸ਼ੋ ਮਧੁਪਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੧.

ਵਾਯਸਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਯਾਮਾ ਨਾਂ ਵਾਲੇ; ਅਭਿਮਨ्यु, ਉਗ੍ਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਮਯ, ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਰਵਾ, ਕੇਵਲ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਸੁਪੱਖ ਅਤੇ ਮਧੁਪਕ।

ਤੁਰੀਯੋ ਨਿਰ੍ਹਪੁਸ਼੍ਚੈਵ ਯੁਕ੍ਤੋ ਗ੍ਰਾਵਾਜਿਨਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਯਮਿਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਦ੍ਯਂ ਯਵਿष੍ਠੋऽਮृਤਵਾਨਪਿ ।। ੩੧.

ਤੁਰੀਯ, ਨਿਰਹਪੁ, ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਵਾਜਿਨ, ਇਹ ਯਾਮਿਨਾ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ; ਯਵਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਵਾਨ ਵੀ।

ਅਜਿਰੋ ਵਿਭੁਰ੍ਵਿਭਾਵਸ਼੍ਚ ਮृਲਿਕੋऽਥ ਦਿਦੇਹਕਃ। ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਰृਣੋ ਬृਹਚ੍ਛੁਕ੍ਰੋ ਦੇਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੩੧.

ਅਜਿਰਾ, ਵਿਭੂ, ਵਿਭਾਵਾ, ਮ੍ਰਿਲਿਕਾ, ਦਿਦੇਹਕ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸ਼੍ਰਿਣਾ, ਬ੍ਰਿਹਚਸ਼ੁਕ੍ਰ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਦੇਵਤੇ ਹਨ।

ਆਸਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯੈਤੇ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸੋਮਪਾਯਿਨਃ। ਤ੍ਵਿषਿਮਨ੍ਤੋ ਗਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤੋ ਮਹਾਬਲਾਃ ।। ੩੧.

ਇਹ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਸਨ; ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸਨ।

ਤੇषਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਦਾ ਹ੍ਯਾਸੀਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਕ੍ ਪ੍ਰਥਮੋ ਵਿਭੁਃ। ਅਸੁਰਾ ਯੇਤਦਾ ਤੇषਾਮਾਸਨ੍ ਦਾਯਾਦਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।। ੩੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰਤਾਜ, ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਵਾਰਸ ਸਨ।

ਸੁਪਰ੍ਣਯਕ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ। ਅष੍ਟੌ ਤੇ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਨਾਸਤ੍ਯਾ ਦੇਵਯੋਨਯਃ ।। ੩੧.

ਸੁਪਰਨ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸਾਚ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—ਇਹ ਅੱਠ, ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਾਸਤਿਆ ਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵ ਯੋਨੀਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਵਾਸਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਪ੍ਰਭਾਵਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਆਯੁषਾ ਚ ਬਲੇਨ ਚ ।। ੩੧.

ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਚਮਕ, ਰੂਪ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।

ਵਿਸ੍ਤਰਾਦਿਹ ਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਭਵਤ੍ਵਿਹ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਨਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਮਨੁਃ ।। ੩੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਲੰਬੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਹੁਣ ਸਵਾਯੰਭੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਤੀਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਦृष੍ਟੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇਨ ਸਃ। ਪ੍ਰਜਾਭਿਰ੍ਦੇਵਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ऋषਿਭਿਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ।। ੩੧.

ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਨੇ ਲੋਕਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।