ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰਿषੇਣਃ ਸੁषੇਣਸ਼੍ਚ ਵਾਰਿषੇਣਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਰੁਦ੍ਰਦਤ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਦਤ੍ਤੌ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰੁਮ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮੌ ॥ ੮.

ਹਰਿਸੇਨਾ, ਸੁਸੇਨਾ, ਵਾਰਿਸੇਨਾ — ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਰੁਦ੍ਰਦੱਤ ਤੇ ਇੰਦਰਦੱਤ, ਚੰਦ੍ਰਦ੍ਰੁਮ ਤੇ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚ ਬਿਨ੍ਦੁਸਾਰਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਕਿਨ੍ਨਰਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕਿਨ੍ਨਰਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨਾਃ ॥ ੮.

ਬਿੰਦੂ, ਬਿੰਦੂਸਾਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿੰਨਰ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਹਨ।

ਨृਤ੍ਯਗੀਤਪ੍ਰਗਲ੍ਭਾਨਾਮੇਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਲੋਕੇ ਗਣਸ਼ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਿਨ੍ਨਰਾਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ ੮.

ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੂਹ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ।

ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਯਕ੍ਸ਼ੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਲੌਹੇਯਾ ਰੂਪਸ਼ਾਲਿਨੀ। ਦੁਹੀਤਾ ਸੁਰਵਿਨ੍ਦੇਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਸਿਦ੍ਧਸਮ੍ਮਤਾ ॥ ੮.

ਯਕਸ਼, ਯਕਸ਼ੋਪਸ਼ਾਂਤ, ਸੋਹਣੀ ਲੌਹੇਯਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਰਵਿੰਦਾ — ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਪਾਯਾਕੇਤਨਸ੍ਯਾਹਿ ਸ੍ਵਯਮੁਤ੍ਪਾਦਿਤੋ ਗਣਃ । ਕਰਾਲਕੇਨ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ ॥ ੮.

ਉਪਾਯਾਕੇਤ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਕ ਸਮੂਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਹੁਣ ਕਰਾਲਕ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।

ਭੂਤਾ ਭੂਤਗਣੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਆਵੇਸ਼ਕਨਿਵੇਸ਼ਕਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਗਣੋ ਭੂਮਿਗੋਚਰਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੮.

ਭੂਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਵੇਸ਼ਕ ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਜ੍ਞੇਯ ਇਹ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਨਾਯਕਃ। ਯੇ ਉਤ੍ਕृष੍ਟਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇषਾਮਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣਾਮ੍। ਵृਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਰਮਾਤ੍ਰਮਾਕਾਸ਼ਂ ਤੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੮.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਜਾਣੋ; ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਤਤ੍ਰੇਮੇ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕਥਿਤਾ ਮਯਾ। ਦੇਵੋਪਸ੍ਥਾਨਨਿਰਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਃ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦातर ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਜਾਣੋ।

ਨਾਰਾਯਣਂ ਸੁਰਗੁਰੁਂ ਵਿਰਜਂ ਪੁष੍ਕਰੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਞ੍ਚ ਤਥਾ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਮ੍ ॥ ੮.

ਨਾਰਾਇਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਰਜਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਅਤੇ ਚਾਰ-ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਸਵਯੰਭੂ —

ਸ਼ਙ੍ਕਰਞ੍ਚ ਮਹਾਦੇਵਮੀਸ਼ਾਨਞ੍ਚ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭੁਮ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਪੂਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ ਰੁਦ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਸੁਭਿਃ ਸਹ ॥ ੮.

ਸ਼ੰਕਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ —

ਉਪਤਸ੍ਥੁਃ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਨृਤ੍ਤ੍ਯਗੀਤਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ। ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਥਾ ਨਿਪੁਣਾ ਗੀਤਵਾਦਿਨਃ ॥ ੮.

ਗੰਧਰਵਾਂ, ਜੋ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਨ, ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਹਂਸੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਕਨਿष੍ਠੋऽਨ੍ਯੋ ਮਧ੍ਯਮੌ ਚ ਹਹਾ ਹੁਹੂਃ। ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਧਿषਣਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤੋ ਵਾਸਿਰੁਚਿਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਹੰਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਕ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਦੋ ਵਿਚਲੇ ਹਨ — ਹਹਾ ਤੇ ਹੁਹੁ; ਚੌਥਾ ਧਿਸ਼ਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਸਿਰੁਚਿ।

षष੍ਠਸ੍ਤੁ ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਇਮਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰਸੋ ਦਿਵ੍ਯਾ ਵਿਹਿਤਾਃ ਪੁਣ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ॥ ੮.

ਛੇਵਾਂ ਤੁੰਬੁਰੂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਦਿਵਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਸੁषੁਵੇऽष੍ਟੌ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਰਿष੍ਠਾ ਦੇਵਪੂਜਿਤਾਃ। ਅਨਵਦ੍ਯਾਮਨਵਸ਼ਾਮਨ੍ਵਤਾਂ ਮਦਨਪ੍ਰਿਯਾਮ੍। ਅਰੂषਾਂ ਸੁਭਗਾਂ ਭਾਸੀ ਮਰਿष੍ਟਾऽष੍ਟੌ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ॥ ੮.

ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਨਮ ਲਿਆ: ਅਨਵਦਿਆ, ਅਨਵਸ਼ਾ, ਅਨਵਤੀ, ਮਦਨਪ੍ਰਿਆ, ਅਰੂਸ਼ਾ, ਸੁਭਗਾ, ਭਾਸੀ ਅਤੇ ਮਰਿਸ਼ਟਾ — ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

ਮਨੋਵਤੀ ਸੁਕੇਸ਼ਾ ਚ ਤੁਮ੍ਬੁਰੋਸ੍ਤੁ ਸੁਤੇ ਉਭੇ। ਪਞ੍ਚਚੂਡਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਦੈਵਿਕ੍ਯੋऽਪ੍ਸਰਸੋ ਦਸ਼ ॥ ੮.

ਮਨੋਵਤੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਸ਼ਾ, ਦੋਵੇਂ ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਪੰਜ-ਚੁੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਵਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਕੁੱਲ ਦਸ, ਦਿਵਯ ਜਨਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਮੇਨਕਾ ਸਹਜਨ੍ਯਾ ਚ ਪਰ੍ਣਿਨੀ ਪੁਞ੍ਜਿਕਸ੍ਥਲਾ। ਘृਤਸ੍ਥਲਾ ਘृਤਾਚੀ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀ ਪੂਰ੍ਵਚੀਤ੍ਯਪਿ। ਪ੍ਰਮ੍ਲੋਚੇਤ੍ਯਭਿਵਿਖ੍ਯਾਤਾਨੁਮ੍ਲੋਚਨ੍ਤੀ ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੮.

ਮੇਨਕਾ, ਸਹਜਨਿਆ, ਪਰਣਿਨੀ, ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਘ੍ਰਿਤਸਥਲਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਪੂਰਵਾਚੀ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਲੋਚੰਤਿ — ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਸ੍ਯਾਥ ਜਜ੍ਞੇ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਯਾ। ਊਰੋਃ ਸਰ੍ਵਾਨਵਦ੍ਯਾਙ੍ਗੀ ਉਰ੍ਵਸ਼੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੮.

ਅਨਾਦਿ-ਨਿਧਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਉਰੋਂ ਜਨਮੀ ਉਰਵਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਖੁੱਟ ਹੈ, ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮੇਨਸ੍ਯ ਮੇਨਕਾ ਕਨ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹृष੍ਟਚੇਤਸਃ । ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਾਦਿਨ੍ਯੋ ਮਹਾਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੮.

ਮੇਨਕਾ, ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਹਾ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗਣਾ ਅਪ੍ਸਰਸਾਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਆਹੂਤਾਃ ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ॥ ੮.

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਸਮੂਹ, ਜਦੋਂ ਬੁਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਮਕ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਾਃ ਕਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਮਨੋਃ ਸੁਤਾਃ। ਵੇਗਵਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਰਿष੍ਟਾਯਾ ਊਰ੍ਜ੍ਜਾਯਾਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਾਃ ॥ ੮.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ, ਮਨੂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਤਵਰਿਤਾ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਧੀਆਂ, ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਜੁਆਨ ਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।

ਆਯੁष੍ਮਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਤਾਃ ਸੁਭਾ ਸ੍ਵਰਾਃ। ਵਾਰਿਜਾ ਹ੍ਯਮृਤੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਮृਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੮.

ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਉਹ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਾਯੂਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮੁਦਾ ਨਾਮ ਭੂਮਿਜਾਤਾ ਭਵਾਸ੍ਤੁ ਵੈ । ਵਿਦ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚ ਰੁਚੋ ਨਾਮ ਮृਤ੍ਯੋਃ ਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭੈਰਵਾਃ ॥ ੮.

ਹਵਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਧੀਆਂ 'ਮੁਦਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ 'ਭਵਾ' ਹਨ। ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ 'ਰੁਚਾ' ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ 'ਭੈਰਵਾ' ਹਨ।

ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਾਮਗੁਣਾ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਸੁਰਗਣੈਃ ਰੂਪਾਤਿਸ਼ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅਕਲਪਨੀਆ ਅਕਲਪਨੀਆ ਰੂਪਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ੁਭਰੂਪਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਨਾਰੀ ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਕੁਣ੍ਡਾਚ੍ਚ ਦੇਵਨਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ। ਰੂਪਯੌਵਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ॥ ੮.

ਤਿਲੋਤਮਾ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਅਸਮਾਨੀ ਨਾਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਗ ਦੇ ਕੂੰਡ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਦੇਵੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਜੁਆਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

ਵੇ ਦੀਤਲਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੇਦਵਤੀ ਨਾਮ ਸੁਰਨਾਰੀ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ॥ ੮.

ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਕੂੰਡ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਅਸਮਾਨੀ ਨਾਰੀ 'ਵੇਦਵਤੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਯਮਸ੍ਯ ਦੁਹਿਤਾ ਰੂਪਯੌਵਨਸ਼ਾਲਿਨੀ। ਵਰਹੇਮਵਿਭਾ ਹੇਮਾ ਦੇਵਨਾਰੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ॥ ੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਮ ਦੀ ਧੀ ਹੇਮਾ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਜੁਆਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੰਗੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਅਸਮਾਨੀ ਨਾਰੀ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਹੁਸਾਹਸ੍ਰਂ ਭਾਸ੍ਵਰਾ ਹ੍ਯਪ੍ਸਰੋਗਣਾਃ। ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਮਾਤਰਸ਼੍ਚ ਹ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਹਨ।

ਸੁਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚਮ੍ਪਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰਸਃ ਸਮਾਃ। ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਤੁ ਕਾਨ੍ਤੇਨ ਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਦਿਰਾਂ ਵਿਨਾ। ਤਾਸਾਮਾਪ੍ਯਾਯਤੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਾਨਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ॥ ੮.

ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਨੰਦ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਪਰ੍ਵਤੇ ਨਾਰਦੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰੇਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਭੂਤੋ ਨਾਰਦਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਵੁਭੌ॥ ਤਯੋਰ੍ਯਵੀਯਸੀ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਾਰਨ੍ਧਤੀ ਸ੍ਮृਤਾ। ਦੇਵਰੁਖ੍ਯੋ ਸੂਰ੍ਯਜਨ੍ਮ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ॥(ਪਾਠਭੇਦਃ) ਵਿਨਤਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵਾਵਰੁਣੋ ਗਰੁਡਸ਼੍ਚ ਹ। षਟ੍‌ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਸਾਰਸ਼੍ਚ ਯਵੀਯਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੮.

ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ; ਉਥੋਂ ਪਰਵਤ ਤੇ ਨਾਰਦ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਰੁੰਧਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਵੀਯਸੀ ਦੀਆਂ ਛੱਤੀ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਅਰੁਣ ਤੇ ਗਰੁੜ, ਜਨਮ ਲਏ; ਉਹ ਭੈਣਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।