ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਵਂ ਗਦੀ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀ ਚਾਪਿ ਖਟ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਝਰ੍ਝਰੀ ਤਥਾ । ਛੇਤ੍ਤਾ ਭੇਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਚ ਤ੍ਵਂ ਨੇਤਾਪ੍ਯਨ੍ਤਕੋ ਮਤਃ ।। ੩੦.

ਤੂੰ ਗਦਾ, ਤੂੰ ਤੀਰ, ਤੂੰ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ, ਤੂੰ ਡੰਢੋਰਾ; ਤੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਤੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ, ਤੂੰ ਵੱਜਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਨੇਤਾ ਤੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ।

ਦਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮੋऽਰ੍ਥਃ ਕਾਮ ਏਵ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਸਰਿਤਃ ਪਲ੍ਵਲਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ।। ੩੦.

ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ; ਇੰਦਰ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ — ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਲਤਾਵਲ੍ਲੀ ਤृਣੌषਧ੍ਯਃ ਪਸ਼ਵੋ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ। ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਰ੍ਮਗੁਣਾਰਮ੍ਭਃ ਕਾਲਪੁष੍ਪਫਲਪ੍ਰਦਃ ।। ੩੦.

ਬੇਲਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ, ਘਾਹ, ਜੜੀਆਂ, ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ; ਪਦਾਰਥ, ਕਰਮ, ਗੁਣ, ਸਮਾਂ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ — ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਆਦਿਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯੋਙ੍ਕਾਰ ਏਵ ਚ। ਹਰਿਤੋ ਲੋਹਿਤਃ ਕृष੍ਣੋ ਨੀਲਃ ਪੀਤਸ੍ਤਥਾਰੁਣਃ ।। ੩੦.

ਆਰੰਭ, ਅੰਤ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ; ਗਾਯਤਰੀ, ਓਮ; ਹਰਾ, ਲਾਲ, ਕਾਲਾ, ਨੀਲਾ, ਪੀਲਾ ਤੇ ਗੂੜਾ ਲਾਲ — ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਕਦ੍ਰੁਸ਼੍ਚ ਕਪਿਲਸ਼੍ਚੈਵ ਕਪੋਤੋ ਮੇਚਕਸ੍ਤਥਾ। ਸੁਵਰ੍ਣਰੇਤਾ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਸੁਵਰ੍ਣ ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤੋ ਮਤਃ ।। ੩੦.

ਕਦਰੂ, ਕਪਿਲ, ਕਪੋਤਾ, ਮੇਚਕ; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਵਰਨਰੇਤਾ ਤੇ ਸੁਵਰਨ — ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਸੁਵਰ੍ਣਨਾਮਾ ਚ ਤਥਾ ਸੁਵਰ੍ਣਪ੍ਰਿਯ ਏਵ ਚ। ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰੋऽਥ ਯਮਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰੁਣੋ ਧਨਦੋऽਨਲਃ ।। ੩੦.

ਸੁਵਰਨਨਾਮਾ ਤੇ ਸੁਵਰਨਪ੍ਰਿਆ; ਤੂੰ ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਵਰੁਣ, ਕੁਬੇਰ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈਂ।

ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਰ੍ਭਾਨੁਰੇਵ ਚ। ਹੋਤ੍ਰਂ ਹੋਤਾ ਚ ਹੋਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹੁਤਞ੍ਚ ਪ੍ਰਹੁਤਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੦.

ਤੂੰ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ, ਚਮਕਦਾਰ; ਸਵਰਭਾਨੁ ਤੇ ਭਾਨੁ; ਯਜਨਾ, ਯਜਕ, ਹੋਮ, ਹਵਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਵਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ।

ਸੁਪਰ੍ਣਞ੍ਚ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਜੁषਾਂ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਿਯਮ੍। ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਮਙ੍ਗਲਾਨਾਞ੍ਚ ਮਙ੍ਗਲਮ੍ ।। ੩੦.

ਤੂੰ ਸੁਪਰਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸੌ ਰੁਦਰ; ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈਂ।

ਗਿਰਿਃ ਸ੍ਤੋਕਸ੍ਤਥਾ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਜੀਵਃ ਪੁਦ੍ਗਲ ਏਵ ਚ। ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਰਜਸ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਤਮਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਨਂ ਤਥਾ ।। ੩੦.

ਪਹਾੜ, ਟਿੱਲਾ, ਰੁੱਖ, ਜੀਵ, ਵਿਅਕਤੀ; ਤੂੰ ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ ਤੇ ਉਤਪਤੀ ਹੈਂ।

ਪ੍ਰਾਣੋऽਪਾਨਃ ਸਾਮਾਨਸ਼੍ਚ ਉਦਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨ ਏਵ ਚ। ਉਨ੍ਮੇषਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇषਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਜृਮ੍ਭਿਤਮੇਵ ਚ ।। ੩੦.

ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ, ਉਦਾਨ, ਵਿਆਨ; ਅੱਖਾਂ ਖੋਲਣ, ਭੇਡ ਤੇ ਹੰਝੀ — ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਲੋਹਿਤਾਙ੍ਗੋ ਗਦੀ ਦਂष੍ਟ੍ਰੀ ਮਹਾਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਮਹੋਦਰਃ। ਸੁਚਿਰੋਮਾ ਹਰਿਚ੍ਛ੍ਮਸ਼੍ਰੁਰੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਕੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ ।। ੩੦.

ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ, ਵੱਡਾ ਪੇਟ; ਸੋਹਣੇ ਵਾਲ, ਹਰਾ ਦਾਡ਼ੀ, ਖੜੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ — ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਨृਤ੍ਯਾਙ੍ਗੋ ਗੀਤਵਾਦਨਕਪ੍ਰਿਯਃ। ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਜਲੀ ਜਲੋ ਜਲ੍ਯ ਜਵਃ ਕਾਲਃ ਕਲੀ ਕਲਃ ।। ੩੦.

ਗੀਤ, ਵਾਦਨ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਅੰਗ; ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦਨ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮੱਛੀ, ਜਲਜੀਵ, ਪਾਣੀ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ਼, ਸਮਾਂ, ਕਲਿਜੁਗ, ਤੇ ਕਾਲ — ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਵਿਕਾਲਸ਼੍ਚ ਸੁਕਾਲਸ਼੍ਚ ਦੁष੍ਕਾਲਃ ਕਲਨਾਸ਼ਨਃ। ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ਯੋऽਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾਪਾਯਕਰੋ ਹਰਃ ।। ੩੦.

ਮੰਦਾ ਸਮਾਂ, ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ, ਔਖਾ ਸਮਾਂ, ਸਮਾਂ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮੌਤ, ਨਾਸ, ਅੰਤ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੀੜ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ — ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕੋऽਨ੍ਤਕਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਬਲਾਹਕੌ। ਘਟੋ ਘਟੀਕੋ ਘਣ੍ਟੀਕੋ ਚੂਡਾਲੋਲਬਲੋ ਬਲਮ੍ ।। ੩੦.

ਸੰਵਰਤਕ, ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੰਵਰਤਕ ਬੱਦਲ; ਘੜਾ, ਛੋਟਾ ਘੜਾ, ਘੰਟੀ, ਚੋਟੀ, ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਤਾਕਤ — ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਲੋऽਗ੍ਨਿਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡੀ ਮੁਣ੍ਡੀ ਚ ਦਣ੍ਡਧृਕ੍। ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਥਃ ।। ੩੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ, ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੁੰਡਾ, ਦੰਡ ਫੜਨ ਵਾਲਾ; ਚਾਰ ਯੁਗ, ਚਾਰ ਵੇਦ, ਚਾਰ ਯਜਕ, ਤੇ ਚਾਰ ਰਾਹ — ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਚਤੁਰਾ ਸ਼੍ਰਮਵੇਤ੍ਤਾ ਚ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਕਰਸ਼੍ਚ ਹ। ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਪ੍ਰਿਯੋ ਧੂਰ੍ਤ੍ਤੋऽਗਣ੍ਯੋऽਗਣ੍ਯਗਣਾਧਿਪਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ ਦੋਵਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਲਾਕ ਹੈ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰੋ ਗਿਰਿਕੋ ਗਿਰਿਕਪ੍ਰਿਯਃ। ਸ਼ਿਲ੍ਪੀਸ਼ਃ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਿਲ੍ਪਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਰੁਦਰਾਖ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਾਰੀਗਰ ਤੇ ਹਰ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਭਗਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤਕਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪੂष੍ਣੋ ਦਨ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਨਃ। ਗੂਢਾਵਰ੍ਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗੂਢਸ਼੍ਚ ਗੂਢਪ੍ਰਤਿਨਿषੇਵਿਤਾ ।। ੩੦.

ਉਹ ਭਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੰਨ, ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੁਪਤ ਚਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਰਣਸ੍ਤਾ ਰਕਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸੁਤਾਰਣਃ। ਧਾਤਾ ਵਿਧਾਤਾ ਸਤ੍ਵਾਨਾਂ ਨਿਧਾਤਾ ਧਾਰਣੋ ਧਰਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਟਿਕਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਮਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਝੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਸਤ੍ਯਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਥਾਰ੍ਜਵਮ੍ । ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਕृਦ੍ਭੂਤੋ ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵੋਦ੍ਭਵਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਉ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਆਪ ਹੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।

ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਰਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਈਸ਼ਾਨੋ ਵੀਕ੍ਸ਼ਣਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਦੁਰ੍ਦਾਨ੍ਤੋ ਦਨ੍ਤਨਾਸ਼ਨਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਭੂ, ਭੁਵ, ਸਵਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਮਹਾਨ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਕ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਣਵਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੰਦ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤ ਸੁਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤ ਕਾਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਕਾਮਬਿਮ੍ਬਨਿਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਚ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਰਜਃਪ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇੱਛਾ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਰਣਿਕਾਰਾ ਫੁੱਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਮੁਖਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭੀਮਮੁਖਃ ਸੁਮੁਖੋ ਦੁਰ੍ਮੁਖੋ ਮੁਖਃ। ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਬਹੁਮੁਖੋ ਰਣੇ ਹ੍ਯਭਿਮੁਖਃ ਸਦਾ ।। ੩੦.

ਉਹ ਚੰਨਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ, ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਮਾੜਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਸਿਰਫ ਚਿਹਰਾ ਹੀ ਹੈ; ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਅਨੇਕ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰੀ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸ਼ਕੁਨਿਰ੍ਮਹੋਦਧਿਃ ਪਰੋ ਵਿਰਾਟ੍ । ਅਧਰ੍ਮਹਾ ਮਹਾਦਣ੍ਡੋ ਦਣ੍ਡਧਾਰੋ ਰਣਪ੍ਰਿਯਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੋਖ, ਪੰਛੀ, ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਅਨਿਆਇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਦੰਡ, ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਗੋਤਮੋਗੋਪ੍ਰਤਾਰਸ਼੍ਚ ਗੋਵृषੇਸ਼੍ਚਰਵਾਹਨਃ। ਧਰ੍ਮਕृਦ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਵਿਦੁਤ੍ਤਮਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਗੌਤਮ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਲਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਆਪ ਹੀ ਧਰਮ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਗੋਪ੍ਤਾ ਗੋਵਿਨ੍ਦੋ ਮਾਨਦੋ ਮਾਨ ਏਵ ਚ। ਤਿष੍ਠਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਾਣੁਸ਼੍ਚ ਨਿष੍ਕਮ੍ਪਃ ਕਮ੍ਪ ਏਵ ਚ ।। ੩੦.

ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗੋਵਿੰਦ, ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੈ; ਖੜਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਡੋਲ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੰਬਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਦੁਰ੍ਵਾਰਣੋ ਦੁਰ੍ਵਿषਦੋ ਦੁਃਸਹੋ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਃ। ਦੁਰ੍ਦ੍ਧਰੋ ਦੁष੍ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਵਿਦੋ ਦੁਰ੍ਜ੍ਜਯੋ ਜਯਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਔਖਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਿਚ ਔਖਾ, ਸਹਿਣ ਵਿਚ ਔਖਾ, ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਿਚ ਔਖਾ ਹੈ; ਝੱਲਣ ਵਿਚ ਔਖਾ, ਹਿਲਾਉਣ ਵਿਚ ਔਖਾ, ਜਾਣਣ ਵਿਚ ਔਖਾ, ਜਿੱਤਣ ਵਿਚ ਔਖਾ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸ਼ਸ਼ਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਸ਼ਮਨਃ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਂ ਦੁਰ੍ਜਰਾऽਥ ਤृਟ੍। ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਾਧਿਹਾ ਵ੍ਯਾਧਿਗਸ਼੍ਚ ਹ ।। ੩੦.

ਉਹ ਖਰਗੋਸ਼, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ, ਪਚਾਉਣ ਵਿਚ ਔਖਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੋਗ, ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸਹ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞੋ ਮृਗਾ ਵ੍ਯਾਧਾ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮਾਕਰੋऽਕਰਃ । ਸ਼ਿਖਣ੍ਡੀ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਵਲੋਕਨਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਯਜਨ, ਹਿਰਣ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਨਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਚੁੜ ਵਾਲਾ, ਕੰਵਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।