ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਨ੍ਤਿ ਮੇ ਬਹਵੋ ਰੁਦ੍ਰਾਃ ਸ਼ੂਲਹਸ੍ਤਾਃ ਕਪਰ੍ਦ੍ਦਿਨਃ। ਏਕਾਦਸ਼ਾਵਸ੍ਥਗਤਾ ਨਾਨ੍ਯਂ ਵੇਝਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੩੦.

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਜਟਾਵਾਲੇ ਹਨ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।

ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾ ਦੇਵਾ ਯੇਨ ਈਸ਼ੋ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ। ਯਥਾਹਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਨ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੈਵਤਮ੍। ਤਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਪੁਲੋ ਯਜ੍ਞੋऽਯਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩੦.

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਵੀ ਸੱਦੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਇਉਂ ਹੀ ਦੱਖ ਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਵੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਏਤਨ੍ਮਖੇ ਸ਼ੂਰ ਸੁਵਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰੇ ਹਵਿਃ ਸਮਸ੍ਤਂ ਵਿਧਿਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਤਮ੍। ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਯਾਮ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭੋਰ੍ਵਿਭੋ ਹ੍ਯਾਹਵਨੀਯਨਿਤ੍ਯਮ੍ ।। ੩੦.

ਹੇ ਵੀਰ, ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜੋ ਮਨਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।

ਗਤਾਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ੈਲਰਾਜਸੁਤਾ ਤਦਾ। ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਸਾਧ੍ਵੀ ਦੇਵਂ ਪਸ਼ੁਪਤਿਂ ਤਦਾ ।। ੩੦.

ਜਦੋਂ ਦੇਵੀਆਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।

ਭਗਵਨ੍ ਵ੍ਕ ਗਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਾ- ਸ਼ਕ੍ਰਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਬੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮੇ ਮਹਾਨਯਮ੍ ।। ੩੦.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਮ ਮਹਾਭਾਗੋ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਿਰੂਤ੍ਤਮਃ। ਹਯਮੇਧੇਨ ਯਜਤੇ ਤਤ੍ਰ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦਿਵੌਕਸਃ ।। ੩੦.

ਦੱਖ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਯਜ੍ਞਮੇਤਂ ਮਹਾਭਾਗ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨ ਗਤੋऽਸਿ ਵੈ। ਕੇਨ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿषੇਧੇਨ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿषਿਧ੍ਯਤੇ ।। ੩੦.

ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਯਜਨ ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਏ? ਕਿਸ ਰੋਕ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?

ਸੁਰੈਰੇਵ ਮਹਾਭਾਗੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦਨੁष੍ਠਿਤਮ੍। ਯਜ੍ਞੇषੁ ਮਮ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨ ਭਾਗ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਃ ।। ੩੦.

ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਪੂਰ੍ਵੋਪਾਯੋਪਪਨ੍ਨੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ। ਨ ਮੇ ਸੁਰਾਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਾਗਂ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।। ੩੦.

ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਜਨ ਦਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਾਂ।

ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਦੇਵੇषੁ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨਧਿਕੋ ਗੁਣੈਃ । ਅਜੇਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਧृष੍ਯਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸਾ ਯਸ਼ਸਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ।। ੩੦.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਜੋਤ, ਮਾਣ ਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋ।

ਅਨੇਨ ਤੁ ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਤਿषੇਧੇਨ ਨਾਮਤਃ । ਅਤੀਵ ਦੁਃਖਮਾਪਨ੍ਨਾ ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ ਮਮਾਨਘ ।। ੩੦.

ਪਰ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਰੋਕ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।

ਕਿਂ ਨਾਮ ਦਾਨਂ ਨਿਯਮਨ੍ਤਪੋ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਮਹਂ ਯੇਨ ਪਤਿਰ੍ਮਮਾਦ੍ਯ। ਲਭੇਤ ਭਾਗਂ ਭਗਵਾਨਚਿਨ੍ਤ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਥ ਵਾ ਤृਤੀਯਮ੍ ।। ੩੦.

ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਤਪ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਕਲਪਣਯੋਗ ਹੈ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਲੈ ਸਕੇ?

ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਾਂ ਭਗਵਾਨਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਃ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਾਮੁਵਾਚ। ਨ ਵੇਤ੍ਸਿ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਕृਸ਼ੋਦਰਾਙ੍ਗਿ ਕਿਂ ਨਾਮ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਚਨਨ੍ਤਵੇਦਮ੍ ।। ੩੦.

ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਕਲਪਣਯੋਗ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ?'

ਅਹਂ ਹਿ ਜਾਨਾਮਿ ਵਿਸ਼ਾਲਨੇਤ੍ਰੇ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਃ। ਨ ਵਾਦ੍ਯ ਮੋਹੇਨ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਦੇਵੋ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਂਪ੍ਰਮੂਢਮ੍ ।। ੩੦.

ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਮਾਮਧ੍ਵਰੇ ਸ਼ਂਸਿਤਾਰਃ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਰਥਨ੍ਤਰੇ ਸਾਮ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਗੇਯਮ੍। ਮਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਰੇ ਯਜਨ੍ਤੇ ਮਾਧ੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਵਃ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤੇ ਚ ਭਾਗਮ੍ ।। ੩੦.

ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਾਮ ਗੀਤ ਰਥੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਤ ਮੈਨੂੰ ਭਾਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਪ੍ਰਾਕृਤੋऽਪਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨਸਂਸਦਿ। ਸ੍ਤੌਤਿ ਗੋਪਾ ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੩੦.

ਭਾਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਗੋਆਲੇ ਜਾਂ ਤਿਆਗੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਦੇਵੇਸ਼ਿ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਮੁਪਗਚ੍ਛ ਚ। ਯਂ ਸ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਰਾਰੋਹੇ ਭਾਗਾਰ੍ਥਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ ।। ੩੦.

ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਿਫਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਤੂੰ ਆਪ ਵੇਖ ਤੇ ਆ। ਮੈਂ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਚਾਂਗਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਰੰਗ ਵਾਲੀ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਪਤ੍ਨੀਂ ਪ੍ਰਾਣੈਰਪਿ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍। ਸੋऽਸृਜਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਵਕ੍ਰਾਦ੍ਭੂਤਂ ਕ੍ਰੋਧਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੩੦.

ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਵੱਕਰੀ ਭੌਂਹ ਤੋਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਇਕ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਂ ਦੇਵਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਚਰਣੇ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਸਹਸ੍ਰਮੁਦ੍ਗਰਧਰਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਰਪਾਣਿਨਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਐਸਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਸਨ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਗਦਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਂ ਦੀਪ੍ਤਕਾਰ੍ਮੁਕਧਾਰਿਣਮ੍। ਪਰਸ਼੍ਵਸਿਧਰਂ ਦੇਵਂ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਂ ਭਯਾਵਹਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੁਹਾੜੀ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬੜਾ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਘੋਰ ਰੂਪੇਣ ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਕृਤਭੂषਣਮ੍। ਵਸਾਨਂ ਚਰ੍ਮ ਵੈਯਾਘ੍ਰਂ ਮਹਾਰੁਧਿਰਨਿਃਸ੍ਰਵਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਦੀ ਸੋਭਾ ਸੀ, ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲਾਲ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਂ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਹਾਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮਹੋਦਰਮ੍। ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਂ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬੋष੍ਠਂ ਲਮ੍ਬਕਰ੍ਣਂ ਦੁਰਾਸਦਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਵੱਡੇ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਸਨ, ਮੂੰਹ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਪੇਟ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਜੀਭ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੋਠ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੰਨ ਲੰਮੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਕੋਲ ਜਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਕੁਲਿਸ਼ੋਦ੍ਯੋਤਿਤਕਰਮ੍ਭਾਭਿਰ੍ਜ੍ਵਲਿਤਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਮ੍। ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਪਰਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਾਦਾਮਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਲੜੀ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੀ, ਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਤੇਜਸਾ ਚੈਵ ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯੁਗਾਨ੍ਤਮਿਵ ਪਾਵਕਮ੍। ਆਕਰ੍ਣਦਾਰਿਤਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਞ੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਭਯਾਨਕਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਚੌਂਫੇਰੇ ਡਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਮਹਾਬਲਂ ਮਹਾਤੇਜਂ ਮਹਾਪੁਰੁषਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਵਿਸ਼੍ਵਹਰ੍ਤृਮਹਾ ਕਾਯਂ ਮਹਾਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਯੁਗਪਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਤਵਦ੍ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਨ੍ਮਥਾਗ੍ਨਿਵਤ੍ ।। ੩੦.

ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਬੜੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਸੋ ਚੰਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਚਤੁਰ੍ਮਹਾਸ੍ਯਂ ਸਿਤਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਦਂष੍ਟ੍ਰਂ ਮਹੋਗ੍ਰਤੇਜੋਬਲਕੌਤੁਕਾਢਯਮ੍। ਯੁਗਾਨ੍ਤਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਹਸ੍ਰਭਾਸਂ ਸਹਸ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਾਮਲਕਾਨ੍ਤਿਕਾਨ੍ਤਮ੍। ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਸਰ੍ਵੌषਧਿਮਨ੍ਦਰਾਭਂ ਸੁਮੇਰੁਕੈਲਾਸਹਿਮਾਦ੍ਰਿਤੁਲ੍ਯਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਮੂੰਹ ਸਨ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ, ਤੇਜ ਤੇ ਅਚੰਭਾ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਇਕੱਠੇ ਚਮਕਣ, ਐਸਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਨੀਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਖਧੀਆਂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਤੇ ਸੂਮੇਰ, ਕੈਲਾਸ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਵਰਗਾ ਉੱਚਾ ਸੀ।

ਯੁਗਾਰ੍ਕਾਭਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ੍ਯਂ ਚਾਰੁਨਾਸਂ ਮਹਾਨਨਮ੍। ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਗਣ੍ਡਂ ਦੀਪ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਮਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਵਿਲਾਨਨਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਹ ਜੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਬੜੀ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਸੋਹਣੀ ਨੱਕ ਤੇ ਵੱਡਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ। ਗੱਲਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅੱਖਾਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਕृਤ੍ਤਿਵਸਨਂ ਮਹਾਭੁਜਗਵੇष੍ਟਿਤਮ੍। ਉष੍ਣੀषਿਣਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਧਰਂ ਵ੍ਕਚਿਦੁਗ੍ਰਂ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ਸਮਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਲਪਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ ਸੀ, ਚੰਦ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਦੇ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

ਨਾਨਾਕੁਸੁਮਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਨਂ ਨਾਨਾਗਨ੍ਦਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ । ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਵਿਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਂ ਨਾਨਾਭਰਣਭੂषਿਤਮ੍ ।। ੩੦.

ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਾਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਤੇ ਗਹਣੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ।