ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਾਭ੍ਯੋऽਪਰੇ ਯਕ੍ਸ਼ਗਣਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ਵਿਸ਼ਾਲੇਨ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੮.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਚਾਰ ਯਕ੍ਸ਼ ਸਮੂਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ।

ਲੋਹੇਯੋ ਭਰਤੇਯਸ਼੍ਚ ਕृਸ਼ਾਙ੍ਗੇਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਵਿਸ਼ਾਲੇਸ਼੍ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਗਣਾਃ ॥ ੮.

ਲੋਹੇਯ, ਭਰਤੇਯ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਂਗੇਯ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲੇਯ—ਇਹ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮੂਹ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੈਰਸੁਰੈਰ੍ਘੋਰੈਰ੍ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ। ਲੋਕੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਗਣੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਲੋਕਾਲੋਕ ਵਿਦਾਂਵਰਾਃ ॥ ੮.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸੁਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯਕ੍ਸ਼ ਸਮੂਹ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ।

ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਥ ਵਾਲੇਯਾ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਮਹਾਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਾਯਕਾਃ ॥ ੮.

ਫਿਰ ਗੰਧਰਵ, ਜੋ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ।

ਵਿਕ੍ਰਮੌਦਾਰ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ। ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ ੮.

ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਦਿਲਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗਦੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁਰ੍ਮਹਾਭਾਗਃ ਸੋਮਦਤ੍ਤੋऽਥ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੁਹਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੮.

ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਵਰਮਨ ਵੀ, ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੁਣ ਦੱਸੇ ਜਾਣਗੇ।

ਪ੍ਰਥਮਾ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਕਾ ਨਾਮ ਕਮ੍ਬਲਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍। ਤਥਾ ਵਸੁਮਤੀ ਨਾਮ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮੌਜਸਃ ॥ ੮.

ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਅਗਨਿਕਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਕੰਬਲਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਵਸੁਮਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀਅਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।

ਤਾਭ੍ਯਃ ਪਰੇ ਕੁਮਾਰੇਣ ਗਣਾ ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ। ਤ੍ਰਯੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯੁਦ੍ਧਦੁਰ੍ਮਦਾਃ ॥ ੮.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗਰੁੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ — ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਸਨ।

ਆਗ੍ਨੇਯਾਃ ਕਾਮ੍ਬਲੇਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਸੁਮਤੀਸੁਤਾਃ। ਤੈਰ੍ਗਣੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਲੋਕਚਰਾਚਰਮ੍ ॥ ੮.

ਅਗਨਿਕਾ ਦੇ, ਕੰਬਲਾ ਦੇ, ਤੇ ਵਸੁਮਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਰੁੱਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਵਿਦ੍ਯਾਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤੇਨੈਵ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਰੂਪਵਿਦ੍ਯਾਧਨੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ ੮.

ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ — ਜੋ ਸੋਹਣੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।

ਤੇषਾਮੁਦੀਰ੍ਣ ਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਨਾਮਾਨਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਮੇ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਤਃ ॥ ੮.

ਉਹ ਗੰਧਰਵ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।

ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ ਕਪਿਲਃ ਸੁਲੋਮਾ ਮਾਗਧਸ੍ਤਥਾ। ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੇਤੁਸ਼੍ਚ ਵੈ ਗਾਙ੍ਗੋ ਗੋਦਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਬਲਃ ॥ ੮.

ਹਿਰਣਯਰੋਮ, ਕਪਿਲ, ਸੁਲੋਮ, ਮਾਗਧ, ਚੰਦ੍ਰਕੇਤੁ ਗਾਂਗ, ਤੇ ਗੋਦ — ਇਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾਵਦਾਤਾਨਾਂ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਗਣੋ ਦ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਸੁਲੋਚਨੇ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਤਪਸੀ ਹਨ। ਦੋ ਹੋਰ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਹਨ, ਓ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ।

ਸ਼ਿਵਾ ਚ ਸੁਮਨਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸਾ ਵਿਦ੍ਯਾਚਰਣਗੋਚਰਾਃ ॥ ੮.

ਸ਼ਿਵਾ ਤੇ ਸੁਮਨਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਰਾਹੀਂ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਰਵਸ ਨੇ ਉਹ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਚਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੈਵੇਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤਥਾ ਸੌਮਨਸੋ ਗਣਾਃ। ਏਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਲੋਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਗਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ॥ ੮.

ਸ਼ਿਵੇਯਾ, ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਹਨ, ਤੇ ਸੌਮਨਸਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਧਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਏਭ੍ਯੋऽਨੇਕਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਅਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣਾਮ੍। ਲੋਕੇ ਗਣਸ਼ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਵਿਦ੍ਯਾਘਰਵਿਚੇष੍ਟਿਤਾਤ੍ ॥ ੮.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਸੰਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ — ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਗਰੁੱਪ ਬਣੇ।

ਅਸ਼੍ਵਮੁਖਾਸ਼੍ਚ ਤੇਨੈਵ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਮੁਖਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੮.

ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੇ, ਘੋੜੇ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ — ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਘੋੜਾ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਸੇਨਃ ਕਾਲਿਨ੍ਦੋ ਮਹਾਨੇਤ੍ਰੋ ਮਹਾਬਲਃ। ਸੁਵਰ੍ਣਘੋषਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਮਹਾਘੋषਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ ੮.

ਸਮੁੰਦਰ, ਸੇਨਾ, ਕਾਲਿੰਦ, ਮਹਾਨੇਤਰ — ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਸੁਵਰਨਘੋਸ਼, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਮਹਾਘੋਸ਼ — ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਗਣਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਹਯਾਨਨਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਘੋੜਾ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾਸਮੁਤ੍ਥਿਤੇਨੈਵ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ਨਰਮੁਖਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਃ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਾਃ ॥ ੮.

ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੇ, ਮਨੁੱਖ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨਰ, ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਹਰਿषੇਣਃ ਸੁषੇਣਸ਼੍ਚ ਵਾਰਿषੇਣਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਰੁਦ੍ਰਦਤ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਦਤ੍ਤੌ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰੁਮ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮੌ ॥ ੮.

ਹਰਿਸੇਨਾ, ਸੁਸੇਨਾ, ਵਾਰਿਸੇਨਾ — ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਰੁਦ੍ਰਦੱਤ ਤੇ ਇੰਦਰਦੱਤ, ਚੰਦ੍ਰਦ੍ਰੁਮ ਤੇ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚ ਬਿਨ੍ਦੁਸਾਰਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਕਿਨ੍ਨਰਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕਿਨ੍ਨਰਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨਾਃ ॥ ੮.

ਬਿੰਦੂ, ਬਿੰਦੂਸਾਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿੰਨਰ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਹਨ।

ਨृਤ੍ਯਗੀਤਪ੍ਰਗਲ੍ਭਾਨਾਮੇਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਲੋਕੇ ਗਣਸ਼ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਿਨ੍ਨਰਾਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ ੮.

ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੂਹ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ।

ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਯਕ੍ਸ਼ੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਲੌਹੇਯਾ ਰੂਪਸ਼ਾਲਿਨੀ। ਦੁਹੀਤਾ ਸੁਰਵਿਨ੍ਦੇਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਸਿਦ੍ਧਸਮ੍ਮਤਾ ॥ ੮.

ਯਕਸ਼, ਯਕਸ਼ੋਪਸ਼ਾਂਤ, ਸੋਹਣੀ ਲੌਹੇਯਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਰਵਿੰਦਾ — ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਪਾਯਾਕੇਤਨਸ੍ਯਾਹਿ ਸ੍ਵਯਮੁਤ੍ਪਾਦਿਤੋ ਗਣਃ । ਕਰਾਲਕੇਨ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ ॥ ੮.

ਉਪਾਯਾਕੇਤ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਕ ਸਮੂਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਹੁਣ ਕਰਾਲਕ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।

ਭੂਤਾ ਭੂਤਗਣੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਆਵੇਸ਼ਕਨਿਵੇਸ਼ਕਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਗਣੋ ਭੂਮਿਗੋਚਰਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੮.

ਭੂਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਵੇਸ਼ਕ ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਜ੍ਞੇਯ ਇਹ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਨਾਯਕਃ। ਯੇ ਉਤ੍ਕृष੍ਟਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇषਾਮਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣਾਮ੍। ਵृਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਰਮਾਤ੍ਰਮਾਕਾਸ਼ਂ ਤੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੮.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਜਾਣੋ; ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਤਤ੍ਰੇਮੇ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕਥਿਤਾ ਮਯਾ। ਦੇਵੋਪਸ੍ਥਾਨਨਿਰਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਃ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦातर ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਜਾਣੋ।

ਨਾਰਾਯਣਂ ਸੁਰਗੁਰੁਂ ਵਿਰਜਂ ਪੁष੍ਕਰੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਞ੍ਚ ਤਥਾ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਮ੍ ॥ ੮.

ਨਾਰਾਇਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਰਜਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਅਤੇ ਚਾਰ-ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਸਵਯੰਭੂ —