ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਜੈਕਪਾਦੁਪਸ੍ਥੇਯਃ ਸ ਵੈ ਸ਼ਾਲਾਮੁਖੀਯਕਃ। ਅਨੁਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯੋਪ੍ਯਹਿਰ੍ਬੁਧ੍ਨ੍ਯਃ ਸੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਗृਹਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੯.

ਅਜੈਕਪਾਦ ਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸ਼ਾਲਾਮੁਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਹਿਰਬੁਧਨ ਅੱਗ, ਜੋ ਖਾਸ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ, ਉਹ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਂਸ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਸੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਉਪਸ੍ਥੇਯਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਤਤੋ ਵਿਹਰਣੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯष੍ਟੌ ਤੁ ਤਤ੍ਸੁਤਾਨ੍ ।। ੨੯.

ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਣਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਕ੍ਰਤੁਪ੍ਰਵਾਹਣੋऽਗ੍ਨੀਧ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਧਿष੍ਣਯੋऽਪਰੇ। ਵਿਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸੌਤ੍ਯੋਹ੍ਨਿ ਸਵਨਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੯.

ਕ੍ਰਤੁ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਤੇ ਅਗਨੀਧ੍ਰ—ਇਹ ਹੋਰ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਮ ਯਜਨ ਦੇ ਦਿਨ, ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੌਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਯੋ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ। ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਵਾਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਤ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਫਿਰ ਪੌਤਰੇਯਾ ਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਅੱਗ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਦੂਜੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਤਿਆ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਅਵਕ੍ਸ਼ੁਰਚ੍ਛਾਵਾਕਸ੍ਤੁ ਭੁਵਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਵਕਸ਼ੁਰ ਤੇ ਅੱਚਾਵਾਕਾ ਭੂਮਿ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਸ਼ੀਰਾਗ੍ਨਿਃ ਸਵੀਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨੇष੍ਠੀਯਃ ਸਂਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਅष੍ਟਮਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਰਤ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਜਾਲੀਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੨੯.

ਉਸ਼ੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨੇਸ਼ਠੀਯਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਤਨ ਨਹੀਂ, ਮਾਰਜਾਲੀਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਧਿष੍ਣ੍ਯਾ ਵਿਹਰਣੀਯਾ ਯੇ ਸੌਮ੍ਯੇਨਾਨ੍ਯੇਨ ਚੈਵ ਹਿ। ਤਯੋਰ੍ਯਃ ਪਾਵਕੋ ਨਾਮ ਸ ਚਾਪਾਂ ਗਰ੍ਭ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਜੋ ਧਿਸ਼ਣ ਅੱਗਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਵਕਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਰਭ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਃ ਸੋऽਵਭृਥੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪ੍ਸੁ ਹੂਯਤੇ। ਹृਚ੍ਛਯਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਜਠਰੇ ਯੋ ਨृਣਾਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੯.

ਉਹ ਅੱਗ ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਭ੍ਰਥ ਅੱਗ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੇ ਚਾਹ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅੱਗ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਮਨ੍ਯੁਮਾਨ੍ ਜਾਠਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨਗ੍ਨਿਃ ਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪਰਸ੍ਪਰੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ਸੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਹ ਵਿਭੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ ।। ੨੯.

ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੰਮੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਃ ਸੋऽਗ੍ਨੇਰ੍ਮਨ੍ਯੁਮਤੋ ਘੋਰਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪਿਬਨ੍ਨਪਃ ਸ ਵਸਤਿ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਵਢਵਾਮੁਖਃ ।। ੨੯.

ਅੱਗ ਦਾ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਉਹ ਘੋੜਾ ਸਮਾਨ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਵਰਤਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸਮੁਦ੍ਰ ਵਾਸਿਨਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਹਰਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਸਹਰਕ੍ਸ਼ਸੁਤਃ ਕ੍ਸ਼ਾਮੋ ਗृਹਾਣਿ ਸ ਦਹੇਨ੍ਨॄਣਾਮ੍ ।। ੨੯.

ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਹਰਕਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਰਕਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਤਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦੋऽਗ੍ਨਿਃ ਸੁਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਾਨਤ੍ਤਿ ਯੋ ਮृਤਾਨ੍ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਾਵਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੯.

ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਵਿਆਦ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਵਕ ਅੱਗ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸ਼ੁਚੇਸ੍ਤੁ ਯੈਃ ਸੌਰੇਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਸੁਰਾਵृਤੈਃ। ਮਥਿਤੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਰਣ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸੋऽਗ੍ਨਿਰਗ੍ਨਿਃ ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਫਿਰ, ਸ਼ੁਚਿ ਦੀ ਅੱਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਥਿਆ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

ਆਯੁਰ੍ਨਾਮਾਥ ਭਗਵਾਨ੍ ਪਸ਼ੌ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਣੀਯਤੇ। ਆਯੁषੋ ਮਹਿਮਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਸ਼ਾਵਾਨ੍ਨਾਮਤਃ ਸੁਤਃ ।। ੨੯.

ਫਿਰ ਆਯੁਸ ਨਾਮਕ ਭਾਗਵਾਨ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਯੁਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਕਯਜ੍ਞੇष੍ਵਭਿਮਾਨੀ ਸੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਸਵਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਵਨਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰਦ੍ਭੁਤਃ ਸ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੨੯.

ਪਾਕ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੱਗ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਨ ਅੱਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵਨ ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਵਿਵਿਚਿਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਭੁਤਸ੍ਯਾਪਿ ਪੁਤ੍ਰੋऽਗ੍ਨੇਃ ਸ ਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇऽਥ ਭੀਮਾਨਾਂ ਹੁਤਂ ਭੁਹ੍ਕ੍ਤੇ ਹਵਿਃ ਸਦਾ ।। ੨੯.

ਅਦਭੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਵਿਚੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਵਿਚੇਸ੍ਤੁ ਸੁਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਕੋ ਯੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ। ਅਨੀਕਵਾਨ੍ ਵਾਸृਜਵਾਂਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ੋਹਾ ਪਿਤृਕृਤ੍ਤਥਾ। ਸੁਰਭਿਰ੍ਵਸੁਰਤ੍ਨਾਦੌ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਯਸ਼੍ਚ ਰੁਕ੍ਮਵਾਨ੍ ।। ੨੯.

ਵਿਵਿਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਅਨੀਕਵਾਨ, ਵਾਸ੍ਰਜਵਾਨ, ਰਕਸ਼ੋਹਾ, ਪਿਤ੍ਰਿਕ੍ਰਿਤ, ਸੁਰਭਿ, ਵਸੁਰਤਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰੁਕਮਵਾਨ।

ਸ਼ੁਚੇਰਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਜਾ ਵਹ੍ਨਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਹ੍ਨਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਣੀਯਨ੍ਤੇऽਧ੍ਵਰੇषੁ ਯੇ ।। ੨੯.

ਸ਼ੁਚਿ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਅੱਗਾਂ ਹਨ ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਹ੍ਯਤੀਤਾ ਵੈ ਯਾਮੈਃ ਸਹ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮੈਃ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁ ਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਮਗ੍ਨਯਸ੍ਤੇऽਭਿਮਾਨਿਨਃ ।। ੨੯.

ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗਾਂ ਜੋ ਮਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਏਤੇ ਵਿਹਰਣੀਯਾਸ੍ਤੁ ਚੇਤਨਾਚੇਤਨੇष੍ਵਿਹ। ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨੋ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਾਗਾਸਨ੍ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਾਃ ।। ੨੯.

ਇਹ ਅੱਗਾਂ, ਜਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਬੇਜਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਹਵਨ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਕਾਮ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਜਸ੍ਰੇष੍ਵੇਤੇ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਰ੍ਯਾਮੈਃ ਸੁਤੈਃ ਸਹ। ਦੇਵੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ਪੁਣ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ ।। ੨੯.

ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਚਾਹਵਾਂ, ਨਿਯਤ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਟੇ ਯਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਿਨਸ਼੍ਚ ਹ । ਤੈਰੇਵ ਤੁ ਪ੍ਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਮਤੀਤਾਨਾਗਤੇष੍ਵਪਿ ।। ੨੯.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਾਤਵੇਦਸਾਮ੍। ਸਰ੍ਵੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਹ੍ਯਵਭृਥਾ ਸ੍ਤਥਾ। ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੯.

ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਤਵੇਦ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਅਵਭ੍ਰਥ ਅੱਗ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਾਦਿषੁ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਨ੍ਤੇषੁ ਸਪ੍ਤਸੁ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨਾਨਾਰੂਪਪ੍ਰਯੋਜਨੈਃ ।। ੨੯.

ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਵਰਨੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਮਕਸਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੈਸ਼੍ਚ ਦੇਵੈਰਿਹ ਸਹਾਗ੍ਨਯਃ। ਅਨਾਗਤੈਃ ਸੁਰੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇऽਨਾਗਤਾਗ੍ਨਯਃ ।। ੨੯.

ਇੱਥੇ, ਅਗਨੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ; ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਅਗਨੀਆਂ ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਇਤ੍ਯੇष ਨਿਨਯੋऽਗ੍ਨੀਨਾਂ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯਥਾਤਥਮ੍। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਪਿਤॄਣਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤਃ ।। ੨੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸृਜਤਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਅਮ੍ਭਾਂਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਾਨਿ ਮਨੁष੍ਯਾਸੁਰਦੇਵਤਾਃ ।। ੩੦.

ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ—ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ।

ਪਿਤृਵਨ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪਿਤਰੋऽਸ੍ਯ ਵੈ। ਤੇषਾਨ੍ਨਿਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੩੦.

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਜਨਮੇ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਵੇਗੀ।

ਦੇਵਾਸੁਰਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ। ਪਿਤृਵਨ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵੋਪਯਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ।। ੩੦.

ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਰ ਜਨਮ ਲਏ ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ।'