ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਪਾਸ਼ਾਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁਂ ਸਰਯੂਨ੍ਤਥਾ। ਸੀਤਾਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਞ੍ਚੈਵ ਹ੍ਰਾਦਿਨੀਂ ਪਾਵਨੀਂ ਤਥਾ ।। ੨੯.

ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ, ਸਰਯੂ, ਸੀਤਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਅਤੇ ਪਾਵਨੀ ਵੀ—

ਤਾਸੁ षੋਡਸ਼ਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ਤਾਸੁ ਧਿष੍ਣੀष੍ਵਥ ਬਭੂਵ ਸਃ ।। ੨੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਯਜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਿष੍ਣਯੋ ਦਿਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣ੍ਯਸ੍ਤਾਸੂਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੁ ਧਿष੍ਣਯਃ। ਧਿष੍ਣੀषੁ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿष੍ਣਯਸ੍ਤੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੯.

ਇਹ ਚੁਲ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੰਮੀਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵੈ ਨਦੀਪੁਤ੍ਰਾ ਧਿष੍ਣੀष੍ਵੇਵ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਤੇषਾਂ ਵਿਹਰਣੀਯਾ ਯੇ ਉਪਸ੍ਥੇਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇऽਗ੍ਨਯਃ। ਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਸਮਾਸੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਨ੍ ਯਥਾ ਤਥਾ ।। ੨੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੰਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਅੱਗਾਂ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹਨ ਜਾਂ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

thumb|400px|ਉਤ੍ਤਰਵੇਦੀ 400px|thumb|ਸਦੋਮਣ੍ਡਪਮ੍ thumb|400px|ਧਿष੍ਣ੍ਯ ऋਤੁਃ ਪ੍ਰਵਾਹਣੋऽਗ੍ਨੀਧ੍ਰਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਧਿष੍ਣਯੋऽਪਰੋ। ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸੌਤ੍ਯੇऽਹ੍ਨਿ ਸਵਨਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੯.

ਰਿਤੂ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਤੇ ਅਗਨੀਧ੍ਰ—ਇਹ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਮ ਯਜਨ ਦੇ ਦਿਨ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਜਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਨਿਰ੍ਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯਾਨ੍ਯਵਾਚ੍ਯਾਨਾਮਗ੍ਨੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਕ੍ਰਮਮ੍। ਸਮ੍ਰਾਡਗ੍ਨਿਃ ਕृਸ਼ਾਨੁਰ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਤ੍ਤਰਵੇਦਿਕਃ ।। ੨੯.

ਹੁਣ ਉਹ ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸੁਣੋ ਜੋ ਨਾਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਚਾਰਨਯੋਗ ਹਨ। ਸਮਰਾਟ ਅੱਗ, ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮ੍ਰਾਡਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਉਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ. ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪਰ੍षਦਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸੋऽਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਸਮਰਾਟ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਥੱਲੇ ਪਰਸ਼ਦ ਨਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਉਥੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਦ੍ਵੋਚੇ ਨਭੋ ਨਾਮ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਸੁਰ੍ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਭ ਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਜੋਤਿ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਸੁਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਵ੍ਯਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯਸਂਸृष੍ਟਃ ਸ਼ਾਮਿਤ੍ਰੇ ਸ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਥ ਸਮੁਦ੍ਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਜੋ ਅੱਗ ਹਵਨ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਾਮਿਤ੍ਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ-ਅੱਗ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ऋਤੁਧਾਮਾ ਚ ਸੁਜ੍ਯੋਤਿਰੌਦੁਮ੍ਬਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਸ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਸੁਰ੍ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਰਿਤੂਧਾਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਹ ਉਦੁੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਜੋਤਿ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਸੁਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਜੈਕਪਾਦੁਪਸ੍ਥੇਯਃ ਸ ਵੈ ਸ਼ਾਲਾਮੁਖੀਯਕਃ। ਅਨੁਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯੋਪ੍ਯਹਿਰ੍ਬੁਧ੍ਨ੍ਯਃ ਸੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਗृਹਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੯.

ਅਜੈਕਪਾਦ ਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸ਼ਾਲਾਮੁਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਯੋਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਹਿਰਬੁਧਨ ਅੱਗ, ਜੋ ਖਾਸ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ, ਉਹ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਂਸ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਸੁਤਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਉਪਸ੍ਥੇਯਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਤਤੋ ਵਿਹਰਣੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯष੍ਟੌ ਤੁ ਤਤ੍ਸੁਤਾਨ੍ ।। ੨੯.

ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਣਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਕ੍ਰਤੁਪ੍ਰਵਾਹਣੋऽਗ੍ਨੀਧ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਧਿष੍ਣਯੋऽਪਰੇ। ਵਿਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸੌਤ੍ਯੋਹ੍ਨਿ ਸਵਨਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੯.

ਕ੍ਰਤੁ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਤੇ ਅਗਨੀਧ੍ਰ—ਇਹ ਹੋਰ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਮ ਯਜਨ ਦੇ ਦਿਨ, ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੌਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਯੋ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ। ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਵਾਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਤ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਫਿਰ ਪੌਤਰੇਯਾ ਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਅੱਗ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਦੂਜੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਤਿਆ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਅਵਕ੍ਸ਼ੁਰਚ੍ਛਾਵਾਕਸ੍ਤੁ ਭੁਵਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਵਕਸ਼ੁਰ ਤੇ ਅੱਚਾਵਾਕਾ ਭੂਮਿ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਸ਼ੀਰਾਗ੍ਨਿਃ ਸਵੀਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨੇष੍ਠੀਯਃ ਸਂਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਅष੍ਟਮਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਰਤ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਜਾਲੀਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੨੯.

ਉਸ਼ੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨੇਸ਼ਠੀਯਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਤਨ ਨਹੀਂ, ਮਾਰਜਾਲੀਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਧਿष੍ਣ੍ਯਾ ਵਿਹਰਣੀਯਾ ਯੇ ਸੌਮ੍ਯੇਨਾਨ੍ਯੇਨ ਚੈਵ ਹਿ। ਤਯੋਰ੍ਯਃ ਪਾਵਕੋ ਨਾਮ ਸ ਚਾਪਾਂ ਗਰ੍ਭ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਜੋ ਧਿਸ਼ਣ ਅੱਗਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਵਕਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਰਭ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਃ ਸੋऽਵਭृਥੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪ੍ਸੁ ਹੂਯਤੇ। ਹृਚ੍ਛਯਸ੍ਤਤ੍ਸੁਤੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਜਠਰੇ ਯੋ ਨृਣਾਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੯.

ਉਹ ਅੱਗ ਜੋ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਭ੍ਰਥ ਅੱਗ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੇ ਚਾਹ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅੱਗ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਮਨ੍ਯੁਮਾਨ੍ ਜਾਠਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨਗ੍ਨਿਃ ਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪਰਸ੍ਪਰੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ਸੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਹ ਵਿਭੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ ।। ੨੯.

ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੰਮੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਃ ਸੋऽਗ੍ਨੇਰ੍ਮਨ੍ਯੁਮਤੋ ਘੋਰਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪਿਬਨ੍ਨਪਃ ਸ ਵਸਤਿ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਵਢਵਾਮੁਖਃ ।। ੨੯.

ਅੱਗ ਦਾ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਉਹ ਘੋੜਾ ਸਮਾਨ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਵਰਤਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸਮੁਦ੍ਰ ਵਾਸਿਨਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਹਰਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਸਹਰਕ੍ਸ਼ਸੁਤਃ ਕ੍ਸ਼ਾਮੋ ਗृਹਾਣਿ ਸ ਦਹੇਨ੍ਨॄਣਾਮ੍ ।। ੨੯.

ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਹਰਕਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਰਕਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਤਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦੋऽਗ੍ਨਿਃ ਸੁਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਾਨਤ੍ਤਿ ਯੋ ਮृਤਾਨ੍ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਾਵਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੯.

ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਵਿਆਦ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਵਕ ਅੱਗ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸ਼ੁਚੇਸ੍ਤੁ ਯੈਃ ਸੌਰੇਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਸੁਰਾਵृਤੈਃ। ਮਥਿਤੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਰਣ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸੋऽਗ੍ਨਿਰਗ੍ਨਿਃ ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਫਿਰ, ਸ਼ੁਚਿ ਦੀ ਅੱਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਥਿਆ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

ਆਯੁਰ੍ਨਾਮਾਥ ਭਗਵਾਨ੍ ਪਸ਼ੌ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਣੀਯਤੇ। ਆਯੁषੋ ਮਹਿਮਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਸ਼ਾਵਾਨ੍ਨਾਮਤਃ ਸੁਤਃ ।। ੨੯.

ਫਿਰ ਆਯੁਸ ਨਾਮਕ ਭਾਗਵਾਨ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਯੁਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਕਯਜ੍ਞੇष੍ਵਭਿਮਾਨੀ ਸੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਸਵਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਵਨਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰਦ੍ਭੁਤਃ ਸ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੨੯.

ਪਾਕ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੱਗ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਨ ਅੱਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵਨ ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਵਿਵਿਚਿਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਭੁਤਸ੍ਯਾਪਿ ਪੁਤ੍ਰੋऽਗ੍ਨੇਃ ਸ ਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇऽਥ ਭੀਮਾਨਾਂ ਹੁਤਂ ਭੁਹ੍ਕ੍ਤੇ ਹਵਿਃ ਸਦਾ ।। ੨੯.

ਅਦਭੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਵਿਚੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਵਿਚੇਸ੍ਤੁ ਸੁਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਕੋ ਯੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ। ਅਨੀਕਵਾਨ੍ ਵਾਸृਜਵਾਂਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ੋਹਾ ਪਿਤृਕृਤ੍ਤਥਾ। ਸੁਰਭਿਰ੍ਵਸੁਰਤ੍ਨਾਦੌ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਯਸ਼੍ਚ ਰੁਕ੍ਮਵਾਨ੍ ।। ੨੯.

ਵਿਵਿਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਅਨੀਕਵਾਨ, ਵਾਸ੍ਰਜਵਾਨ, ਰਕਸ਼ੋਹਾ, ਪਿਤ੍ਰਿਕ੍ਰਿਤ, ਸੁਰਭਿ, ਵਸੁਰਤਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰੁਕਮਵਾਨ।

ਸ਼ੁਚੇਰਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਜਾ ਵਹ੍ਨਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਹ੍ਨਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਣੀਯਨ੍ਤੇऽਧ੍ਵਰੇषੁ ਯੇ ।। ੨੯.

ਸ਼ੁਚਿ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਅੱਗਾਂ ਹਨ ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਹ੍ਯਤੀਤਾ ਵੈ ਯਾਮੈਃ ਸਹ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮੈਃ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁ ਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਮਗ੍ਨਯਸ੍ਤੇऽਭਿਮਾਨਿਨਃ ।। ੨੯.

ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗਾਂ ਜੋ ਮਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।