ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਰੁਣਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍। ਆਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪਤਙ੍ਗਸਹਚਾਰਿਣਃ ।। ੨੮.

ਉਹ ਅਰੁਣ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ। ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

ਸ੍ਵਸਾਰੌ ਤੁ ਯਵੀਯਸ੍ਯੌ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਮਸੁਮਤੀ ਚ ਤੇ। ਪਰ੍ਵਸਸ੍ਯ ਸ੍ਨੁषੇ ਤੇ ਵੈ ਪੂਰ੍ਣਮਾਸਸੁਤਸ੍ਯ ਵੈ ।। ੨੮.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ, ਪਰਵਸਾ ਦੀਆਂ ਵੁਹੋਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਨਮਾਸਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਊਰ੍ਜਾਯਾਨ੍ਤੁ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਜ੍ਯਾਯਸੀ ਚ ਸ੍ਵਸਾ ਤੇषਾਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾ ।। ੨੮.

ਉਰਜਾ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਅਕਲ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਜਨਨੀ ਸਾ ਦ੍ਯੁਤਿਮਤਃ ਪਾਣ੍ਡੋਸ੍ਤੁ ਮਹਿषੀ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਿਮੇ ਯਵੀਯਾਂਸੋ ਵਾਸਿष੍ਠਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੨੮.

ਉਹ ਦਿਉਤਿਮਤ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਰਜਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਰ੍ਦ੍ਧਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਸਵਨਸ਼੍ਚਾਧਨਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਸੁਤਪਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੮.

ਰਜਸ, ਅਰਧਬਾਹੁ, ਸਵਨਾ, ਆਧਨਾ, ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਜਸੋ ਵਾਪ੍ਯਜਨਯਨ੍ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੀ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ। ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਰਾਜਨ੍ਯਂ ਕੇਤੁਮਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍ ।। ੨੮.

ਰਜਸ ਤੋਂ ਮਾਰਕੰਡੇਈ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਤੁਮਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਨਾਮਭਿਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਾਸਿष੍ਠਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤਾਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੨੮.

ਹੁਣ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ। ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ — ਹੁਣ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਇਤ੍ਯੇष ऋषਿਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚਾਪ੍ਯਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੨੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਯੋऽਸਾਵਗ੍ਨਿਰਭਿਮਾਨੀ ਹ੍ਯਾਸੀਤ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਾਹਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ।। ੨੯.

ਉਹ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਹਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

ਪਾਵਕਃ ਪਵਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਾਵਮਾਨਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ੌਰਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੨੯.

ਪਾਵਕ, ਪਵਮਾਨ ਅਤੇ ਪਾਵਮਾਨ — ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰੀ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਵਾਹਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਨਿਰ੍ਮ੍ਮਥ੍ਯ ਪਵਮਾਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ੌਰਸ੍ਤੁ ਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ. ਪਾਵਕਾ ਵੈਦ੍ਯੁਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵੈ ।। ੨੯.

ਪਵਮਾਨ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਵਕ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਅਗਨੀ — ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂ ਹਨ।

ਪਵਮਾਨਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚੈਵ ਕਵ੍ਯਵਾਹਨ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਪਾਵਕਾਤ੍ ਸਹਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਹਵ੍ਯਵਾਹਃ ਸ਼ੁਚੇਃ ਸੁਤਃ ।। ੨੯.

ਪਵਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਵ੍ਯਵਾਹਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਵਕ ਤੋਂ ਸਹਰਕਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਚੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਵ੍ਯਵਾਹ ਹੈ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਹਵ੍ਯਵਾਹੋऽਗ੍ਨਿਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਕਵ੍ਯਵਾਹਨਃ। ਸਹਰਕ੍ਸ਼ੋऽਸੁਰਾਣਾਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਾਣਾਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯੋऽਗ੍ਨਯਃ ।। ੨੯.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵ੍ਯਵਾਹ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵ੍ਯਵਾਹਨ; ਸਹਰਕਸ਼ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਹੈ — ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਨ੍ਨਵੈਵ ਤੁ। ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਮਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਂ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ।। ੨੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਕੁੱਲ ਉਨੰਜਾ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਡ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ਲੌਕਿਕਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮੌਦਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਰਤੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।। ੨੯.

ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਅਗਨੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮੌਦਨ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਹੈ।

ਅਥਰ੍ਵਾ ਤੁ ਭृਗੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯੋऽਪ੍ਯਙ੍ਗਿਰਾऽਥਰ੍ਵਣਃ ਸੁਤਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਲੌਕਿਕਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਦਧ੍ਯਙ੍ਚਾਥਰ੍ਵਣਃ ਸੁਤਃ ।। ੨੯.

ਅਥਰਵਨ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਮੰਨੋ, ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਅਥਰਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਕਿਕ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਥਰਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਧਿਅੰਚ ਹੈ।

ਅਥ ਯਃ ਪਵਮਾਨੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਥਾਃ ਕਵਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤਤਃ ਪੁਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੯.

ਹੁਣ ਪਵਮਾਨ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਕਵੀ ਮਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਮਥਾ ਹੈ, ਗਾਰਹਪਤਿਆ ਅਗਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਂਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਹਵਨੀਯੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਯਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ। ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤੁ ਸੁਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਣੀਯਤੇ ।। ੨੯.

ਜਿਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਹਵਨੀਯਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਤਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਅੱਗ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਸਭ੍ਯਾਵਸਥ੍ਯੌ ਵੈ ਸ਼ਂਸ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਸੁਤਾਵੁਭੌ। ਸ਼ਂਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ ਨਦੀਸ਼੍ਵਕਮੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ। ਯੋऽਸਾਵਾਹਵਨੀਯੋऽਗ੍ਨਿਰਭਿਮਾਨੀ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭਿਆ ਤੇ ਅਵਸਥਿਆ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਲਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਇੱਕ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਆਹਵਨੀਯਾ ਅੱਗ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਾਵੇਰੀਂ ਕृष੍ਣਵੇਣੀਞ੍ਚ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਯਮੁਨਾਨ੍ਤਥਾ। ਗੋਦਾਵਰੀਂ ਵਿਤਸ੍ਤਾਞ੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਮਿਰਾਵਤੀਮ੍ ।। ੨੯.

ਕਾਵੇਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵੇਣੀ, ਨਰਮਦਾ, ਯਮੁਨਾ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਵਿਤਸਤਾ, ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਤੇ ਇਰਾਵਤੀ—

ਵਿਪਾਸ਼ਾਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁਂ ਸਰਯੂਨ੍ਤਥਾ। ਸੀਤਾਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਞ੍ਚੈਵ ਹ੍ਰਾਦਿਨੀਂ ਪਾਵਨੀਂ ਤਥਾ ।। ੨੯.

ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ, ਸਰਯੂ, ਸੀਤਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਅਤੇ ਪਾਵਨੀ ਵੀ—

ਤਾਸੁ षੋਡਸ਼ਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵ੍ਯਦਧਾਤ੍ਤਾਸੁ ਧਿष੍ਣੀष੍ਵਥ ਬਭੂਵ ਸਃ ।। ੨੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਯਜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਿष੍ਣਯੋ ਦਿਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣ੍ਯਸ੍ਤਾਸੂਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੁ ਧਿष੍ਣਯਃ। ਧਿष੍ਣੀषੁ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿष੍ਣਯਸ੍ਤੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੯.

ਇਹ ਚੁਲ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੰਮੀਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵੈ ਨਦੀਪੁਤ੍ਰਾ ਧਿष੍ਣੀष੍ਵੇਵ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਤੇषਾਂ ਵਿਹਰਣੀਯਾ ਯੇ ਉਪਸ੍ਥੇਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇऽਗ੍ਨਯਃ। ਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਸਮਾਸੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਨ੍ ਯਥਾ ਤਥਾ ।। ੨੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੰਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਅੱਗਾਂ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹਨ ਜਾਂ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

thumb|400px|ਉਤ੍ਤਰਵੇਦੀ 400px|thumb|ਸਦੋਮਣ੍ਡਪਮ੍ thumb|400px|ਧਿष੍ਣ੍ਯ ऋਤੁਃ ਪ੍ਰਵਾਹਣੋऽਗ੍ਨੀਧ੍ਰਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਧਿष੍ਣਯੋऽਪਰੋ। ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸੌਤ੍ਯੇऽਹ੍ਨਿ ਸਵਨਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੯.

ਰਿਤੂ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਤੇ ਅਗਨੀਧ੍ਰ—ਇਹ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਚੁਲ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਮ ਯਜਨ ਦੇ ਦਿਨ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਜਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਨਿਰ੍ਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯਾਨ੍ਯਵਾਚ੍ਯਾਨਾਮਗ੍ਨੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਕ੍ਰਮਮ੍। ਸਮ੍ਰਾਡਗ੍ਨਿਃ ਕृਸ਼ਾਨੁਰ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਤ੍ਤਰਵੇਦਿਕਃ ।। ੨੯.

ਹੁਣ ਉਹ ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸੁਣੋ ਜੋ ਨਾਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਚਾਰਨਯੋਗ ਹਨ। ਸਮਰਾਟ ਅੱਗ, ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮ੍ਰਾਡਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਉਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ. ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪਰ੍षਦਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸੋऽਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਸਮਰਾਟ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਥੱਲੇ ਪਰਸ਼ਦ ਨਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਉਥੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਦ੍ਵੋਚੇ ਨਭੋ ਨਾਮ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਸੁਰ੍ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਭ ਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਜੋਤਿ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਸੁਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਵ੍ਯਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯਸਂਸृष੍ਟਃ ਸ਼ਾਮਿਤ੍ਰੇ ਸ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਥ ਸਮੁਦ੍ਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ।। ੨੯.

ਜੋ ਅੱਗ ਹਵਨ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸ਼ਾਮਿਤ੍ਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ-ਅੱਗ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।