ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਨੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਪੁਰੀषਮ੍ਮੂਤ੍ਰਮੇਵ ਵਾ। ਨ ਚ੍ਛਾਯਾਯਾਂ ਨ ਸੋਪਾਨੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਯਾਂ ਨਾਪਿ ਮੇਹਯੇਤ੍ ।। ੨੭.

ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਪਰਛਾਵੇਂ ਉੱਤੇ, ਸੜ੍ਹਕ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਰਛਾਵੇਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਗੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਾਪृਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਅਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਯ ਤृਣੈਰ੍ਮਹੀਮ੍। ਯ ਏਵਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਭੂਮੌ ਤਂ ਸ਼ਰ੍ਵੋ ਨ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਵੈ ।। ੨੭.

ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਓਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਵ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ।

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਂ ਦੇਵਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤਮ੍। ਈਸ਼ਾਨ ਇਤਿ ਯਤ੍‌ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਨਾਮ ਤੇ ਮਯਾ ।। ੨੭.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, 'ਇਸ਼ਾਨਾ ਤੇਰਾ ਚੌਥਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'

ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਨੁਸ੍ਤਵ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਯਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪ੍ਰਾਣਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ।। ੨੭.

ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਹਵਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਜਦ ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਸਮਾ ਗਏ।

ਵਿਵੇਸ਼ ਤਂ ਤਦਾ ਵਾਯੁਰੀਸ਼ਾਨੋ ਵਾਯੁਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦੇਨਂ ਪਰਿਵਦੇਦਾਯਤਂ ਵਾਯੁਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਏਵਂ ਯੁਕ੍ਤਮਥੇਸ਼ਾਨੋ ਨੈਵ ਦੇਵੋ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਤਮ੍ ।। ੨੭.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਵਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਨਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ਼ਾਨਾ ਦੇਵਤਾ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ।

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਂ ਦੇਵਂ ਧੂਮ੍ਰਲੋਹਿਤਮ੍। ਯਤ੍ਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਨਾਮੇਹ ਪਞ੍ਚਮਮ੍। ਪਞ੍ਚਮੀ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਯੈਵ ਤਨੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾऽਗ੍ਨਿਰਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੨੭.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਧੂਮਰਲੋਹਿਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਪਾਂਚਵਾਂ ਨਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਪਾਂਚਵੀਂ ਸੂਰਤ ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇ।"

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਯਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਥਂ ਤੇਜਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਵਿਵੇਸ਼ ਤਤ੍ਤਦਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਸ਼ੁਪਤਿਃ ਪਤਿਃ ।। ੨੭.

ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜੋ ਜੋਤ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਮृਤਃ ਸੋਮਸ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯੋषਧੀਗਣਃ। ਏਵਂ ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸਦਾ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਰ੍ਵਣਿ। ਨ ਹਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਹਾਦੇਵ ਏਵਂ ਵਨ੍ਦੇਤ ਤਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ।। ੨੭.

ਚੰਨ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸੋਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇੰਝ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਦਾ ਉਸਤਤ ਕਰੇ।

ਗੋਪਾਯਤਿ ਦਿਵਾਦਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾ ਨਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ। ਏਕਰਾਤ੍ਰੇ ਸਮੇਯਾਤਾਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਾਵੁਭੌ। ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਨਿਸ਼ਾਯਾਨ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਦਾ ਵਸੇਤ੍ ।। ੨੭.

ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਨ ਰਾਤ ਨੂੰ। ਦੋਵੇਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ, ਇਕੋ ਰਾਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਵਿष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਮਿਦਨ੍ਤਨੁਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਃ ਸਹ। ਏਕਾਕੀ ਯਸ਼੍ਚਰਤ੍ਯੇषਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾऽਸੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੭.

ਉਥੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਹੀ ਚੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਤ੍ਮਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪਿਬਤ੍ਯਮ੍ਭੋ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ ।। ੨੭.

ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।

ਅਦ੍ਯਤੇ ਪੀਯਤੇ ਚੈਵਾਪ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਤ੍ਮਕਾਨਿਯਾ। ਤਨੁਰਾਤ੍ਮਭਵਾ ਸਾ ਵੈ ਦੇਹੇष੍ਵੇਵੋਪਚੀਯਤੇ ।। ੨੭.

ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਧਾ ਜਾਂ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨਾਜ ਤੇ ਪਾਣੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੂਰਤ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਯਾ ਧਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਥਿਰੀਭੂਤੇਨ ਚੇਤਸਾ। ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਸਾ ਤਨੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਰ੍ਵੀ ਧਾਰਯਤਿ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੨੭.

ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਭਾਲਦੀ ਹੈ।

ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ। ਵਾਯ੍ਵਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤੁ ਐਸ਼ਾਨੀ ਸਾ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾ ਸਹ ।। ੨੭.

ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਜੋ ਹਵਾ-ਸਵਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ।

ਪੀਤਾਸ਼ਿਤਾਨਿ ਪਚਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਜਠਰੇषੁ ਯਾ। ਤਤਃ ਪਾਸ਼ੁਪਤੀ ਤਸ੍ਯ ਪਾਚਿਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੭.

ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਚਿਕਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਾਨੀਹ ਸੁषਿਰਾਣਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੇਹੇष੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਵੈ। ਵਾਯੋਃ ਸਞ੍ਚਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਸਾ ਭੀਮਾ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ਤਨੁਃ ।। ੨੭.

ਜੋ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲੇ ਖੋਖਲੇ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਤ ਭੀਮਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੈਤਾਨਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਤੁ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍। ਤਨੁਰੁਗ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸਾ ਤੁ ਤੇਨੋਗ੍ਰੋ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਜੋ ਵੈਤਾਨ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ਼-ਸਵਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦীক্ষਿਤ ਉਗ੍ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਤ੍ਤੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਵਿਹ ਸਮਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਸਾ ਤਨੁਰ੍ਮ੍ਮਾਨਸੀ ਤਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿषੁ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੭.

ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਨ-ਸਵਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਨ ਵਜੋਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਨਵੋ ਨਵੋ ਭਵਤਿ ਹਿ ਜਾਯਮਾਨਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਨੀਯਤੇ ਯੋ ਯਥਾਕਾਮਂ ਵਿਭੁਧੈਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ। ਮਹਾਦੇਵੋऽਮृਤਾਤ੍ਮਾऽਸੌ ਹ੍ਯਮ੍ਮਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪ ਚੰਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਨੂ ਰੌਦ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ। ਪਤ੍ਨੀ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਃ ।। ੨੭.

ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਰਤ, ਜੋ ਰੌਦ੍ਰੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਵਰਚਲਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਹੈ।

ਭਵਸ੍ਯ ਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤੁ ਤਨੁਰਾਪਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਤੁ ਵੈ । ਤਸ੍ਯੋषਾऽਤ੍ਰ ਸ੍ਮृਤਾ ਪਤ੍ਨੀ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਸ਼ਨਾ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਭਵ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੂਰਤ ਪਾਣੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ਼ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯਾ ਤृਤੀਯਾ ਤੁ ਨਾਮ ਭੂਮਿਸ੍ਤਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਪਤ੍ਨੀ ਤਸ੍ਯ ਵਿਕੇਸ਼ੀਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਾਰਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸੂਰਤ ਧਰਤੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਕੇਸ਼ੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਈਸ਼ਾਨਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਚ ਯਾ ਤਨੁਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਸ਼ਿਵਾ ਨਾਮ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਮਨੋਜਵਃ ।। ੨੭.

ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੂਰਤ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਿਵਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੋਜਵ ਹੈ।

ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਸ਼ੁਪਤੇਰ੍ਯਾ ਤੁ ਤਨੁਰਗ੍ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਸ੍ਮृਤਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਜਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਾਮ੍ਨਾ षष੍ਠਸ੍ਯ ਯਾ ਭੀਮਾ ਤਨੁਰਾਕਾਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਦਿਸ਼ਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਛੇਵਾਂ ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਸਾਵਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਗ੍ਰਾ ਤਨੁਃ ਸਪ੍ਤਮੀ ਯਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਪਤ੍ਨੀ ਸ੍ਮृਤਾ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਃ ਪੁਤ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੭.

ਸੱਤਵਾਂ ਜੋ ਤੀਖਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦীক্ষਾ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਾਮ੍ਨਾऽष੍ਟਮਸ੍ਯ ਮਹਤਸ੍ਤਨੁਰ੍ਯਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਪਤ੍ਨੀ ਤੁ ਰੋਹਿਣੀ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਬੁਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਅੱਠਵਾਂ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਚੰਦਰਮਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਹਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਧ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ੍ਤਨਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਮਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਤਾਸ੍ਤੁ ਵਨ੍ਦ੍ਯ ਨਮਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਨਾਮ ਤਨੂषੁ ਵੈ ।। ੨੭.

ਇਹ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਨਾਮਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭਕ੍ਤੇਃ ਸੂਰ੍ਯੇऽਪ੍ਸੁ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਵ੍ਯੋਮਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੇ। ਤਥਾ ਚ ਵੈ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ ਤਨੁਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਃ ਸਹ। ਪ੍ਰਜਾਵਾਨੇਤਿ ਸਾਯੁਜ੍ਯਮੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਨਰੋ ਹਿ ਸਃ ।। ੨੭.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਦীক্ষਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਾਮਾਂ ਸਮੇਤ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।