ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਂ ਦੇਵਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਾਮਧੇਯਨ੍ਤੇ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਭਵੇਤਿ ਯਤ੍। ਏਤਸ੍ਯਾਪੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤੇ ਤਨੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੭.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਭਵ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਦੂਜੀ ਸਰੂਪਤਾ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲੇਗਾ।'

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਰਸਾਤ੍ਮਕਮ੍। ਤਦ੍ਵਿਵੇਸ਼ ਤਤਸ੍ਤੋਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦਾਪੋ ਭਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਜਦ ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜੋ ਥਿਰ ਤੇ ਰਸ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਵ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਚ। ਭਵਨਾਦ੍ਭਾਵਨਾਚ੍ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ 'ਭਵ' ਤੇ 'ਭਾਵਨਾ' ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਞ੍ਚ ਨਾਪ੍ਸੁ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਨ ਸ੍ਨਾਯੇਦਪ੍ਸੁ ਨਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਨ ਨਿष੍ਠੀਵੇਤ੍ ਕਦਾਚਨ ।। ੨੭.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਗੰਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਨ੍ਹਾਓ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਥੂਕੋ।

ਮੈਥੁਨਂ ਨੈਵ ਸੇਵੇਤ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍। ਨ ਪ੍ਰੀਤਃ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ੀਤ ਵਹਨ੍ਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋऽਪਿ ਵਾ ।। ੨੭.

ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਮਕ੍ਰਿਆ ਨਾ ਕਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਸਿਰ ਧੋਵੋ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੋ।

ਮੇਧ੍ਯਾਮੇਧ੍ਯਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਨ੍ਨੈਵ ਦੁष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਪਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਵਿਵਰ੍ਣਰਸਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਅਲ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।। ੨੭.

ਸੁੱਚੇ ਜਾਂ ਅਸੁੱਚੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਕਦੇ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਰੰਗਹੀਣ, ਸੁਆਦਹੀਣ, ਮਾੜੀ ਵਾਸ਼ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਪਾਂ ਯੋਨਿਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਕਾਮਯਨ੍ਤਿ ਤਾਃ। ਮੇਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵਾਮृਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਾਗਰਮ੍ ।। ੨੭.

ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਦਪੋ ਨ ਰੁਨ੍ਧੀਤ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਕਾਮਯਨ੍ਤਿ ਤਾਃ। ਨ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਭਵੋ ਦੇਵਃ ਸਦੈਵਂ ਯੋऽਪ੍ਸੁ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੨੭.

ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਕਦੇ ਨਾ ਰੋਕੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਭਵ ਦੇਵਤਾ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ।

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਂ ਦੇਵਂ ਕृष੍ਣਲੋਹਿਤਮ੍। ਸ਼ਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਯਨ੍ਨਾਮ ਤृਤੀਯਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਤਸ੍ਯ ਭੂਮਿਸ੍ਤृਤੀਯਾ ਤੁ ਤਨੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਤ੍ਵਿਯਮ੍ ।। ੨੭.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਲੋਹਿਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, 'ਤੈਨੂੰ ਤੀਜਾ ਨਾਂ ਸ਼ਰਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰਾ ਤੀਜਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ।'

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਤਦ੍ਵਿਵੇਸ਼ ਤਤੋ ਭੂਮਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਃ ਸ਼ਰ੍ਵ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੭.

ਜਦ ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਥਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੱਡੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਵ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਨੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਪੁਰੀषਮ੍ਮੂਤ੍ਰਮੇਵ ਵਾ। ਨ ਚ੍ਛਾਯਾਯਾਂ ਨ ਸੋਪਾਨੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਯਾਂ ਨਾਪਿ ਮੇਹਯੇਤ੍ ।। ੨੭.

ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਪਰਛਾਵੇਂ ਉੱਤੇ, ਸੜ੍ਹਕ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਰਛਾਵੇਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਗੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਾਪृਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਅਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਯ ਤृਣੈਰ੍ਮਹੀਮ੍। ਯ ਏਵਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਭੂਮੌ ਤਂ ਸ਼ਰ੍ਵੋ ਨ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਵੈ ।। ੨੭.

ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਓਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਵ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ।

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਂ ਦੇਵਂ ਨੀਲਲੋਹਿਤਮ੍। ਈਸ਼ਾਨ ਇਤਿ ਯਤ੍‌ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਨਾਮ ਤੇ ਮਯਾ ।। ੨੭.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, 'ਇਸ਼ਾਨਾ ਤੇਰਾ ਚੌਥਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'

ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਨੁਸ੍ਤਵ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਯਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪ੍ਰਾਣਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ।। ੨੭.

ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਹਵਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਜਦ ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਸਮਾ ਗਏ।

ਵਿਵੇਸ਼ ਤਂ ਤਦਾ ਵਾਯੁਰੀਸ਼ਾਨੋ ਵਾਯੁਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦੇਨਂ ਪਰਿਵਦੇਦਾਯਤਂ ਵਾਯੁਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਏਵਂ ਯੁਕ੍ਤਮਥੇਸ਼ਾਨੋ ਨੈਵ ਦੇਵੋ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਤਮ੍ ।। ੨੭.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਵਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਨਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ਼ਾਨਾ ਦੇਵਤਾ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ।

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਂ ਦੇਵਂ ਧੂਮ੍ਰਲੋਹਿਤਮ੍। ਯਤ੍ਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਨਾਮੇਹ ਪਞ੍ਚਮਮ੍। ਪਞ੍ਚਮੀ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਯੈਵ ਤਨੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾऽਗ੍ਨਿਰਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੨੭.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਧੂਮਰਲੋਹਿਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਪਾਂਚਵਾਂ ਨਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਪਾਂਚਵੀਂ ਸੂਰਤ ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇ।"

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਯਚ੍ਛਰੀਰਸ੍ਥਂ ਤੇਜਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਵਿਵੇਸ਼ ਤਤ੍ਤਦਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਸ਼ੁਪਤਿਃ ਪਤਿਃ ।। ੨੭.

ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜੋ ਜੋਤ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਮृਤਃ ਸੋਮਸ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯੋषਧੀਗਣਃ। ਏਵਂ ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸਦਾ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਰ੍ਵਣਿ। ਨ ਹਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਹਾਦੇਵ ਏਵਂ ਵਨ੍ਦੇਤ ਤਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ।। ੨੭.

ਚੰਨ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸੋਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇੰਝ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਦਾ ਉਸਤਤ ਕਰੇ।

ਗੋਪਾਯਤਿ ਦਿਵਾਦਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾ ਨਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ। ਏਕਰਾਤ੍ਰੇ ਸਮੇਯਾਤਾਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਾਵੁਭੌ। ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਨਿਸ਼ਾਯਾਨ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਦਾ ਵਸੇਤ੍ ।। ੨੭.

ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਨ ਰਾਤ ਨੂੰ। ਦੋਵੇਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ, ਇਕੋ ਰਾਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਵਿष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਮਿਦਨ੍ਤਨੁਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਃ ਸਹ। ਏਕਾਕੀ ਯਸ਼੍ਚਰਤ੍ਯੇषਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾऽਸੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੭.

ਉਥੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਹੀ ਚੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਤ੍ਮਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪਿਬਤ੍ਯਮ੍ਭੋ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ ।। ੨੭.

ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।

ਅਦ੍ਯਤੇ ਪੀਯਤੇ ਚੈਵਾਪ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਤ੍ਮਕਾਨਿਯਾ। ਤਨੁਰਾਤ੍ਮਭਵਾ ਸਾ ਵੈ ਦੇਹੇष੍ਵੇਵੋਪਚੀਯਤੇ ।। ੨੭.

ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਧਾ ਜਾਂ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨਾਜ ਤੇ ਪਾਣੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੂਰਤ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਯਾ ਧਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਥਿਰੀਭੂਤੇਨ ਚੇਤਸਾ। ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਸਾ ਤਨੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਰ੍ਵੀ ਧਾਰਯਤਿ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੨੭.

ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਰਵ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਭਾਲਦੀ ਹੈ।

ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ। ਵਾਯ੍ਵਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤੁ ਐਸ਼ਾਨੀ ਸਾ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾ ਸਹ ।। ੨੭.

ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਜੋ ਹਵਾ-ਸਵਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ।

ਪੀਤਾਸ਼ਿਤਾਨਿ ਪਚਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਜਠਰੇषੁ ਯਾ। ਤਤਃ ਪਾਸ਼ੁਪਤੀ ਤਸ੍ਯ ਪਾਚਿਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੭.

ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਚਿਕਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਾਨੀਹ ਸੁषਿਰਾਣਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੇਹੇष੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਵੈ। ਵਾਯੋਃ ਸਞ੍ਚਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਸਾ ਭੀਮਾ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ਤਨੁਃ ।। ੨੭.

ਜੋ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲੇ ਖੋਖਲੇ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਤ ਭੀਮਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੈਤਾਨਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਤੁ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍। ਤਨੁਰੁਗ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸਾ ਤੁ ਤੇਨੋਗ੍ਰੋ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਜੋ ਵੈਤਾਨ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ਼-ਸਵਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦীক্ষਿਤ ਉਗ੍ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਤ੍ਤੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਵਿਹ ਸਮਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਸਾ ਤਨੁਰ੍ਮ੍ਮਾਨਸੀ ਤਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿषੁ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੭.

ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਨ-ਸਵਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਨ ਵਜੋਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਨਵੋ ਨਵੋ ਭਵਤਿ ਹਿ ਜਾਯਮਾਨਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਨੀਯਤੇ ਯੋ ਯਥਾਕਾਮਂ ਵਿਭੁਧੈਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ। ਮਹਾਦੇਵੋऽਮृਤਾਤ੍ਮਾऽਸੌ ਹ੍ਯਮ੍ਮਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੭.

ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪ ਚੰਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।