ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਥਾਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮੇऽਤੀਤੇ ਕਲ੍ਪੇ ਵੈ ਸਮ੍ਬਭੂਵਤੁਃ। ऋਭੁਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਤਪੋ ਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨੌ। ਤਤੌ ਮਹਰ੍षੀਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਸ ਮਾਨਸਾਨਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੫.

ਫਿਰ, ਜਦ ਸੱਤਵਾਂ ਕਲਪ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਿਭੂ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਚੇ।

ਅਹੋ ਵਿਸ੍ਮਯਨੀਯਾਨਿ ਰਹਸ੍ਯਾਨਿ ਮਹਾਮਤੇ। ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੨੬.

ਵਾਹ! ਕਿੰਨੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਹ੍ਯਮਵਤਾ (ਵਾ) ਰੇषੁ ਸ਼ੂਲਿਨਃ। ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ਮਹਾਦੇਵਃ ਕਲਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍। ਹਿਤ੍ਵਾ ਯੁਗਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਅਵਤਾਰਂ ਕਰੋਤਿ ਵੈ ।। ੨੬.

ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਹੈ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਅਵਤਾਰ ਕਿਉਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਪ੍ਰਭੋ। ਅਵਤਾਰਂ ਕਥਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁਮ੍ ।। ੨੬.

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਅਵਤਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

ਨ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਯਵਿਦਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ। ਭਕ੍ਤਾਨਾਮੁਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਵਿਨਯਾਤ੍ ਪृਚ੍ਛਤੋ ਮਮ। ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਦਿ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਮਹਾਮਤਮ੍ ।। ੨੬.

ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਜੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਮਤ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

ਏਵਂ ਪृष੍ਟੋऽਥ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਲੋਕਹਿਤੇ ਰਤਃ। ਇਦਮਾਹ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਾਯੁਰ੍ਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ ।। ੨੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਏਤਦ੍ਘੁਪ੍ਤਤਮਂ ਲੋਕੇ ਯਨ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ। ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਗਾਧੇਯ ਉਚ੍ਯਮਾਨਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨੬.

ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ। ਹੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਪੁਰਾ ਹ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕੇ। ਸ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਃ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਸ਼ਿਤਃ ।। ੨੬.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਃ ਕੁਮਾਰਕਃ। ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਃ ਸੁਧਾਪੇਕ੍ਸ਼ੀ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੁਦੀਰਯਨ੍ ।। ੨੬.

ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਧੁਨੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਮੁੰਡਾ ਉੱਪਜਿਆ।

ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਾਨ੍ਤਾਮਗਨ੍ਧਾਂ ਰਸਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਾਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਹ੍ਯੁਦੀਰਯਨ੍ ਦੇਵੋ ਯਾਮਵਿਨ੍ਦਚ੍ਚਤੁਰ੍ਮ੍ਮੁਖਃ ।। ੨੬.

ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਐਸੀ ਧੁਨੀ ਉਚਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਬੋਲ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸੁਗੰਧ ਜਾਂ ਸਵਾਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ—ਜੋ ਚੌਂ-ਮੁੰਹ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੁਣੀ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਪ ਆਸ੍ਥਾਯ ਭੈਰਵਮ੍। ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮਨਸਾ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਕੋऽਨ੍ਵਯਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਭੈਰਵ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਵਿਆਪਕ ਹੈ?"

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਞ੍ਚ ਰਸਗਨ੍ਧਵਿਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੨੬.

ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਟੱਲ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਨਾ ਧੁਨੀ ਸੀ, ਨਾ ਛੂਹ, ਨਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਵਾਦ ਜਾਂ ਸੁਗੰਧ ਸੀ।

ਅਥੋਤ੍ਤਮਂ ਸ ਲੋਕੇषੁ ਸ੍ਵਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਞ੍ਚਾਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ। ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵੈ ਸ ਤਦਾ ਦੇਵਮਥੈਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਮਥ ਰਕ੍ਤਞ੍ਚ ਪੀਤਂ ਕृष੍ਣਂ ਤਦਾ ਪੁਨਃ। ਵਰ੍ਣਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯੇਤ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨ ਚ ਨਪੁਂਸਕਮ੍ ।। ੨੬.

ਉਥੇ ਉਹ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਚਿੱਟਾ, ਕਦੇ ਲਾਲ, ਕਦੇ ਪੀਲਾ, ਕਦੇ ਕਾਲਾ। ਉਹ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਔਰਤ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਪੁੰਸਕ।

ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਚਿਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਹਿ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠਾਦੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤੇऽਕ੍ਸ਼ਰਃ ।। ੨੬.

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਅਖਰ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਅਖਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਏਕਮਾਤ੍ਰੋ ਮਹਾਘੋषਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਃ ਸੁਨਿਰ੍ਮਲਃ। ਸ ਓਙ੍ਕਾਰੋ ਭਵੇਦ੍ਵੇਦਃ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੈ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੬.

ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਓਮ ਅਖਰ ਹੀ ਵੇਦ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਅਖਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੈ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ। ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਨ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਸ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪੋਂ-ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਲਾਲ ਅਖਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ऋਗ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਮੀਲ਼ੇ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍। ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ऋਚਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵੈ ਪੁਨਃ। ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕਿਮੇਤਦਿਤਿ ਲੋਕਕृਤ੍ ।। ੨੬.

ਉਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਗਵੇਦ ਹੈ—'ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੂਜਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਹੈ।' ਇਹ ਰਿਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਅਖਰ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੜੀ ਜੋਤ ਹੈ?'

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਥ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਜਜ੍ਞੇ ਈਸ਼ਿਤ੍ਵੇਨ ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਿਕਮ੍ ।। ੨੬.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੋ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਖਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਤਃ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਛੇਦਨੇ ਗृਹ੍ਯ ਸਾ ਯਜੁਃ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਦੋ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਖਰ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਯਜੁਰਵੇਦ ਮਿਲਿਆ।

ਇषੇ ਤ੍ਵੋਰ੍ਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਵਾਯਵਸ੍ਥ ਦੇਵੋ ਵਃ ਸਵਿਤਾ ਪੁਨਃ। ऋਗ੍ਵੇਦ ਏਕਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਯਜੁਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੬.

ਤਾਕਤ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ, ਸਾਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਰਿਗਵੇਦ ਇਕ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੋ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਵੇਦਂ ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚੈਵ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪੁਨਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੬.

ਫਿਰ, ਦੋ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਤੇ ਉਹ ਅਖਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੋ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਖਰ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਚੋਙ੍ਕਾਰਃ ਸਮ੍ਬਭੂਵ ਹ। ਤਤਸ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਓਙ੍ਕਾਰਂ ਸਮਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ।। ੨੬.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਅਖਰ, ਓਮ, ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਤਤਃ ਪੀਤਾਮृਚਂ ਚੈਵ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਮ੍। ਅਗ੍ਨ ਆਯਾਹਿ ਵੀਤਯੇ ਗृਣਾਨੋ ਹਵ੍ਯਦਾਤਯੇ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਰਿਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਵੇਖੀ: 'ਅੱਗੇ, ਤੂੰ ਆ, ਭੋਗ ਲਈ, ਜੋ ਹਵਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'

ਤਤਸ੍ਤੁ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੇਦਾਨੁਪਸ੍ਥਿਤਾਨ੍। ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ੍ਰਿਰਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਂ ਯਤ੍ ਤ੍ਰਿषਵਣਮੋਙ੍ਕਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ।। ੨੬.

ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧੀਆਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਅਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਪਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਓਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

ਤਤਸ਼੍ਵੈਵ ਤ੍ਰਿਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਂ ਚ ਸਹਿਤਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਤ੍ਰਿਕਮ੍ ।। ੨੬.

ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ, ਉਹ ਅਖਰ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਦਿਸਣ ਯੋਗ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਦਿਸਣ ਯੋਗ ਵੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਤ੍ਰੈਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਪਦਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਯੋਗਂ ਚੈਵ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੬.

ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਪਦ, ਤੇ ਸਦਾ ਦਾ ਤਿੰਨ ਜੋੜ; ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਅਖਰ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸੋऽਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਮੁਖਂ ਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍। ਤਮੋਙ੍ਕਾਰਂ ਸ ਕृਤ੍ਵਾਦੌ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ ।। ੨੬.

ਉਸ ਤੋਂ, ਆਪੋਂ-ਆਪ ਬਣੇ ਨੇ ਉਸ ਅਖਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਓਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪੋਂ-ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਮੁਖਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦਜਾਯਨ੍ਤ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਃ ਸ੍ਵਰਾ ਦਿਵ੍ਯਮਾਦ੍ਯਂ ਤਚ੍ਚ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਵਰ੍ਣਾ ਵੈ ਅਕਾਰਪ੍ਰਭਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਚੌਂ-ਮੁਖੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਜਣੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਅਖਰ; ਇਸ ਲਈ ਤ੍ਰੇਸਠ ਅੱਖਰ 'ਅ' ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।