ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਭृਗੁਮਙ੍ਗਿਰਸਂ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਂ ਪੁਲਹਂ ਕ੍ਰਤੁਮ੍। ਵਸਿष੍ਠਞ੍ਚ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਸृਜੇ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਨ੍ ।। ੨੫.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਦਕ੍ਖ, ਪੁਲਸਤ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ — ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਪੁਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਸਮਾਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਸੋऽਸृਜਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ । ਤੇषਾਂ ਭੂਯੋऽਨੁਮਾਰ੍ਗੇਣ ਗਾਵੋ ਵਕ੍ਰਾਦ੍ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ ।। ੨੫.

ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਮੁੜ ਵਕਰੀ ਰਾਹੀਂ ਗਾਂਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਓਙ੍ਕਾਰਪ੍ਰਮੁਖਾਨ੍ ਵੇਦਾਨਭਿਮਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾਃ। ਏਵਮੇਤਾਨ੍ ਯਤਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੨੫.

ਓਂਕਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਇਉਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

ਦਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍ ਮਾਨਸਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृਜਤ ਭਦ੍ਰਂ ਵੋ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਸਹ ਧੀਮਤਾ ।। ੨੫.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦਕ੍ਖ ਆਦਿਕ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।'

ਅਨੁਗਮ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਸ੍ਤਦਾ। ਵਯਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵੇष ਸਨ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤਵ ਚੈਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੨੫.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ।'

ਤੈਰੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਜਾ ਮਹ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਗृਹ੍ਯ ਚ ਵੈ ਸੁਰਾਃ ।। ੨੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੋ।"

ਕृਤ੍ਵਾਗ੍ਰਜਾਗ੍ਰਜਾਨੇਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ਮਮ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਨ੍ਮਮਾਤ੍ਮਕਾਨ੍। ਭਵਨ੍ਤਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਵਚਨਾਨ੍ਮਮ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਃ ।। ੨੫.

ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤੰਭ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ।

ਤੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੁਃ ਰੁਦ੍ਰਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਿਨਮ੍। ਯਥਾਜ੍ਞਾਪਯਸੇ ਦੇਵ ਤਥਾ ਤਦ੍ਵੈ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੫.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੁਦਰ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਓਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।"

ਅਨੁਮਾਨ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਸ੍ਤਦਾ। ਊਚੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭਵਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਤ੍ਵਾਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਭਦ੍ਰਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ ।। ੨੫.

ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੱਖ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਾਂਗੇ।"

ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ ਭਾषਿਤਮ੍। ਤੈਃ ਸਹ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਾਰੇਭੇ ਪ੍ਰਜਾਕਾਮਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤੇ ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਣੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਗਮਥਾਸृਜਤ੍ ।। ੨੫.

ਦੱਖ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਦੱਖ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਤੰਭ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ।

ਅਥਾਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮੇऽਤੀਤੇ ਕਲ੍ਪੇ ਵੈ ਸਮ੍ਬਭੂਵਤੁਃ। ऋਭੁਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਤਪੋ ਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨੌ। ਤਤੌ ਮਹਰ੍षੀਨਨ੍ਯਾਨ੍ ਸ ਮਾਨਸਾਨਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੫.

ਫਿਰ, ਜਦ ਸੱਤਵਾਂ ਕਲਪ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਿਭੂ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੋਰ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਚੇ।

ਅਹੋ ਵਿਸ੍ਮਯਨੀਯਾਨਿ ਰਹਸ੍ਯਾਨਿ ਮਹਾਮਤੇ। ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੨੬.

ਵਾਹ! ਕਿੰਨੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਹ੍ਯਮਵਤਾ (ਵਾ) ਰੇषੁ ਸ਼ੂਲਿਨਃ। ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ਮਹਾਦੇਵਃ ਕਲਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍। ਹਿਤ੍ਵਾ ਯੁਗਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਅਵਤਾਰਂ ਕਰੋਤਿ ਵੈ ।। ੨੬.

ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਹੈ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਅਵਤਾਰ ਕਿਉਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਪ੍ਰਭੋ। ਅਵਤਾਰਂ ਕਥਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁਮ੍ ।। ੨੬.

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਅਵਤਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

ਨ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਯਵਿਦਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ। ਭਕ੍ਤਾਨਾਮੁਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਵਿਨਯਾਤ੍ ਪृਚ੍ਛਤੋ ਮਮ। ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਦਿ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਮਹਾਮਤਮ੍ ।। ੨੬.

ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਜੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਮਤ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

ਏਵਂ ਪृष੍ਟੋऽਥ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਲੋਕਹਿਤੇ ਰਤਃ। ਇਦਮਾਹ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਾਯੁਰ੍ਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ ।। ੨੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਏਤਦ੍ਘੁਪ੍ਤਤਮਂ ਲੋਕੇ ਯਨ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ। ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਗਾਧੇਯ ਉਚ੍ਯਮਾਨਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨੬.

ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ। ਹੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਪੁਰਾ ਹ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕੇ। ਸ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਃ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਸ਼ਿਤਃ ।। ੨੬.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਃ ਕੁਮਾਰਕਃ। ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਃ ਸੁਧਾਪੇਕ੍ਸ਼ੀ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮੁਦੀਰਯਨ੍ ।। ੨੬.

ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਧੁਨੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਮੁੰਡਾ ਉੱਪਜਿਆ।

ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਾਨ੍ਤਾਮਗਨ੍ਧਾਂ ਰਸਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਾਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਹ੍ਯੁਦੀਰਯਨ੍ ਦੇਵੋ ਯਾਮਵਿਨ੍ਦਚ੍ਚਤੁਰ੍ਮ੍ਮੁਖਃ ।। ੨੬.

ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਐਸੀ ਧੁਨੀ ਉਚਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਬੋਲ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸੁਗੰਧ ਜਾਂ ਸਵਾਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ—ਜੋ ਚੌਂ-ਮੁੰਹ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੁਣੀ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਪ ਆਸ੍ਥਾਯ ਭੈਰਵਮ੍। ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮਨਸਾ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਕੋऽਨ੍ਵਯਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਭੈਰਵ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਵਿਆਪਕ ਹੈ?"

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍। ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਞ੍ਚ ਰਸਗਨ੍ਧਵਿਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੨੬.

ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਟੱਲ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਨਾ ਧੁਨੀ ਸੀ, ਨਾ ਛੂਹ, ਨਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਵਾਦ ਜਾਂ ਸੁਗੰਧ ਸੀ।

ਅਥੋਤ੍ਤਮਂ ਸ ਲੋਕੇषੁ ਸ੍ਵਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਞ੍ਚਾਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ। ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵੈ ਸ ਤਦਾ ਦੇਵਮਥੈਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਮਥ ਰਕ੍ਤਞ੍ਚ ਪੀਤਂ ਕृष੍ਣਂ ਤਦਾ ਪੁਨਃ। ਵਰ੍ਣਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯੇਤ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨ ਚ ਨਪੁਂਸਕਮ੍ ।। ੨੬.

ਉਥੇ ਉਹ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਚਿੱਟਾ, ਕਦੇ ਲਾਲ, ਕਦੇ ਪੀਲਾ, ਕਦੇ ਕਾਲਾ। ਉਹ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਔਰਤ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਪੁੰਸਕ।

ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਚਿਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਹਿ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠਾਦੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤੇऽਕ੍ਸ਼ਰਃ ।। ੨੬.

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਅਖਰ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਅਖਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਏਕਮਾਤ੍ਰੋ ਮਹਾਘੋषਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਃ ਸੁਨਿਰ੍ਮਲਃ। ਸ ਓਙ੍ਕਾਰੋ ਭਵੇਦ੍ਵੇਦਃ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੈ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੬.

ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਓਮ ਅਖਰ ਹੀ ਵੇਦ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਅਖਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੈ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ। ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਨ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਸ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੬.

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪੋਂ-ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਲਾਲ ਅਖਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ऋਗ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਮੀਲ਼ੇ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍। ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ऋਚਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵੈ ਪੁਨਃ। ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕਿਮੇਤਦਿਤਿ ਲੋਕਕृਤ੍ ।। ੨੬.

ਉਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਗਵੇਦ ਹੈ—'ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੂਜਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਹੈ।' ਇਹ ਰਿਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਅਖਰ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੜੀ ਜੋਤ ਹੈ?'

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਥ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਜਜ੍ਞੇ ਈਸ਼ਿਤ੍ਵੇਨ ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰਿਕਮ੍ ।। ੨੬.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੋ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਖਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ।