ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤਸ੍ਤੌ ਜਲਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭ੍ਯਾਪਃ ਸ੍ਵਮਾਯਯਾ । ਚਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤੁਮੁਲਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਯਸ੍ਯ ਯੇਨੇਪ੍ਸਿਤਂ ਤਦਾ ।। ੨੫.

ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਜੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਯੁਧ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਙ੍ਗਤਮ੍। ਨ ਚ ਯੁਦ੍ਧਮਦੋਤ੍ਸੇਕੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਂਨ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਤ ।। ੨੫.

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ ਸੋ ਦੇਵੀ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ।

ਲਕ੍ਸ਼ਣਦ੍ਵਯਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਰੂਪਵਨ੍ਤੌ ਸ੍ਥਿਤੇਙ੍ਗਿਤੌ। ਸਾਦृਸ਼੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਕੁਲਮਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਧ੍ਯਾਨਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੨੫.

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤੇ ਹਾਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।

ਸ ਤਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ। ਪਦ੍ਮਕੇਸਰਜਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਬਬਨ੍ਧ ਕਵਚਨ੍ਤਯੋਃ। ਆਮੇਖਲਞ੍ਚ ਗਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਤਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਦਾਹਰਤ੍ ।। ੨੫.

ਆਪਣੀ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਸੁੱਖਮ ਕਵਚ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਫਿਰ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ।

ਜਪਤਸ੍ਤ੍ਵਭਵਤ੍ਕਨ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ। ਪਦ੍ਮੇਨ੍ਦੁਵਦਨਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਪਦ੍ਮਹਸ੍ਤਾ ਸ਼ੁਭਾ ਸਤੀ। ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਯਥਿਤੌ ਦੈਤ੍ਯੌ ਭਯਾਦ੍ਵਰ੍ਣਵਿਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤੌ ।। ੨੫.

ਜਦ ਉਹ ਮੰਤਰ ਜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਤੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਸੀ, ਸੁਭਾਗਣ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ ਡਰ ਕੇ, ਰੰਗਹੀਣ ਹੋ ਗਏ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਾਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਧੁਰਯਾ ਗਿਰਾ। ਕਾऽਤ੍ਰ ਤ੍ਵਮਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਤ੍ਯਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ।। ੨੫.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਦੱਸ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਆਖ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੀ।'

ਸਾਮ੍ਨਾ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਸ੍ਤਦਾ । ਮੋਹਿਨੀਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਂ ਮਾਯਾਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਨ੍ਦੇਸ਼ਕਾਰਿਣੀਮ੍ ।। ੨੫.

ਉਹ ਕੁੜੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਖੀ, 'ਮੈਨੂੰ ਮੋਹਣੀ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ।'

ਤ੍ਵਯਾ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾऽਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਤ੍ਵਰਾਯੁਤਾ। ਅਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੀਤਮਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਗੌਣਂ ਨਾਮ ਚਕਾਰ ਹ ।। ੨੫.

'ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਿਮਰਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਈ ਹਾਂ; ਉਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।'

ਮਯਾ ਚ ਵ੍ਯਾਹृਤਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚੈਵ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ। ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਿਰਿਤ੍ਯੇਵ ਨਾਮ ਤੇ ਵਿਚਰਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੫.

'ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਆ ਗਈ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਮਹਾਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।'

ਉਤ੍ਥਿਤਾ ਚ ਸ਼ਿਰੋ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਤੇਨ ਚੋਚ੍ਯਤੇ। ਏਕਾਨਂਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਨੇਕਾਂਸ਼ਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। ੨੫.

ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਦ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਆਖਿਆ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਗੌਣਾਨਿ ਤਾਵਦੇਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਜਾਨ੍ਯਪਰਾਣਿ ਚ। ਨਾਮਾਨਿ ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ ।। ੨੫.

ਤੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੂਜੇ ਨਾਂ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਸੁਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।

ਤਤਸ੍ਤੌ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੌ ਤੁ ਵਰਮੇਨਮਯਾਚਤਾਮ੍। ਅਨਾਵृਤਂ ਨੌ ਮਰਣਂ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਞ੍ਚ ਭਵੇਤ੍ਤਵ ।। ੨੫.

ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ—'ਸਾਡੀ ਮੌਤ ਲੁਕਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣੀਂ।'

ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮਨਯਤ੍ ਯਮਸਾਦਨਮ੍। ਅਨਯਤ੍ ਕੈਟਭਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਯਨ੍ਮਧੁਮ੍ ।। ੨੫.

ਉਸ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਜੀਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਮਧੂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।

ਏਵਨ੍ਤੌ ਨਿਹਤੌ ਦੈਤ੍ਯੌ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਜਿष੍ਣੁਨਾ ਸਹ। ਪ੍ਰੀਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚਾਥ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ।। ੨੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਜੀਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ।

ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਮੀਸ਼ੇਨ ਯਥਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਦਤ੍ਤੋ ਨਿਬੋਧਤ। ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਜਿष੍ਣੁਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਮਧੁਕੈਟਭਯੋਸ੍ਤਥਾ। ਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਮਭਾषਤ ।। ੨੫.

ਸੁਣੋ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੁੱਤਰਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ। ਇਉਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਜੀਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਅਦ੍ਯ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸਮਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਃ। ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਸਂਪ੍ਲਵਙ੍ਘੋਰਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਂ ਯਾਮਿ ਚਾਪ੍ਯਹਮ੍ ।। ੨੫.

ਹੁਣ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਛੋਟੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਪ੍ਰਲੈ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

ਸ ਤਸ੍ਯ ਵਚਸਾ ਦੇਵਃ ਸਂਹਾਰਮਕਰੋਤ੍ਤਦਾ। ਮਹੀਂ ਨਿਸ੍ਥਾਵਰਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਜਙ੍ਗਮਾਨ੍ ।। ੨੫.

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਤੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਯਦਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਭਦ੍ਰਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ੍ਤੇ ਯਾਦਸਾਂ ਪਤਿਃ। ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਤ੍ ਕਰਣੀਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਯਾ ਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨ ।। ੨੫.

ਜੇ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਜਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੱਸ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ।

ਬਾਢਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਹੇਮਾਭ ਪਦ੍ਮਯੋਨੇ ਵਚੋ ਮਮ । ਪ੍ਰਸਾਦੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਲਬ੍ਧ ਈਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਲਿਪ੍ਸਯਾ ।। ੨੫.

ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜੋ ਕਿਰਪਾ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ—

ਤਨ੍ਤਥਾ ਸਫਲਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤੋऽਭੂਦਨृਣੋ ਭਵਾਨ੍। ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸृਜ ਤ੍ਵਂ ਵਿਸृਜਸ੍ਵ ਵਾ ।। ੨੫.

ਉਸਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਰਜ਼ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ।

ਅਵਾਪ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਙ੍ਗੋਵਿਨ੍ਦਾਤ੍ ਪਦ੍ਮਯੋਨਿਃ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਨਾਸ੍ਤੇਪੇ ਤਪ ਉਗ੍ਰਂ ਤਤੋ ਮਹਤ੍ ।। ੨੫.

ਗੋਵਿੰਦ ਵਲੋਂ ਹੁਕਮ ਲੈ ਕੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪਿਤਾਮਹ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਯੈਵਨ੍ਤਪ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਮਵਰ੍ਤ੍ਤਤ। ਤਤੋ ਦੀਰ੍ਘੇਣ ਕਾਲੇਨ ਦੁਃਖਾਤ੍ ਕ੍ਰੋਧੋ ਵ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਤ ।। ੨੫.

ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਵਧ ਗਿਆ।

ਸਕ੍ਰੋਧਾਵਿष੍ਟਨੇਤ੍ਰਭ੍ਯਾਮਪਤਨ੍ਨਸ਼੍ਰੁਬਿਨ੍ਦਵਃ । ਤਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋऽਸ਼੍ਰੁਬਿਨ੍ਦੁਭ੍ਯੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕਾਃ ।। ੨੫.

ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਹੰਝੂ ਟਪਕੇ। ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਮਹਾਭਾਗਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੈਰਭ੍ਯਲਙ੍ਕृਤਾਃ। ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਕੇਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਮਹਾਵਿषਾਃ ।। ੨੫.

ਉਹ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਸੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਏ ਹੋਏ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਸੱਪ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ, ਉੱਭਰ ਆਏ।

ਸਰ੍ਪਾਂਸ੍ਤਥਾਗ੍ਰਜਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਾਨਮਨਿਨ੍ਦਤ। ਅਹੋ ਧਿਕ੍ ਤਪਸਾ ਮਹ੍ਯਂ ਫਲਮੀਦृਸ਼ਕਂ ਯਦਿ। ਲੋਕਵੈਨਾਸ਼ਿਕੀ ਜਜ੍ਞੇ ਆਦਾਵੇਵ ਪ੍ਰਜਾ ਮਮ ।। ੨੫.

ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ—'ਹਾਏ, ਮੇਰੇ ਤਪ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇ, ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ! ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਤਾਨ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।'

ਤਸ੍ਯ ਤੀਵ੍ਰਾਭਵਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਕ੍ਰੋਧਾਮਰ੍षਸਮੁਦ੍ਭਵਾ। ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭਿਤਾਪੇਨ ਤਦਾ ਜਹੌ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨੫.

ਉਸਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਮਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਾਤ੍ ਕਾਰੁਣ੍ਯਪੂਰ੍ਵਕਮ੍। ਆਤ੍ਮੈਕਾਦਸ਼ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰੋਦ੍ਭੂਤਾ ਰੁਦਤਸ੍ਤਥਾ। ਰੋਦਨਾਤ੍ ਖਲੁ ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਤੇषੁ ਤਤ੍ ।। ੨੫.

ਉਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ, ਦਇਆ ਨਾਲ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਦ ਉਹ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਰੁਦਰ ਪਿਆ।

ਯੇ ਰੁਦ੍ਰਾਃ ਖਲੁ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਾਸ੍ਤੇ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਃ। ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਭृਤਾਂ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੨੫.

ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹਨ। ਇਹ ਜਿੰਦਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹਰ ਇਕ ਜੀਵ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਗ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਾਧੁਨਾ ਚਰਿਤਸ੍ਯ ਚ। ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਦਦੌ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ। ਲਲਾਟਾਤ੍ ਪਦ੍ਮਯੋਨੇਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭੁਰੇਕਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਕਃ ।। ੨੫.

ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੀਖੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਜੀਵ ਲਈ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਕਮਲ ਰੂਪੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।