ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤੋ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਉਪਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮੇऽਨਘ। ਨੂਨਂ ਮਤ੍ਸਰਭਾਵੇਨ ਮਾਂ ਵਸ਼ੀਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ। ਆਸ਼ੁ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਘਟਿਤਾਨਿ ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਨਃ ।। ੨੪.

'ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਫੇਰ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।'

ਤਤੋ ਮਯਾ ਮਹਾਭਾਗ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸ੍ਵੇਨ ਚੇਤਸਾ। ਲਬ੍ਧੋ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਤੁ ਪਦ੍ਮਸੂਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਗਮਃ ।। ੨੪.

'ਫਿਰ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਾਭੀ ਰਾਹੀਂ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਤੇ ਕੰਵਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।'

ਮਾਭੂਤ੍ਤੇ ਮਨਸੋऽਲ੍ਪੋऽਪਿ ਵ੍ਯਾਘਾਤੋऽਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ। ਇਤ੍ਯੇषਾਨੁਗਤਿਰ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਮੌਪਸਰ੍ਗਿਕੀ ।। ੨੪.

'ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵੀ ਨਾ ਆਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣਾ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।'

ਯਨ੍ਮ ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਯਾਧ੍ਯਵਸਿਤਂ ਤ੍ਵਯਿ। ਤ੍ਵਾਞ੍ਚਾਬਾਧਿਤੁਕਾਮੇਨ ਕ੍ਰੀਡਾਪੂਰ੍ਵਂ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ। ਆਸ਼ੁ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਘਟਿਤਾਨਿ ਮਯਾ ਪੁਨਃ ।। ੨੪.

'ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਰਾਂ, ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਤੇ ਅਚਾਨਕ, ਮੈਂ ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।'

ਨ ਤੇऽਨ੍ਯਥਾਵਮਨ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਾਨ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੇ ਭਵਾਨ੍। ਸਰ੍ਵਂ ਮਰ੍षਯ ਕਲ੍ਯਾਣ ਯਨ੍ਮਯਾऽਪਕृਤਨ੍ਤਵ। ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯੋਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਝਾਦਵਤਰ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੨੪.

'ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗਲਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।'

ਨਾਹਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਸੋਦੁਨ੍ਤੇਜੋਮਯਂ ਗੁਰੁਮ੍। ਸ ਚੋਵਾਚ ਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪਝਾਦਵਤਰਾਮ੍ਯਯਮ੍ ।। ੨੪.

'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਅਗਣਿਤ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ, ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।' ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਵਰ ਮੰਗ, ਮੈਂ ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।'

ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵ ਮਮਾਰਿਘ੍ਨ ਮੁਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍। ਸਤ੍ਯਧਨੋ ਮਹਾਯੋਗੀ ਤ੍ਵਮੀਡ੍ਯਃ ਪ੍ਰਣਵਾਤ੍ਮਕਃ ।। ੨੪.

'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਤੂੰ ਸੱਚਾ, ਵੱਡਾ ਜੋਗੀ, ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹਯੋਗ ਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।'

ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ ਸ਼੍ਵੇਤੋष੍ਣੀषਵਿਭੂषਣਃ। ਪਝਯੋਨਿਰਿਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ। ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਧਿਪ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੨੪.

ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੱਟਾ ਪੱਗ ਸਜਾ ਕੇ 'ਪਝਯੋਨੀ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੇ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਬਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।

ਤਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਰਂ ਗृਹ੍ਯ ਕਿਰੀਟਿਨਃ । ਏਵਂ ਭਵਤੁ ਚੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਗਤਮਤ੍ਸਰਃ ।। ੨੪.

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਤਾਜਧਾਰੀ ਤੋਂ ਵਰ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ,' ਤੇ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਮਥਾਯਾਤਂ ਬਾਲਾਰ੍ਕਾਭਂ ਮਹਾਨਨਮ੍। ਭੂਤਮਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਜਦ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜੀਵ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਵੱਡਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

ਅਪ੍ਰਮੇਯੋ ਮਹਾਵਕ੍ਰੋ ਦਂष੍ਟ੍ਰੀ ਵ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋ ਰੁਹਃ। ਦਸ਼ਬਾਹੁਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਙ੍ਕੋ ਨਯਨੈਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਅਣਮਾਪ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਵਾਲਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੱਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਲੋਕਪ੍ਰਭੁਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਿਕृਤੋ ਮੁਞ੍ਜਮੇਖਲੀ । ਮੇਢ੍ਰੇਣੋਰ੍ਧ੍ਵੇਨ ਮਹਤਾ ਨਦਮਾਨੋऽਤਿਭੈਰਵਮ੍ ।। ੨੪.

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਪ, ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਦੀ ਕਮਰਕੱਸ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਉੱਪਰ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਕਃ ਖਲ੍ਵੇष ਪੁਮਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੋ ਤੇਜੋਰਾਸ਼ਿਰ੍ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦ੍ਯਾਞ੍ਚ ਇਤ ਏਵਾਭਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੨੪.

ਇਹ ਕੌਣ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਚਾਨਣ ਦਾ ਢੇਰ, ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਹੁਣ ਇਥੇ ਵਧਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਤੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਨ੍ਤਲਨਿਪਾਤੇਨ ਯਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਮਤੋऽਰ੍ਣਵੇ। ਵੇਗੇਨ ਮਹਤਾਕਾਸ਼ੇ ਵ੍ਯਥਿਤਾਸ਼੍ਚ ਜਲਾਸ਼ਯਾਃ ।। ੨੪.

ਇੰਝ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਸਦੇ ਪੈਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਲ ਥਰਥਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'

ਛਟਾਭਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਤੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਿਚ੍ਯਤੇ ਪਝਸਮ੍ਭਵਃ। ਘ੍ਰਾਣਜੇਨ ਚ ਵਾਤੇਨ ਕਮ੍ਪਮਾਨਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ। ਦੋਧੂਯਤੇ ਮਹਾਪਝਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਂ ਮਮ ਨਾਭਿਜਮ੍ ।। ੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਝਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਵੱਡੇ ਪਝ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ ਏष ਭਗਵਾਨੀਸ਼ੋ ਹ੍ਯਨਾਦਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ। ਭਵਾਨਹਞ੍ਚ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣ ਹ੍ਯੁਪਤਿष੍ਠਾਵ ਗੋਧ੍ਵਜਮ੍ ।। ੨੪.

ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਆਉ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਬਲਦ-ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰੀਏ।

ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋऽਮ੍ਬੁਜਾਭਾਸ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕੇਸ਼ਵਮ੍। ਨ ਭਵਾਨ੍ ਨ੍ਯੂਨਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਯੋਨਿਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨੪.

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੌਮਲ-ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੂਲ ਹੈ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਲੋਕਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਮਾਞ੍ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਨਾਤਨਮ੍। ਕੋऽਯਂ ਭੋਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋ ਨਾਮ ਹ੍ਯਾਵਯੋਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੪.

ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ?

ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਜਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਰਭਾषਤ। ਮਾ ਮੈਵਂ ਵਦ ਕਲ੍ਯਾਣ ਪਰਿਵਾਦਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇੰਝ ਨਾ ਬੋਲ, ਹੇ ਭਲੇ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰ।'

ਮਾਯਾਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਧਰ੍ਮੋ ਦੁਰਾਧਰ੍षੋ ਵਰਪ੍ਰਦਃ। ਹੇਤੁਰਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਜਗਤਃ ਪੁਰਾਣਃ ਪੁਰੁषੋऽਵ੍ਯਯਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਮਾਇਆ ਤੇ ਜੋਗ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਧਰਮ ਹੀ ਧਰਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਜੀਵਃ ਖਲ੍ਵੇष ਜੀਵਾਨਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰੇਕਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ। ਬਾਲਕ੍ਰੀਡਨਕੈਰ੍ਦ੍ਦੇਵਃ ਕ੍ਰੀਡਤੋ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨੪.

ਉਹ ਜਿੰਦਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਚਾਨਣ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨਮਵ੍ਯਯਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤਮਃ। ਅਸ੍ਯ ਚੈਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਵਧਰ੍ਮਿਣਃ। ਯਃ ਕਃ ਸ ਇਤਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤ੍ਤੈਰ੍ਮृਗ੍ਯਤੇ ਯਤਿਭਿਃ ਸ਼ਿਵਃ ।। ੨੪.

ਅਟੱਲ ਮੂਲ, ਚਾਨਣ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਮੂਲ-ਕੁਦਰਤ, ਹਨੇਰਾ—ਇਹ ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ। 'ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ?'—ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਦੁੱਖੀ ਯਤੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

ਏष ਬੀਜੀ ਭਵਾਨ੍ ਬੀਜਮਹਂ ਯੋਨਿਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਏਵਮੁਕ੍ਰੋऽਥ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਮਭਾषਤ ।। ੨੪.

'ਉਹ ਬੀਜੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੀਜ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਜਣਨੀ ਹੈਂ।' ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਭਵਾਨ੍ਯੋਨਿਰਹਂ ਬੀਜਂ ਕਥਂ ਬੀਜੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨੪.

'ਤੂੰ ਜਣਨੀ, ਮੈਂ ਬੀਜ ਹਾਂ—ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਬੀਜੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਖਮ ਸੰਦੇਹ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ।'

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚੈਵਂ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਤਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾ। ਇਦਂ ਪਰਮਸਾਦृਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਮਭ੍ਯਵਦਦ੍ਧਰਿਃ ।। ੨੪.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇਹ ਜਨਮ ਜਾਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਨਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

ਅਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਤ੍ਤਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਭੂਤਮਵ੍ਯਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਮਹਤਃ ਪਰਮਂ ਧਾਮ ਸ਼ਿਵਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਨਾਂ ਪਦਮ੍ ।। ੨੪.

ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਭੇਤ ਜਾਂ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਠਿਕਾਣਾ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੁਖਮਈ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵੈਧੀਭਾਵੇਨ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਨਿष੍ਕਲਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸਕਲਸ਼੍ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੪.

ਆਤਮਾ ਜਦੋਂ ਦੁਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ।

ਅਸ੍ਯ ਮਾਯਾਵਿਧਿਜ੍ਞਸ੍ਯ ਅਗਮ੍ਯਗਹਨਸ੍ਯ ਚ। ਪੁਰਾ ਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵਦ੍ਬੀਜਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤ੍ਵਾਦਿਸਰ੍ਗਿਕਮ੍ ।। ੨੪.

ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਬਣਨ ਦਾ ਬੀਜ, ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

ਮਯਿ ਯੋਨੌ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਬੀਜਂ ਕਾਲਪਰ੍ਯਯਾਤ੍‌। ਹਿਰਣ੍ਮਯਮਪਾਰਨ੍ਤਦ੍ਯੋਨ੍ਯਾਮਣ੍ਡਮਜਾਯਤ ।। ੨੪.

ਉਹ ਬੀਜ ਮੇਰੀ ਕੋਖ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਅੰਤਹੀਣ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਿਹੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅੰਡ ਬਣ ਗਿਆ।