ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਕੈਕਸ੍ਯ ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯਤਃ। ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇ ਸਂਹਰ੍षੇ ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਣਵਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੨੪.

ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤਤੋ ਹ੍ਯਪਰਿਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ। ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਰ੍ਮਹਾਦੇਵੋ ਹੈਮਚੀਰਾਮ੍ਬਰਚ੍ਛਦਃ। ਆਗਚ੍ਛਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਸੋऽਨਨ੍ਤੋ ਨਾਗਭੋਗਪਤਿਰ੍ਹਰਿਃ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਅਣਮਾਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਓਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਕ੍ਰਮਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮਤ੍ਯਨ੍ਤਪੀਡਿਤਾਃ। ਉਦ੍ਧੂਤਾਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮਾਕਾਸ਼ੇ ਪृਥੁਲਾਸ੍ਤੋਯਬਿਨ੍ਦਵਃ। ਅਤ੍ਯੁष੍ਣਾਸ਼੍ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਾਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਵੌ ਭृਸ਼ਮ੍ ।। ੨੪.

ਉਹ ਜਦ ਤੁਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਹੋਈ; ਮੋਟੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਏ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਮਭਾषਤ। ਅਬ੍ਬਿਨ੍ਦਵੋ ਹਿ ਸ੍ਥੂਲੋष੍ਣਾਃ ਕਮ੍ਪਤੇ ਚਾਮ੍ਬੁਜਂ ਭृਸ਼ਮ੍। ਏਤਂ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਞ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਤ੍ਵਞ੍ਚਿਕੀਰ੍षਸਿ ।। ੨੪.

ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਬੂੰਦਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਗਰਮ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਵਲ ਬਹੁਤ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੱਸ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?'

ਏਤਦੇਵਂਵਿਧਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਿਤਾਮਹਮੁਖੋਦ੍ਭਵਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਰਤਿਮਕਰ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਸੁਰਾਨ੍ਤਕृਤ੍ ।। ੨੪.

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬਚਨ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਿਨ੍ਨੁ ਖਲ੍ਵਤ੍ਰ ਮੇ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਭੂਤਮਨ੍ਯਤ੍ਕृਤਾਲਯਮ੍ । ਵਦਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਿਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਪ੍ਰਿਯੇਪਿ ਚ ਤੇ ਮਯਾ ।। ੨੪.

'ਕੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਜੋ ਨਾਪਸੰਦ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।'

ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਮੁਤ੍ਤਰਮ੍। ਕਿਨ੍ਨ੍ਵਤ੍ਰ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁष੍ਕਰੇ ਜਾਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ।। ੨੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਕੰਵਲ ਵਿਚ ਇਹ ਗੜਬੜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?'

ਕਿਂ ਮਯਾ ਯਤ੍ ਕृਤਂ ਦੇਵ ਯਨ੍ਮਾਂ ਪ੍ਰਿਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਭਾषਸੇ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੨੪.

'ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਹੈ?'

ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਲੋਕਯਾ ਤ੍ਰਾਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਗਾਮ੍। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਮ੍ਬੁਜਾਭਾਸ੍ਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਨਿਧਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੪.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਐਸਾ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਯੋऽਸੌ ਤਵੋਦਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋऽਹਂ ਤ੍ਵਦਿਚ੍ਛਯਾ। ਯਥਾ ਮਮੋਦਰੇ ਲੋਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦृष੍ਟਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਭੋ। ਤਥੈਵ ਦृष੍ਟਾਃ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਮਯਾ ਲੋਕਾਸ੍ਤਵੋਦਰੇ ।। ੨੪.

'ਪਹਿਲਾਂ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੇਖ ਲਏ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲਏ।'

ਤਤੋ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਉਪਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮੇऽਨਘ। ਨੂਨਂ ਮਤ੍ਸਰਭਾਵੇਨ ਮਾਂ ਵਸ਼ੀਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ। ਆਸ਼ੁ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਘਟਿਤਾਨਿ ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਨਃ ।। ੨੪.

'ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਫੇਰ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।'

ਤਤੋ ਮਯਾ ਮਹਾਭਾਗ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸ੍ਵੇਨ ਚੇਤਸਾ। ਲਬ੍ਧੋ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਤੁ ਪਦ੍ਮਸੂਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਗਮਃ ।। ੨੪.

'ਫਿਰ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਾਭੀ ਰਾਹੀਂ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਤੇ ਕੰਵਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।'

ਮਾਭੂਤ੍ਤੇ ਮਨਸੋऽਲ੍ਪੋऽਪਿ ਵ੍ਯਾਘਾਤੋऽਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ। ਇਤ੍ਯੇषਾਨੁਗਤਿਰ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਮੌਪਸਰ੍ਗਿਕੀ ।। ੨੪.

'ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵੀ ਨਾ ਆਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣਾ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।'

ਯਨ੍ਮ ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਯਾਧ੍ਯਵਸਿਤਂ ਤ੍ਵਯਿ। ਤ੍ਵਾਞ੍ਚਾਬਾਧਿਤੁਕਾਮੇਨ ਕ੍ਰੀਡਾਪੂਰ੍ਵਂ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ। ਆਸ਼ੁ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਘਟਿਤਾਨਿ ਮਯਾ ਪੁਨਃ ।। ੨੪.

'ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਰਾਂ, ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ ਤੇ ਅਚਾਨਕ, ਮੈਂ ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।'

ਨ ਤੇऽਨ੍ਯਥਾਵਮਨ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮਾਨ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੇ ਭਵਾਨ੍। ਸਰ੍ਵਂ ਮਰ੍षਯ ਕਲ੍ਯਾਣ ਯਨ੍ਮਯਾऽਪਕृਤਨ੍ਤਵ। ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯੋਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪਝਾਦਵਤਰ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੨੪.

'ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗਲਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।'

ਨਾਹਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਸੋਦੁਨ੍ਤੇਜੋਮਯਂ ਗੁਰੁਮ੍। ਸ ਚੋਵਾਚ ਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪਝਾਦਵਤਰਾਮ੍ਯਯਮ੍ ।। ੨੪.

'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਅਗਣਿਤ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ, ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।' ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਵਰ ਮੰਗ, ਮੈਂ ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।'

ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵ ਮਮਾਰਿਘ੍ਨ ਮੁਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍। ਸਤ੍ਯਧਨੋ ਮਹਾਯੋਗੀ ਤ੍ਵਮੀਡ੍ਯਃ ਪ੍ਰਣਵਾਤ੍ਮਕਃ ।। ੨੪.

'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਤੂੰ ਸੱਚਾ, ਵੱਡਾ ਜੋਗੀ, ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹਯੋਗ ਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।'

ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ ਸ਼੍ਵੇਤੋष੍ਣੀषਵਿਭੂषਣਃ। ਪਝਯੋਨਿਰਿਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ। ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਧਿਪ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੨੪.

ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੱਟਾ ਪੱਗ ਸਜਾ ਕੇ 'ਪਝਯੋਨੀ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੇ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਬਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।

ਤਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਰਂ ਗृਹ੍ਯ ਕਿਰੀਟਿਨਃ । ਏਵਂ ਭਵਤੁ ਚੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਗਤਮਤ੍ਸਰਃ ।। ੨੪.

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਤਾਜਧਾਰੀ ਤੋਂ ਵਰ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ,' ਤੇ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਮਥਾਯਾਤਂ ਬਾਲਾਰ੍ਕਾਭਂ ਮਹਾਨਨਮ੍। ਭੂਤਮਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਜਦ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜੀਵ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਵੱਡਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

ਅਪ੍ਰਮੇਯੋ ਮਹਾਵਕ੍ਰੋ ਦਂष੍ਟ੍ਰੀ ਵ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋ ਰੁਹਃ। ਦਸ਼ਬਾਹੁਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਙ੍ਕੋ ਨਯਨੈਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਅਣਮਾਪ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਵਾਲਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੱਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਲੋਕਪ੍ਰਭੁਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਿਕृਤੋ ਮੁਞ੍ਜਮੇਖਲੀ । ਮੇਢ੍ਰੇਣੋਰ੍ਧ੍ਵੇਨ ਮਹਤਾ ਨਦਮਾਨੋऽਤਿਭੈਰਵਮ੍ ।। ੨੪.

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਪ, ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਦੀ ਕਮਰਕੱਸ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਉੱਪਰ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਕਃ ਖਲ੍ਵੇष ਪੁਮਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੋ ਤੇਜੋਰਾਸ਼ਿਰ੍ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦ੍ਯਾਞ੍ਚ ਇਤ ਏਵਾਭਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੨੪.

ਇਹ ਕੌਣ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਚਾਨਣ ਦਾ ਢੇਰ, ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਹੁਣ ਇਥੇ ਵਧਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਤੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਨ੍ਤਲਨਿਪਾਤੇਨ ਯਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਮਤੋऽਰ੍ਣਵੇ। ਵੇਗੇਨ ਮਹਤਾਕਾਸ਼ੇ ਵ੍ਯਥਿਤਾਸ਼੍ਚ ਜਲਾਸ਼ਯਾਃ ।। ੨੪.

ਇੰਝ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਸਦੇ ਪੈਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਲ ਥਰਥਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'

ਛਟਾਭਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਤੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਿਚ੍ਯਤੇ ਪਝਸਮ੍ਭਵਃ। ਘ੍ਰਾਣਜੇਨ ਚ ਵਾਤੇਨ ਕਮ੍ਪਮਾਨਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ। ਦੋਧੂਯਤੇ ਮਹਾਪਝਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਂ ਮਮ ਨਾਭਿਜਮ੍ ।। ੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਝਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਵੱਡੇ ਪਝ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ ਏष ਭਗਵਾਨੀਸ਼ੋ ਹ੍ਯਨਾਦਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ। ਭਵਾਨਹਞ੍ਚ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣ ਹ੍ਯੁਪਤਿष੍ਠਾਵ ਗੋਧ੍ਵਜਮ੍ ।। ੨੪.

ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਆਉ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਬਲਦ-ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰੀਏ।

ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋऽਮ੍ਬੁਜਾਭਾਸ੍ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕੇਸ਼ਵਮ੍। ਨ ਭਵਾਨ੍ ਨ੍ਯੂਨਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਯੋਨਿਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨੪.

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੌਮਲ-ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੂਲ ਹੈ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਲੋਕਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਮਾਞ੍ਚ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਨਾਤਨਮ੍। ਕੋऽਯਂ ਭੋਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋ ਨਾਮ ਹ੍ਯਾਵਯੋਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੪.

ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ?

ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਜਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਰਭਾषਤ। ਮਾ ਮੈਵਂ ਵਦ ਕਲ੍ਯਾਣ ਪਰਿਵਾਦਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇੰਝ ਨਾ ਬੋਲ, ਹੇ ਭਲੇ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰ।'