ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਕ੍ਰੀਡਮਾਨਸ੍ਯ ਸਮੀਪਂ ਦੇਵਮੀਢੁषਃ। ਹੇਮਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣੋਹ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ।। ੨੪.

ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਖੇਡ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਜਨਮੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਏ।

ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਨਵ੍ਯੇਨ ਸੁਪ੍ਰਭੇਣ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ। ਤਂ ਕ੍ਰੀਡਮਾਨਂ ਪਝੇਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਭੇਜਿਵਾਨ੍ ।। ੨੪.

ਉਹ ਨਵੇਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਸੌਂਦਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੋਲ ਆਇਆ।

ਸ ਵਿਸ੍ਮਯਮਥਾਗਮ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਂਪੂਰ੍ਣਯਾ ਗਿਰਾ। ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕੋ ਭਵਾਨ੍ ਸ਼ੇਤੇ ਆਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਮ੍ਧ੍ਯਮਮ੍ਭਸਾਮ੍ ।। ੨੪.

ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਰੱਖਵਾਲੇ ਲਿਆਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ?'

ਅਥ ਤਸ੍ਯਾਚ੍ਯੁਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਭਂ ਵਚਃ। ਉਦਤਿष੍ਠਤ ਪਰ੍ਯ੍ਯਙ੍ਕਾਦ੍ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਃ ।। ੨੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚੰਗੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਆਪਣੇ ਸੇਜ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੋਤ੍ਤਰਂ ਚੈਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ। ਦ੍ਯੌਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੂਤਞ੍ਚ ਪਰਂ ਪਦਮਹਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੪.

ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ।'

ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੁਨਰਥਾਵ੍ਰਵੀਤ੍ । ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਖਲੁ ਸਮਾਯਾਤਃ ਸਮੀਪਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਕੁਤਃ । ਕੁਤਸ੍ਵ ਭੂਯੋ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕੁਤ੍ਰ ਵਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਯਃ ।। ੨੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੁੜ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਮਾਣਯੋਗ ਜੀ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'

ਕੋ ਭਵਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚ ਤੇ ਮਯਾ। ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣ ਵੈਕੁਣ੍ਠਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੨੪.

'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?' ਐਸਾ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਯਥਾ ਭਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਚਾਹਮਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਨਾਰਾਯਣਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਵੈ ਮਯਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੨੪.

'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਓਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ—ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।'

ਸਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਰ੍ਤृਣਾ। ਸੋऽਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਭਗਵਤਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸਮ੍ਭਵਃ ।। ੨੪.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਵਲੋਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਵੈਕੁੰਠ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ।

ਕੌਤੂਹਲਾਨ੍ਮਹਾਯੋਗੀ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਖਮ੍। ਇਮਾਨष੍ਟਾਦਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ ਸਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ ਸਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਨ੍। ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸਮਾਕੁਲਾਨ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਨ੍ ਸਨਾਤਨਾਨ੍ ।। ੨੪.

ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਂਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਠਾਰਾਂ ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਣ ਤੱਕ, ਸੱਤ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੇਖੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੂਦਰੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ। ਅਹੋऽਸ੍ਯ ਤਪਸੋ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਭਾषਤ ।। ੨੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ, ਮਹਾਂਯਸ਼ਸਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਿਆ, 'ਵਾਹ, ਇਸ ਦੇ ਤਪ ਦਾ ਬੜਾ ਬਲ ਹੈ!'

ਪਰ੍ਯ੍ਯਟਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍। ਤਤੋ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਨਾਨ੍ਤਂ ਹਿ ਦਦृਸ਼ੇ ਤਦਾ ।। ੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ।

ਤਦਾऽਸ੍ਯ ਵਕ੍ਰਾਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਪਨ੍ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਰਿਕੇਤਨਃ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਪਿਤਾਮਹਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਵੱਕਰੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀ ਰਹਿਤ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਭਗਵਨ੍ ਆਦਿ ਮਧ੍ਯਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਂ ਕਾਲਦਿਸ਼ੋਰ੍ਨ ਚ। ਨਾਹਮਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹ੍ਯੁਦਰਸ੍ਯ ਤਵਾਨਘ ।। ੨੪.

'ਭਗਵਾਨ, ਨਾਂ ਆਰੰਭ, ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਂ ਅੰਤ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਦਾ, ਤੇਰੇ ਪੇਟ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ!'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭੂਯਃ ਪਿਤਾਮਹਮਿਦਂ ਹਰਿਃ। ਭਵਾਨਪ੍ਯੇਵਮੇਵਾਦ੍ਯ ਹ੍ਯੁਦਰਂ ਮਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਨਨੌਪਮ੍ਯਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੨੪.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਮੁੜ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਵੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਲੋਕ ਵੇਖ।'

ਮਨਃਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨੀਂ ਵਾਣੀਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਚ। ਸ਼੍ਰੀਪਤੇਰੁਦਰਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਾਨੇਵ ਲੋਕਾਨ੍ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸੋऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਪਰ੍ਯਟਿਤ੍ਵਾਦਿਦੇਵਸ੍ਯ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਨ ਵੈ ਹਰੇਃ ।। ੨੪.

ਗਰਭ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਅਚਿੰਤਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਹਰੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਗਮਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਿਧਾਯ ਵਿष੍ਣੁਃ। ਵਿਭੁਰ੍ਮਨਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਿਯੇष ਚਾਸ਼ੁ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਮਹਾਜਲੌਘੇ ।। ੨੪.

ਜਦ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।

ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਿਹਿਤਾਨ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਰੂਪਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਰਮਵਿਨ੍ਦਤ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਵੇਖੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਨਾਭੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲਿਆ।

ਪਝਸੂਤ੍ਰਾਨੁਮਾਰ੍ਗੇਣ ਹ੍ਯਨੁਗਮ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਉਜ੍ਜਹਾਰਾਤ੍ਮਨੋ ਰੂਪਂ ਪੁष੍ਕਰਾਚ੍ਚਤੁਰਾਨਨਃ। ਵਿਰਰਾਜਾਰਵਿਨ੍ਦਸ੍ਥਃ ਪਝਗਰ੍ਭਸਮਦ੍ਯੁਤਿਃ ।। ੨੪.

ਕੰਵਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗ ਕੇ, ਚੌਂ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਕੰਵਲ ਵਿਚੋਂ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਕੰਵਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਕੰਵਲ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਕੈਕਸ੍ਯ ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯਤਃ। ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇ ਸਂਹਰ੍षੇ ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਣਵਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੨੪.

ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤਤੋ ਹ੍ਯਪਰਿਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ। ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਰ੍ਮਹਾਦੇਵੋ ਹੈਮਚੀਰਾਮ੍ਬਰਚ੍ਛਦਃ। ਆਗਚ੍ਛਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਸੋऽਨਨ੍ਤੋ ਨਾਗਭੋਗਪਤਿਰ੍ਹਰਿਃ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਅਣਮਾਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਓਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਕ੍ਰਮਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮਤ੍ਯਨ੍ਤਪੀਡਿਤਾਃ। ਉਦ੍ਧੂਤਾਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮਾਕਾਸ਼ੇ ਪृਥੁਲਾਸ੍ਤੋਯਬਿਨ੍ਦਵਃ। ਅਤ੍ਯੁष੍ਣਾਸ਼੍ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਾਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਵੌ ਭृਸ਼ਮ੍ ।। ੨੪.

ਉਹ ਜਦ ਤੁਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਹੋਈ; ਮੋਟੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਏ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਮਭਾषਤ। ਅਬ੍ਬਿਨ੍ਦਵੋ ਹਿ ਸ੍ਥੂਲੋष੍ਣਾਃ ਕਮ੍ਪਤੇ ਚਾਮ੍ਬੁਜਂ ਭृਸ਼ਮ੍। ਏਤਂ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਞ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਤ੍ਵਞ੍ਚਿਕੀਰ੍षਸਿ ।। ੨੪.

ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਬੂੰਦਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਗਰਮ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਵਲ ਬਹੁਤ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੱਸ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?'

ਏਤਦੇਵਂਵਿਧਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਿਤਾਮਹਮੁਖੋਦ੍ਭਵਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪ੍ਰਤਿਮਕਰ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਸੁਰਾਨ੍ਤਕृਤ੍ ।। ੨੪.

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬਚਨ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਿਨ੍ਨੁ ਖਲ੍ਵਤ੍ਰ ਮੇ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਭੂਤਮਨ੍ਯਤ੍ਕृਤਾਲਯਮ੍ । ਵਦਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਿਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਪ੍ਰਿਯੇਪਿ ਚ ਤੇ ਮਯਾ ।। ੨੪.

'ਕੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਜੋ ਨਾਪਸੰਦ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।'

ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਮੁਤ੍ਤਰਮ੍। ਕਿਨ੍ਨ੍ਵਤ੍ਰ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁष੍ਕਰੇ ਜਾਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ।। ੨੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਕੰਵਲ ਵਿਚ ਇਹ ਗੜਬੜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?'

ਕਿਂ ਮਯਾ ਯਤ੍ ਕृਤਂ ਦੇਵ ਯਨ੍ਮਾਂ ਪ੍ਰਿਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਭਾषਸੇ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੨੪.

'ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਹੈ?'

ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਲੋਕਯਾ ਤ੍ਰਾਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਗਾਮ੍। ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਮ੍ਬੁਜਾਭਾਸ੍ਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਨਿਧਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੪.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਐਸਾ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।