ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਸ਼ਰੀਰਾਃ ਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਜਨਲੋਕਂ ਸਹਾਨੁਗਾਃ। ਏਵਂ ਦੇਵੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕਾਜ੍ਜਨਂ ਤਪਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਜਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਨ ਤੇ ਫਿਰ ਤਪ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹੌਜਸਃ। ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਾਮ੍ ।। ੨੪.

ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਮੇਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮੇਤ੍ਯ ਦੇਵੈਸ੍ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕਾਲਨੇ ਤਦਾ। ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਣਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ।। ੨੪.

ਜਦ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਗਣ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਹਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤਦਿष੍ਵਵਸ਼ਿष੍ਟੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤੇषੁ ਵੈ ਤਦਾ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇषੁ ਤੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਮਹਾਨ੍ਤੇषੁ ਭੁਵਾਦਿषੁ। ਦੇਵੇष੍ਵਥ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿषੁ ਵੈ ਜਨਮ੍ ।। ੨੪.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸਿਰਫ ਤੱਤ ਹੀ ਬਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਵਾਸੀ ਜਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਸਂਹਤ੍ਯਾ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਰ੍षਿਗਣਦਾਨਵਾਨ੍। ਸਂਸ੍ਥਾਪਯਤਿ ਵੈ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ ਦਾਹਵृष੍‌ਟ੍ਯਾ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੨੪.

ਉਸ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਤੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯੋऽਤੀਤਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਕਲ੍ਪੋ ਮਯਾ ਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਗਾਢਮੇਕੀਭੂਤੈਰ੍ਮਹਾਰ੍ਣਵੈਃ । ਆਸੀਦੇਕਾਰ੍ਣਵਂ ਘੋਰਮਵਿਭਾਗਂ ਤਮੋਮਯਮ੍ ।। ੨੪.੮ ਮਾਯਯੈਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਃ। ਜੀਮੂਤਾਭੋऽਮ੍ਬੁਜਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕਿਰੀਟੀ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿਰ੍ਹਰਿਃ ।। ੨੪.

ਸੱਤਵਾਂ ਕਲਪ ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਕ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਨਾਰਾਯਣਮੁਖੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਃ ਸੋऽष੍ਟਮਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ। ਅष੍ਟਬਾਹੁਰ੍ਮਹੋਰਸ੍ਕੋ ਲੋਕਾਨਾਂ ਯੋਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਕਿਮਪ੍ਯਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਯੋਗਮਾਸ੍ਥਾਯ ਯੋਗਵਿਤ੍ ।। ੨੪.

ਉਸ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ—ਨਾਰਾਇਣ—ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅੱਠ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਅਚਿੰਤਯ ਤੇ ਸਯਾਮ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ।

ਫਣਾਸਹਸ੍ਰਕਲਿਤਂ ਤਮਪ੍ਰਤਿਮਵਰ੍ਚਸਮ੍। ਮਹਾਭੋਗਪਤੇਰ੍ਭੋਗਮਨ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਮ੍। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਤਿ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕੇ ਸ਼ੇਤੇ ਵੈ ਕਨਕਪ੍ਰਭੇ ।। ੨੪.

ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ, ਸੌ ਫਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਨਾਗ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਛਾ ਕੇ ਲੈਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਏਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਯਾਨੇਨ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ। ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੇਣ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਸृष੍ਟਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਙ੍ਕਜਮ੍ ।। ੨੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਲੈਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕਮਲ ਰਚਿਆ।

ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਚ੍ਚਸਮ੍। ਬਜ੍ਰਦਣ੍ਡਂ ਮਹੋਤ੍ਸੇਧਂ ਲੀਲਯਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ ।। ੨੪.

ਉਹ ਕਮਲ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਡੰਡਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰਚਿਆ।

ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਕ੍ਰੀਡਮਾਨਸ੍ਯ ਸਮੀਪਂ ਦੇਵਮੀਢੁषਃ। ਹੇਮਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣੋਹ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ।। ੨੪.

ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਖੇਡ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਜਨਮੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਏ।

ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਨਵ੍ਯੇਨ ਸੁਪ੍ਰਭੇਣ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ। ਤਂ ਕ੍ਰੀਡਮਾਨਂ ਪਝੇਨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਭੇਜਿਵਾਨ੍ ।। ੨੪.

ਉਹ ਨਵੇਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਸੌਂਦਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੋਲ ਆਇਆ।

ਸ ਵਿਸ੍ਮਯਮਥਾਗਮ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਂਪੂਰ੍ਣਯਾ ਗਿਰਾ। ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕੋ ਭਵਾਨ੍ ਸ਼ੇਤੇ ਆਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਮ੍ਧ੍ਯਮਮ੍ਭਸਾਮ੍ ।। ੨੪.

ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਰੱਖਵਾਲੇ ਲਿਆਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ?'

ਅਥ ਤਸ੍ਯਾਚ੍ਯੁਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਭਂ ਵਚਃ। ਉਦਤਿष੍ਠਤ ਪਰ੍ਯ੍ਯਙ੍ਕਾਦ੍ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਃ ।। ੨੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚੰਗੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਆਪਣੇ ਸੇਜ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੋਤ੍ਤਰਂ ਚੈਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ। ਦ੍ਯੌਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੂਤਞ੍ਚ ਪਰਂ ਪਦਮਹਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੪.

ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ।'

ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੁਨਰਥਾਵ੍ਰਵੀਤ੍ । ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਖਲੁ ਸਮਾਯਾਤਃ ਸਮੀਪਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਕੁਤਃ । ਕੁਤਸ੍ਵ ਭੂਯੋ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕੁਤ੍ਰ ਵਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਯਃ ।। ੨੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੁੜ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਇਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਮਾਣਯੋਗ ਜੀ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'

ਕੋ ਭਵਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚ ਤੇ ਮਯਾ। ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣ ਵੈਕੁਣ੍ਠਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੨੪.

'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?' ਐਸਾ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਯਥਾ ਭਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਚਾਹਮਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਨਾਰਾਯਣਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਵੈ ਮਯਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੨੪.

'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਓਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ—ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।'

ਸਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਰ੍ਤृਣਾ। ਸੋऽਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਭਗਵਤਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸਮ੍ਭਵਃ ।। ੨੪.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਵਲੋਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਵੈਕੁੰਠ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ।

ਕੌਤੂਹਲਾਨ੍ਮਹਾਯੋਗੀ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਖਮ੍। ਇਮਾਨष੍ਟਾਦਸ਼ਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ ਸਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ ਸਪਰ੍ਵ੍ਵਤਾਨ੍। ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸਮਾਕੁਲਾਨ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਨ੍ ਸਨਾਤਨਾਨ੍ ।। ੨੪.

ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਂਯੋਗੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਠਾਰਾਂ ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਣ ਤੱਕ, ਸੱਤ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੇਖੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੂਦਰੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ। ਅਹੋऽਸ੍ਯ ਤਪਸੋ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਭਾषਤ ।। ੨੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ, ਮਹਾਂਯਸ਼ਸਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਿਆ, 'ਵਾਹ, ਇਸ ਦੇ ਤਪ ਦਾ ਬੜਾ ਬਲ ਹੈ!'

ਪਰ੍ਯ੍ਯਟਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍। ਤਤੋ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਨਾਨ੍ਤਂ ਹਿ ਦਦृਸ਼ੇ ਤਦਾ ।। ੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ।

ਤਦਾऽਸ੍ਯ ਵਕ੍ਰਾਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਪਨ੍ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਰਿਕੇਤਨਃ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਪਿਤਾਮਹਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਵੱਕਰੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀ ਰਹਿਤ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਭਗਵਨ੍ ਆਦਿ ਮਧ੍ਯਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਂ ਕਾਲਦਿਸ਼ੋਰ੍ਨ ਚ। ਨਾਹਮਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹ੍ਯੁਦਰਸ੍ਯ ਤਵਾਨਘ ।। ੨੪.

'ਭਗਵਾਨ, ਨਾਂ ਆਰੰਭ, ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਂ ਅੰਤ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਦਾ, ਤੇਰੇ ਪੇਟ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ!'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭੂਯਃ ਪਿਤਾਮਹਮਿਦਂ ਹਰਿਃ। ਭਵਾਨਪ੍ਯੇਵਮੇਵਾਦ੍ਯ ਹ੍ਯੁਦਰਂ ਮਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਨਨੌਪਮ੍ਯਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੨੪.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਮੁੜ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਵੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਲੋਕ ਵੇਖ।'

ਮਨਃਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨੀਂ ਵਾਣੀਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਚ। ਸ਼੍ਰੀਪਤੇਰੁਦਰਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਾਨੇਵ ਲੋਕਾਨ੍ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸੋऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਪਰ੍ਯਟਿਤ੍ਵਾਦਿਦੇਵਸ੍ਯ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਨ ਵੈ ਹਰੇਃ ।। ੨੪.

ਗਰਭ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਅਚਿੰਤਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਲੋਕ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਹਰੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਗਮਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਿਧਾਯ ਵਿष੍ਣੁਃ। ਵਿਭੁਰ੍ਮਨਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਿਯੇष ਚਾਸ਼ੁ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਮਹਾਜਲੌਘੇ ।। ੨੪.

ਜਦ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।

ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਿਹਿਤਾਨ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਰੂਪਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਰਮਵਿਨ੍ਦਤ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਵੇਖੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਨਾਭੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲਿਆ।