ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਦਾऽਪ੍ਯਹਂ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਦਣ੍ਡੀ ਮੁਣ੍ਡੀਸ਼ਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਕੋਟਿਵਰ੍षਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨਗਰਂ ਦੇਵਪੂਜਿਤਮ੍ ।। ੨੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਦੰਡਧਾਰੀ ਮੁੰਡੀਸ਼ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ, ਦਸ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਨਗਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮਮ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਮਾਗਤਾਃ। ਯੋਗਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ ।। ੨੩.

ਉਥੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਲੜੀਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੋਗ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।

ਛਗਲਃ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍षਾਸ਼੍ਯਃ ਕੁਮ੍ਭਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਬਾਹੁਕਃ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਯੋਗਂ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਥੈਵ ਤੇ ।। ੨੩.

ਚਗਲਾ, ਕੁੰਭਕਰਸ਼ਾਸ਼ਯ, ਕੁੰਭ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਹੁਕ—ਇਹ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜੋਗ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।

षਡ੍‌ਵਿਂਸ਼ੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਤੁ ਯਦਾ ਵ੍ਯਾਸਃ ਪਰਾਸ਼ਰਃ। ਤਦਾऽਪ੍ਯਹਂ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਸਹਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ। ਪੁਣ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰਵਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਲੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਗਾਨ੍ਤਿਕੇ ।। ੨੩.

ਛੱਬੀਵੀਂ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਅਾਸ ਪਰਾਸ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੈਂ ਵੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁਦਰ-ਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮਮ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ। ਉਲੂਕੋ ਵੈਦ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਕੋ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਵਲਾਯਨਃ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਯੋਗਂ ਗਨ੍ਤਾਰਸ੍ਤੇ ਤਥੈਵ ਹਿ ।। ੨੩.

ਉਥੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇਕ ਰਾਹ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ—ਉਲੂਕ, ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਸਰਵਕ ਤੇ ਆਸ਼ਵਲਾਯਨ। ਉਹ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।

ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਮੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮਾਗਤੇ। ਜਾਤੂਕਰ੍ਣ੍ਯੋ ਯਦਾ ਵ੍ਯਾਸੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਤਪੋਧਨਃ ।। ੨੩.

ਸਤਾਈਵੀਂ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲੜੀਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਜਾਤੂਕਰਨ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਅਾਸ ਬਣੇਗਾ।

ਤਦਾऽਪ੍ਯਹਂ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਸੋਮਸ਼ਰ੍ਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ। ਪ੍ਰਭਾਸਤੀਰ੍ਥਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯੋਗਾਤ੍ਮਾ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।। ੨੩.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜੋਗ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮਮ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਪੋਧਨਾਃ। ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦਃ ਕਣਾਦਸ਼੍ਚ ਉਲੂਕੋ ਵਤ੍ਸ ਏਵ ਚ ।। ੨੩.

ਉਥੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤਪ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ—ਅਕ੍ਸ਼ਪਾਦ, ਕਣਾਦ, ਉਲੂਕ ਤੇ ਵਤਸ।

ਯੋਗਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਮਲਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਯੋਗਂ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਤਤੋ ਗਤਾਃ ।। ੨੩.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੋਗ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਫ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।

ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੇ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮਾਗਤੇ। ਪਰਾਸ਼ਰਸੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੨੩.

ਅਠਾਈਵੀਂ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲੜੀਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ—

ਯਦਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਵ੍ਯਾਸੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਦਾ षष੍ਠੇਨ ਚਾਂਸ਼ੇਨ ਕृष੍ਣਃ ਪੁਰੁषਸਤ੍ਤਮਃ। ਵਸੁਦੇਵਾਦ੍ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੩.

ਜਦੋਂ ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਛੇਵੀਂ ਭਾਗ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋਵੇਗਾ।

ਤਦਾ ਚਾਹਂ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਯੋਗਾਤ੍ਮਾ ਯੋਗਮਾਯਯਾ। ਲੋਕਵਿਸ੍ਮਯਨਾਰ੍ਥਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਸ਼ਰੀਰਕਃ ।। ੨੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਜੋਗ ਦੀ ਮੂਲ ਵਾਲਾ, ਜੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵਾਂਗਾ।

ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਵੇ ਮृਤਮੁਤ੍ਸृष੍ਟਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੋਕਮਨਾਥਕਮ੍। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਯੋਗਮਾਯਯਾ ।। ੨੩.

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮੈਂ ਜੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ।

ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਮੇਰੁਗੁਹਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਞ੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਨਾ। ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਨਕੁਲੀ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ ।। ੨੩.

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਫਾ 'ਨਕੁਲੀ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਾਂਗਾ।

ਕਾਯਾਰੋਹਣਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵੈਤਦਾ। ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਤੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਯਾਵਦ੍ਭੂਮਿਰ੍ਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੩.

ਉਹ ਥਾਂ 'ਕਾਇਆਰੋਹਣ' ਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮਮ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । ਕੁਸ਼ਇਕਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਕੋ ਰੁष੍ਟ ਏਵ ਚ ।। ੨੩.

ਉਥੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਤਪੱਸਵੀ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ—ਕੁਸ਼ੈਕ, ਗਾਰਗ, ਮਿਤ੍ਰਕ ਤੇ ਰੁਸ਼ਟ।

ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਯੋਗਂ ਵਿਮਲਾ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ। ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੨੩.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵੈ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਵਤਾਰੇषੁ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਮਨ੍ਵਾਦਿਕृष੍ਣਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਯੁਗਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਮृਤਿਸਮੂਹਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗੋ ਧਰ੍ਮਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ।। ੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਮਨੁ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਤੱਕ, ਅਠਾਈ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ, ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਾਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹਨ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਯੁਗਾਨਿ ਮੁਨਯੋ ਵਿਦੁਃ । ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਚ ਤਿष੍ਯਂ ਚੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍ ।। ੨੪.

ਹੇ ਮੁਨਿਓ, ਭਾਰਤ ਦੇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਯੁਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਤਿਸ਼ਯ—ਇਹੀ ਚਾਰੇ ਯੁਗ ਹਨ।

ਏਤਤ੍ਸਹਸ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਹਰ੍ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਯਾਮਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਗਣਾਃ ਸਪ੍ਤ ਰੋਮਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ।। ੨੪.

ਇਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਮ ਆਦਿਕ ਸੱਤ ਗਣ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਰੋਮਵੰਤ ਹਨ।

ਸਸ਼ਰੀਰਾਃ ਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਜਨਲੋਕਂ ਸਹਾਨੁਗਾਃ। ਏਵਂ ਦੇਵੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਮਹਰ੍ਲ੍ਲੋਕਾਜ੍ਜਨਂ ਤਪਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਜਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਨ ਤੇ ਫਿਰ ਤਪ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹੌਜਸਃ। ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸਾਯੁਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਾਮ੍ ।। ੨੪.

ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਮੇਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮੇਤ੍ਯ ਦੇਵੈਸ੍ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕਾਲਨੇ ਤਦਾ। ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਣਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ।। ੨੪.

ਜਦ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਗਣ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਹਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤਦਿष੍ਵਵਸ਼ਿष੍ਟੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤੇषੁ ਵੈ ਤਦਾ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇषੁ ਤੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਮਹਾਨ੍ਤੇषੁ ਭੁਵਾਦਿषੁ। ਦੇਵੇष੍ਵਥ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿषੁ ਵੈ ਜਨਮ੍ ।। ੨੪.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸਿਰਫ ਤੱਤ ਹੀ ਬਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਵਾਸੀ ਜਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਸਂਹਤ੍ਯਾ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਰ੍षਿਗਣਦਾਨਵਾਨ੍। ਸਂਸ੍ਥਾਪਯਤਿ ਵੈ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ ਦਾਹਵृष੍‌ਟ੍ਯਾ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੨੪.

ਉਸ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਤੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯੋऽਤੀਤਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਕਲ੍ਪੋ ਮਯਾ ਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਗਾਢਮੇਕੀਭੂਤੈਰ੍ਮਹਾਰ੍ਣਵੈਃ । ਆਸੀਦੇਕਾਰ੍ਣਵਂ ਘੋਰਮਵਿਭਾਗਂ ਤਮੋਮਯਮ੍ ।। ੨੪.੮ ਮਾਯਯੈਕਾਰ੍ਣਵੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਃ। ਜੀਮੂਤਾਭੋऽਮ੍ਬੁਜਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕਿਰੀਟੀ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿਰ੍ਹਰਿਃ ।। ੨੪.

ਸੱਤਵਾਂ ਕਲਪ ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਕ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਨਾਰਾਯਣਮੁਖੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਃ ਸੋऽष੍ਟਮਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ। ਅष੍ਟਬਾਹੁਰ੍ਮਹੋਰਸ੍ਕੋ ਲੋਕਾਨਾਂ ਯੋਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਕਿਮਪ੍ਯਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਯੋਗਮਾਸ੍ਥਾਯ ਯੋਗਵਿਤ੍ ।। ੨੪.

ਉਸ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ—ਨਾਰਾਇਣ—ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅੱਠ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਅਚਿੰਤਯ ਤੇ ਸਯਾਮ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ।

ਫਣਾਸਹਸ੍ਰਕਲਿਤਂ ਤਮਪ੍ਰਤਿਮਵਰ੍ਚਸਮ੍। ਮਹਾਭੋਗਪਤੇਰ੍ਭੋਗਮਨ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਮ੍। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਤਿ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕੇ ਸ਼ੇਤੇ ਵੈ ਕਨਕਪ੍ਰਭੇ ।। ੨੪.

ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ, ਸੌ ਫਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਨਾਗ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਛਾ ਕੇ ਲੈਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਏਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਯਾਨੇਨ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ। ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੇਣ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਸृष੍ਟਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਙ੍ਕਜਮ੍ ।। ੨੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਲੈਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕਮਲ ਰਚਿਆ।